گازەت 1922 جىلدىڭ 1 مامىرىنان جۇمىسىن باستاپ, 1924 جىلدىڭ تامىز ايىندا «ەڭبەك» دەگەن اتپەن شىعا باستادى. اۋليەاتا ويازىنىڭ اۋدان بولىپ قايتا قۇرىلۋىنا بايلانىستى 1929 جىلدىڭ
1 قاڭتارىنان «ديقان داۋسى» اتتى اۋداندىق گازەتكە اينالسا, «جاپپاي ۇجىمداستىرۋ» ناۋقانىنا بايلانىستى گازەتتىڭ اتى 1931 جىلدىڭ باسىنان «كولحوزشى», 1938 جىلى قايتا وزگەرىسكە ۇشىراپ «كولحوز جولىنا» اينالدى. قانداي قيلى مەزەتتەردە دە جۇرت مۇددەسىنە بولىسىپ, جەسىردىڭ مۇڭىن, جەتىمنىڭ زارىن جوقتاعان اتپال باسىلىم تاۋەلسىزدىك تاڭىنا جەتىپ, «اq jol» اتىن يەمدەندى. باسىلىمدا بەلگىلى جازۋشى, دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگىزىن قالاعان كەمەل توقاەۆ, جازۋشى جايىق بەكتۇروۆ, عايسا سارمۋرزين, دارابوز اقىندار تىنىشباي راحىم, جاقسىلىق ساتىبەكوۆ, ارعىنباي بەكبوسىنوۆتار قىزمەت ەتتى.
باسىلىمنىڭ عاسىرعا تولعان مەرەيتويى سارىارقانىڭ تورىندە, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا اتاپ ءوتىلدى. ءىس-شارا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىمەن اشىلدى. ونى پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ وقىپ بەردى. وعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى نۇرتورە ءجۇسىپ, دارحان مىڭباي, جاناربەك ءاشىمجان, قر پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى, اكادەميك باۋىرجان وماروۆ, «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى, «حابار» اگەنتتىگى» اق باسقارما توراعاسى بەرىك ءۋالي, «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى شامشيدين پاتتەەۆ جانە وزگە دە بەلگىلى تۇلعالار قاتىستى. كەش تىزگىنىن قولعا العان ءماجىلىس دەپۋتاتى مەيرامبەك تولەپبەرگەن باسىلىمنىڭ تاريحى مەن قازىرگى جاي-كۇيىنەن ءسوز قوزعادى.
پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ «اq jol» گازەتىنىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋىن سالتاناتتى تۇردە وقىپ بەردى. «قۇرمەتتى «اq jol» گازەتىنىڭ ۇجىمى! بارشاڭىزدى باسىلىمنىڭ ءجۇز جىلدىق مەرەيتويىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. العاش 1922 جىلدان باستاپ شىعا باستاعان گازەت اۋليەاتا وكرۋگىنىڭ جىلناماسىنا, وبلىس حالقىنىڭ رۋحاني بولمىسىنىڭ شەجىرەسىنە اينالدى. ءوزىنىڭ بايىپتى بايلامدارى, سالماقتى ويلارى بار بەدەلدى اقپارات قۇرالى رەتىندە تانىلدى. «اq jol» وڭىردەگى جۋرناليستەردىڭ تۇلەپ-ۇشقان ۇستاحاناسى, عاسىرعا جۋىق تاريحى بار قارا شاڭىراقتا كاسىبي تىلشىلەردىڭ شىعارماشىلىق مەكتەبى قالىپتاستى. بۇل ۇجىمنان تالاي بىلىكتى مامان, قارىمدى قالامگەر شاربولاتتاي شىڭدالىپ شىعىپ, اقپارات الەمىنە قانات قاقتى» دەپ مەملەكەت باسشىسى ءوز ىقىلاسىن ءبىلدىردى.
القالى جيىندا ءسوز العان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, بەلگىلى پۋبليتسيست-عالىم باۋىرجان وماروۆ: «اq jol» زيالىلاردىڭ باس قوساتىن وشاعىنا, ۇلكەن قالامگەرلىك مەكتەپكە اينالدى» دەدى. سونداي-اق ول «اq jol» گازەتىنىڭ ۇجىمىنا ءوزىنىڭ نيەتتەس ەكەنىن جەتكىزىپ, باسىلىم ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى.
اقساقال قالامگەر ەلەن ءالىمجان شەجىرەلى باسىلىمنىڭ ارداگەرى رەتىندە گازەت تاريحىنا كوز جىبەرىپ, ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
– «اq jol» گازەتىنە العاش رەت 1970 جىلى كەلدىم. 1972 جىلى ۇجىم بولىپ گازەتتىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ, تويلادىق. «اq jol»-دىڭ العاشقى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى – مۇحتار اۋەزوۆ. ساياسي جانە ادەبي الاڭ رەتىندە قالىپتاسقان گازەت رەداكتسياسىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ كوپتەگەن مۇشەسى تاربيەلەنىپ شىقتى. ولاردىڭ قاتارىندا كۇلاش احمەتوۆا, ارعىنباي بەكبوسىن, ءالدىحان قالدىباەۆ, باقتيار ءابىلدا ۇلى سىندى تۇلعالار بار.
القالى جيىننىڭ كورىگى قىزىپ, سيپاتى اشىلا ءتۇستى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتورە ءجۇسىپ اقپارات سالاسىنداعى ءبىرشاما ماسەلەلەرگە توقتالىپ ءوتتى.
