اسانباي اسقاروۆتىڭ باسشىلىق شەبەرلىگى مەن ازاماتتىق ۇستانىمى الماتى وبلىسىن باسقارعان جىلدارى دا جاڭا قىرىنان كورىندى. 1965-1978 جىلدارى ارالىعىندا جەتىسۋداعى بيلىك تىزگىنىن قولىنا العان قايراتكەر اۋەلى وبلىستىڭ ەكونوميكاسىن ارتتىرۋعا كۇش سالعان ەكەن. از جىل ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى قارقىندى دامىدى. ايماقتا قاجەتتى قۇرىلىس نىساندارى قارقىن الدى. سول كەزدەگى وبلىس ورتالىعى بولعان الماتى قالاسىندا دا كوز تارتارلىق تاريحي عيماراتتار سالىندى. اسىرەسە ەلدى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان, سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن قاپشاعاي سۋ قويماسى مەن ونداعى سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ سالىنىپ, ىسكە قوسىلۋى قازاقستان تاريحىنداعى جاڭا بەتبۇرىس ەدى. وسى يگى ءىستىڭ باسىندا وبلىس باسشىسى رەتىندە اسانباي اسقاروۆ تۇرعانى ايان. ول باسشىلىق ەتكەن تۇستا قارادالا, شەڭگەلدى, كۇرتىدەگى بوزاي ايماقتارى سۋلاندىرىلىپ, ەگىن شارۋاشىلىعىندا مول ءونىم الۋدىڭ نەگىزى قالانعان. بالقاش وڭىرىندەگى اقدالا القابىندا كۇرىش ءوسىرۋدىڭ تەحنولوگياسى ەنگىزىلىپ, وتانىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس ىستەلدى.
– اسانباي اسقار ۇلى ەڭبەك جولىن 1939 جىلى مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە باستادى. 1942-1946 جىلدارى اسكەر قاتارىندا بولدى. 1946-1951 جىلدارى مەركى اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, كەيىن قازاقستان كومسومولى جامبىل وبلىستىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان كومپارتياسى كراسنوگور, مەركى اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, جامبىل وبلىستىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. 1959-1985 جىلدارى قازاقستان كومپارتياسىنىڭ جامبىل, الماتى, شىمكەنت وبلىستىق كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. 13 جىلداي الماتى وبلىسىن باسقاردى. كۇندەلىكتى جۇمىستان بوس ۋاقىتىن شىعارماشىلىققا ارنادى. «تاعدىر», «جۇماق پەن توزاق جىرلارى» جىر جيناقتارى, « ۇلى تۇراننىڭ ۇلدارى», «مەن ەلىممەن بىرگەمىن», «ولمەيتىن ارتىمدا ءسوزىم قالسا» اتتى وسيەت كىتاپتارى جارىق كوردى. ول سوتسياليستىك ەڭبەك ەرىنىڭ التىن جۇلدىزىمەن, لەنين, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان, – دەيدى تۇلعانىڭ تاعىلىمدى ءومىرىن عىلىمي-زەرتتەۋگە ارقاۋ ەتىپ جۇرگەن عالىم, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى شامەك تىلەۋباەۆ.
اسانباي اسقاروۆ الماتى وبلىسىن باسقارعان جىلدارى قارادالا ءوڭىرىنىڭ مالشىلارى ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار شونجى مەن نارىنقول اۋىلدارىن جالعايتىن تاۋ اسۋىنا جول سالۋعا باستاماشى بولعان ەكەن. قايراتكەردىڭ وسى ءىسى كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن ۇلگى عانا ەمەس, ەل دامۋىنا ۇلەس قوسقان ماڭىزدى جۇمىسقا اينالىپ وتىر. ويتكەنى تاۋ جولىنىڭ جاسالىپ, قاتىناستىڭ ورناۋى اۋدان, قالا بەردى وبلىس ەكونوميكاسى ءۇشىن وڭتايلى بولىپ, قولدانىسقا ەنىپ كەتتى. قازىر دە بۇل جولدىڭ شاراپاتىن ءوڭىر تۇرعىندارى كورىپ وتىر. ياعني اسانباي اسقاروۆتىڭ 100 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ ءىس-شاراسى الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا, وندا دا ۇيعىر اۋدانىندا باستاۋ العانى كەزدەيسوقتىق ەمەس-ءتى. شونجى اۋىلىندا وتكەن تاعىلىمدى ىسكە بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, اقىن-جازۋشىلار, الماتى مەن شىمكەنت قالالارىنان, جامبىل وبلىسى مەن جەتىسۋ وڭىرىنەن كەلگەن دەلەگاتسيالار ارنايى قاتىستى. مەرەيتويلىق ءىس-شارا اياسىندا قارادالا مەن شالكودە جايلاۋىن جالعاپ جاتقان تاۋ جولىنىڭ شونجى جاق بەتىندەگى اسۋعا «اسانباي اسۋى» اتاۋى رەسمي تۇردە بەرىلىپ, ەسكەرتكىش بەلگى ورناتىلدى.
– وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ ورتاسىندا اسانباي اسقاروۆ باسشىلىق ەتكەن الماتى وبلىسىنىڭ دامۋ قارقىنى سەرپىن الىپ, بارلىق سالادا ءوسۋ ديناميكاسى بايقالدى. قاپشاعاي سۋ قويماسى مەن سۋ ەلەكتر ستانساسى سالىنىپ, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىپ, ەگىس القابىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قارادالا, بوزاي, شەڭگەلدى جەرلەرىنە سۋ كەلىپ, قۇنارلى القاپتارعا اينالىپ, بالقاش وڭىرىندەگى اقدالا الابىنا كۇرىش ەگىلە باستادى. كوپ ۇزاماي قازاقستان كارتاسىندا جاڭا قاپشاعاي قالاسى دا پايدا بولدى. سول جىلدارى وبلىستا جەتپىستەن استام كولحوز, سوۆحوز, 2 اۋىلدىق, 2 قالالىق اۋدان قۇرىلدى, – دەدى «اسانباي اسۋىنداعى» تاس بەلگىنى اشۋ بارىسىنداعى سالتاناتتى جيىندا ءسوز العان وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءلاززات تۇرلاشوۆ.
مەرەيتويلىق ءىس-شارا شونجى اۋىلىنىڭ مادەنيەت ۇيىندە وتكەن «اسانباي اسقاروۆ – تۇعىرلى تۇلعا» اتتى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسياعا جالعاستى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن باقىت بەدەلحان مودەراتورلىق ەتكەن كونفەرەنتسياعا ەلگە بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, اقىن-جازۋشىلار, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنان كەلگەن دەلەگاتسيالار قاتىستى. جيىن بارىسىندا اسقاروۆ تۇلعاسىنا قاتىستى كوپ اڭگىمە ايتىلدى. ال اسانباي اسقار ۇلىمەن جامبىل وبلىسى مەن جەتىسۋ وڭىرىندە يىق تىرەستىرە ەڭبەك ەتىپ, قىزمەتتەس بولعان تۇلعانىڭ ادامي قىرىن ەسكە الدى. سونداي-اق «اسانباي اسقاروۆ جايىنداعى ەستەلىكتەر» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. كونفەرەنتسيادا ءسوز العان اقىن-دراماتۋرگ نۇرلان ورازالين, الماتى وبلىسىنىڭ ەكس-اكىمى اماندىق باتالوۆ, ا. اسقاروۆتىڭ نەمەرەسى قامبار سمايىلوۆ, ۇيعىر اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى نۋرۆياگ سەيىتوۆ, الماتى دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلگەن ماماي احمەتوۆ جانە باسقالار اتى اڭىزعا اينالعان ءبىرتۋار تۇلعا تۋرالى اسەرلى ءسوز ايتتى.
– عاسىرلار جاڭارىپ, ارادا قانشاما جىلدار وتسە دە ەسىمدەرى ەل جۇرەگىنە ۇيالاعان جاندار ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. ويتكەنى ءوز تۇسىندا ەل كوشىن باستاپ, اينالاسىنداعى حالقىن يگىلىكتى ىستەرگە جۇمىلدىرىپ, تۋعان ولكەنىڭ توپىراعىندا ەرەن ەڭبەگىن, ايشىقتى قولتاڭباسىن قالدىرعان جاننىڭ جارقىن بەينەسى كوز الدىعا كەلىپ تۇرادى. مىنە, سونداي حالقىمىزدىڭ اسىل دا ارداقتى پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرى – قوعام قايراتكەرى, زامانىنىڭ زاڭعار تۇلعاسى اسانباي اسقار ۇلى اسقاروۆ. قالامگەرلىگى, اقىندىعىمەن دە ەل جۇرەگىندە قالدى. كورگەنى كوپ, جيعانى جەتەرلىك, ويى تەرەڭ, ەلى-جەرىن, ۇلتىن جانىنداي جاقسى كورىپ وتكەن زاڭعار تۇلعانىڭ «تاعدىر», «سۋدبا», «جۇماق پەن توزاق جىرلارى» اتتى ولەڭ, « ۇلى تۇراننىڭ ۇلدارى», «مەن ەلىممەن بىرگەمىن», «ولمەيتۇعىن ارتىمدا ءسوزىم قالسا» اتتى عيبرات, وسيەتناما كىتاپتارى قالدى, – دەيدى تۇلعا تۋرالى سوزىندە بەلگىلى اقىن, قوعام قايراتكەرى نۇرلان ورازالين.
الماتى وبلىسى
