«ەل باسىنا كۇن تۋسا, اقساقالى اۋىر ويعا باتادى» دەۋشى ەدى بۇرىنعىلار. جەتەس دەگەن كورەگەنگە جولىققان اقىلگوي بايتوقان:
– قياننان اسقان بار ما,
ارقاردىڭ ءىزىن باسقان بار ما,
ۇلىتاۋعا شىققان بار ما,
ۇلىلاردىڭ ءۇنىن ۇققان بار ما,
سونى ىزدەپ كەلەمىن, – دەپتى.
سوندا جەتەس: – ە, سەنىڭ ىزدەگەنىڭ مەنىڭ ىزدەگەنىمنەن دە قيىن ەكەن. مەن ادام – ادام بولسا ەكەن, اردان بەزبەسە ەكەن, نامىستان قاشپاسا ەكەن, ەرلىككە باستاسا ەكەن, ەلدىڭ شىرقىن بۇزباسا ەكەن, مەن سونى ىزدەپ بارامىن, – دەپتى.
بۇل – اباي ەلىنىڭ اڭگىمەسى.
التىن وردانىڭ حانى توقتامىستىڭ باس ءۋازىرى ەدىگە باتىردى «ەل قامىن جەگەن ەدىگە» اتاعانى ءمالىم. كەشەگى زاماندا بۇقار جىراۋ اتاقتى ابىلاي حاننىڭ كەي تىرلىگىنە رەنجىگەندە, «ەسىم حاننىڭ تۇستىگىنە جارامادى-اۋ!» دەپ سىن ايتقان دەسەدى.
وتكەن ءىس وتكەننىڭ ەسەسىندە قالسىن. ەندى ادىلەتتى قازاقستان قۇرامىز دەگەن پرەزيدەنتكە ۋاقىت بەرۋ كەرەك. وتىز جىلدا قوردالانعان كۇردەلى ماسەلەلەردى ءبىر كۇندە تۇزەپ تاستامادى دەپ, بيلىك پەن ۇكىمەتتى كىنالاعانىمىز ادىلەت بولماس, سوندىقتان ولارعا مۇمكىندىك بەرگەن ابزال. اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعادى.
«حالىقتى قالاي باعىندىرۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراققا دانا كونفۋتسي: «ەگەر ادال ادامداردى كوتەرمەلەپ, ارامزالاردى باسشىلىقتان الاستاتپاساڭ, حالىقتى باعىندىرا المايسىڭ» دەگەن ەكەن. ءيا, ءوز بيلىگىن حالىق بيلىگىنە اينالدىرعان باسشى عانا بيلىگىن بايىپتى ەتەدى. بۇگىن تەك قانا ىنتىماق پەن بەرەكە ەلدىك تۇتاستىعىمىزدى ساقتاپ قالادى.
وسى زامانىمىزدا دا ەلدىڭ ءسوزىن ايتقان تۇلعالار بولدى. كەشەگى وتكەن كامال سمايىلوۆ پەن شەرحان مۇرتازا «ەلىم, ساعان ايتام! ەلباسى, سەن دە تىڭدا!» دەپ اينالاداعى تالاي بەرەكەسىز تىرلىكتى جاريا ەتتى. «اۋىل كەتسە ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى كەتەدى», دەپ ۇلتىمىزدىڭ التىن ۇياسىن ساقتاپ تۇرۋدى, ءتىلىمىزدىڭ تىرەگىن ۇستاپ قالۋدى ايتتى. وعان قۇلاق اسقان ەشكىم بولمادى.
اتاقتى ءامىر تەمىر شىعىستىڭ جەتى جۇلدىزىنىڭ ءبىرى حافيز شايىردى سارايىنا شاقىرىپ بىلاي دەپ ايتقان: «پاتشاسى اقىنىن ىزدەگەن ەل باقىتتى, ال اقىنى پاتشاسىن ىزدەگەن ەل سورلى».