– جالپى, گازەت ادىلەتتىڭ شىراقشىسى, جالاۋگەرى. اقيقاتتىڭ, شىندىقتىڭ ورداسى شىنىندا گازەتتەر. وكىنىشكە قاراي, قازىر سول ءسوز قۋاتى, ءسوزدىڭ جىلۋى, جالپى ءسوزدىڭ قادىرى قاشقان كەزەڭگە كەلدىك. ال شىنىندا قازاققا كۇزەتشى بولاتىن وسى بۇقارالىق اقپاراتتىق قۇرالدارى. ەگەر قازاق باسىلىمدارىنداعى كوتەرىلگەن ۇلتتىق دۇنيەلەردىڭ بارلىعىن جىپكە ءتىزىپ تۇرىپ اي سايىن, بولماسا التى اي سايىن نەمەسە ءبىر جىلدا قاعازعا تۇسىرەتىن بولسا, قازاقتىڭ بۇكىل ماسەلەسىنىڭ سۋ بەتىنە قالقىپ شىعاتىنىنا بەك سەنەمىن. ويتكەنى بارلىق ماسەلە وسى ۇلتتىق باسپاسوزدەردە. گازەتتەر – ءتىلدىڭ ساقشىسى. سوندىقتان «اq jol» گازەتىنىڭ باسشىلىعىنا, ارداگەرلەرىنە, تىلەۋلەس قانشا ازاماتتارىنا مەرەيلەرىڭىز ۇستەم بولسىن, اللا تاعالا قۋاتتارىڭىزعا قۋات قوسىپ, دەندەرىڭىزگە ساۋلىق بەرسىن, – دەدى.
سونىمەن قاتار پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى دارحان مىڭباي مىرزا اتالعان گازەت جۋرناليستەرىنىڭ جۇمىسى, لايىقتى باعالانۋى كەرەكتىگىن ەسكە سالدى.
– پرەزيدەنتىمىز جولداۋىندا ەڭبەكقورلىق جونىندە باسا ايتىلدى. بارلىق جۋرناليستەردى شىن مانىندە اسقان ەڭبەكقور جاندار دەپ ايتا الامىن. شەرحان مۇرتازانىڭ مەرەيتويىنىڭ الدىندا ءوتىپ وتىرعان بۇل شارانىڭ وزىندىك سيمۆولدىق ءمانى بار. «اq jol»-دىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن ەلوردادا اتالىپ ءوتىلۋى كوڭىل قۋانتىپ وتىر. ءبىز ءاربىر وبلىستىق, اۋداندىق گازەتتەردىڭ وزىنە ساي مارتەبەسىن بەرە الماي ءجۇرمىز. مۇنداي ءىس-شارالار باسىلىمداردى باعالاپ, قادىرلەۋگە جول اشۋى ءتيىس, – دەدى.
القالى جيىندا ءسوز العان قالامگەر كوسەمالى ءساتتىباي ۇلى «اq jol» وبلىستىق گازەت بولسا دا, «Egemen Qazaqstan», «جاس الاش» سەكىلدى ەرتە كەزدەردەن باستالعان تاريحى بار باسىلىم ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قانداي الاساپىران كەزەڭدەردە دە باسىلىم ءوز باعىتىنان, جەكە ۇستانىمىنان تايماعان, اقيقاتتىڭ اق سەمسەرىن سىلتەۋدەن تانباعان. ماسەلەن جەلتوقسان وقيعاسى تۇسىندا تاراز قالاسىندا ءبىر عانا قازاق مەكتەبى بولىپ, باسىلىم بۇل ماسەلەنى قايمىقپاي باتىلدىقپەن كوتەرە بىلەدى. سونىڭ ارقاسىندا دىتتەگەن ماقساتقا قول جەتتى. كوسەمالى ءساتتىباي ۇلىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىندە تاراز قالاسىندا 80-گە جۋىق قازاق مەكتەبى بارىن ماقتانىشپەن اتاپ ءوتتى.
جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان ءداستۇرلى باسىلىمنىڭ بايراقتى كەزەڭى ءالى الدا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– اقپارات بەلەسىندە ءالى دە ساۋلەلى ساتتەر تۋادى. وعان داۋ جوق. ءار ادام قانداي قىزمەتتە بولسىن, مەيلى ءتىلشى بولسىن, مەيلى ءبولىم باسشىسى بولسىن, باس رەداكتور بولسىن, قاراپايىم وقىرمان بولسىن ءوزىنىڭ ەرىك-جىگەرىن اقپارات كەڭىستىگىنىڭ دامۋىنا جۇمساسا, وسىدان ارتقان ۇلەس جوق, سول ارقىلى ءبىز اقپارات سالاسىن دۇرىس باعىتتا ۇستايمىز دەپ ويلايمىن. «اq jol» گازەتىندە تاماشا قالىپتاسقان شىعارماشىل ۇجىم, تالانتتى جىگىتتەر بار. وسى ازاماتتارعا اماندىق تىلەيمىن. «اq jol» گازەتى جاساي بەرسىن. عاسىرلىق توي بارشاڭىزعا قۇتتى بولسىن! – دەدى.
عاسىر جاساعان باسىلىم الداعى ۋاقىتتا دا ۇلت رۋحانياتىنا التىن تەرەزە اشىپ, ەل يگىلىگىنە ۇلەسىن قوسارى ءسوزسىز. ادامدىق, ار ديقانشىلارىنىڭ جولى اشىق, رۋحى مىعىم بولعاي!