مەن ءوزىم پرەزيدەنتتىڭ امەريكادا تۇرىپ جاتقان ءبىرتۋار جازۋشى, عالىم مۇحتار ماعاۋيندى 80 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاعانىنا ءسۇيسىندىم. وسىنداي ادامي ءىلتيپاتتاردان كەيىن حالىقتىڭ شىنايى سەنىمى ارتادى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدى مەكەندەيتىن تابيعاتتىڭ ءتولتۋماسى – كيىك ماسەلەسىنە بايلانىستى وڭ پىكىر ءبىلدىرىپ, ولاردى ساقتاپ قالۋدىڭ جولىن قاراستىرۋى دا كوڭىلدى سەرپىلتتى. پرەزيدەنت بۇل قاسيەتىمەن ءوزىنىڭ ۇلى دالا ۇرپاعى ەكەنىن دالەلدەدى. قازاق – سان عاسىر تابيعاتپەن قويان-قولتىق ارالاسىپ ءومىر سۇرگەن حالىق. ءبىز قاي ءتۇز تاعىسىنىڭ كيەسى بارىن جاقسى بىلەمىز. جان-جانۋارعا بايلانىستى اڭىزدىڭ اقيقاتى ومىردەن الىنعان ساكەن سەيفۋليننىڭ «اقساق كيىك» پوەماسىنىڭ باستالۋىن ەسكە تۇسىرەلىك:
ارقانىڭ بەتپاق دەگەن دالاسى بار,
بەتپاقتىڭ ويلى,
قىرلى پاناسى بار.
سول شولدە ەل جوق, كۇن جوق
ءومىر سۇرگەن,
جاندىكتىڭ كيىك دەگەن بالاسى بار...
كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ جەزكيىك تۋرالى ءان سوزىنەن دە بيىك رۋح اڭعارىلادى. كيىكتىڭ ءورىسى مەن اتامەكەنى بەتپاقدالانى ءتۇز تاعىسىنا دا, وزىمىزگە دە جايلى ەتۋ – ەكولوگيالىق ۇيلەسىمنىڭ العىشارتى.
پرەزيدەنت ۇلىتاۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا ەلدىڭ بولاشاعى تۋرالى تاماشا سوزدەر ايتتى. ءبىزدى ويلاندىرىپ, تولعاندىردى. وسى جولى دا حالىقتىڭ اياۋلى پەرزەنتتەرى مۇحتار شاحانوۆ پەن ءىليا جاقانوۆتى ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى دارەجەسى «ەڭبەك ەرى» اتاعىمەن ماراپاتتادى. ساياساتقا كوپ ارالاسپايتىن اكادەميك-ماتەماتيك اسقار جۇمادىلداەۆ ەل باسشىسى الدىندا ءسوز سويلەدى. مۇنىڭ ءبارى مىنا ويدى ەسكە تۇسىرەدى: «ەكونوميكا جانە وعان قاتىستىلاردىڭ ءبارى مادەنيەتكە تاۋەلدى». ياعني ءبىلىمدى, مادەنيەتتى, ونەگەلى تۇلعالار عانا قوعامدى ۇستاي الادى.
ۇلى بابامىز ءال-فارابي: «ىزگىلىكتى قوعامدا بارلىق ادامدار ونەرمەن اينالىسۋ كەرەك», دەپتى. «وتكەندى ۇمىتقاندار وعان قايتا ورالۋعا ءماجبۇر», دەگەن ەۋروپاداعى كىشكەنە مەملەكەت – قالا ليۋكسەمبۋرگ دانالارى: ء«بىز بۇرىن قانداي بولساق, سونداي بولىپ قالۋىمىز كەرەك», دەگەندەي ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ادىلەتتى جولىنان اينىماسا, بۇگىنى دە, بولاشاعى دا باياندى بولادى دەپ سەنەمىز.
ساعىنتاي مۇسابەكوۆ,
سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
