ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى ادامزات بالاسىنىڭ جۇزدەگەن جىلدار بويى قالىپتاسقان جالپى قۇندىلىقتارىن بويىنا ءسىڭىردى. كونستيتۋتسيا – بابالاردىڭ دانالىعى مەن قازىرگى زاماننىڭ رۋحىن بىرلەستىرىپ, ۇيلەستىرگەن, جۇزدەن اسا ۇلت پەن ۇلىستىڭ تەڭدىگىن تەگىنە قاراماستان بەكىتكەن ۇلى قۇجات بولدى.
كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ قارساڭىندا ۇزاق مەرزىمدى قىزۋ جۇمىستار اتقارىلدى. كوپتەگەن كونستيتۋتسيا, اسىرەسە حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قابىلدانعاندارى مۇقيات ساراپتاۋدان وتكىزىلدى. 1995 جىلعى كونستيتۋتسيا تاقىر جەردە پايدا بولعان جوق. ەگەمەن قازاقستاندا كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس ورناتۋ ءۇشىن بۇرىننان جيناقتالعان, سونداي-اق ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا سايكەس كەلەتىن ەڭ پروگرەسشىل شەتەلدىك تاجىريبەلەر بارىنشا تولىق پايدالانىلعان ەدى.
اتا زاڭىمىز – مەملەكەتتىلىكتىڭ بارلىق ارمان-مۇددەسىن تولىق قامتىعان, ەلىمىزدە جۇزەگە اسقان جانە جۇزەگە اساتىن ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاڭارۋلار مەن جەتىستىكتەردىڭ قۇقىقتىق تۇعىرى بولدى. ول قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن تۇبەگەيلى ايقىنداپ, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن بەكۋىنىڭ نىق نەگىزىن قالادى.
قازاقستان كونستيتۋتسياسى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن كەڭەستىك سيپاتتاعى جالعان دەموكراتيا مەن جالاڭ بيلىكتىڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرمەي, الەمدىك وركەنيەتكە ءتان رۋحاني قۇندىلىقتار مەن ساياسي-الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە جول اشتى. سونىمەن قاتار ەركىندىك پەن تەڭدىك سەزىمدەرى تەرەڭ, تاريحي, مادەني, رۋحاني ءداستۇرى باي ەجەلگى قازاق حالقىنىڭ وزىندىك ۇلتتىق دامۋ ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلدى.
ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ اداستىرماس تەمىرقازىعىنا اينالعان كونستيتۋتسيا اياسىندا 27 جىل ىشىندە قابىلدانعان 2800-دەن استام زاڭ قوعامدىق ءومىردىڭ ءار سالاسىندا ءتيىمدى قولدانىلىپ, ەل تىنىشتىعى مەن ۇلت بىرلىگىنىڭ بەكۋىنە ىقپال ەتتى, ەكونوميكانىڭ ورلەۋى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا جول اشتى. كونستيتۋتسياداعى «ادام جانە ازامات» دەپ اتالاتىن ءبولىم ەلدىڭ ەڭ اسىل قازىناسى – ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىن قورعاۋعا ارنالعان. اتاپ ايتقاندا, 30-باپ ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعى ومىرگە كەلگەن ساتىنەن باستاپ, وعان تيەسىلى ەكەنىن جانە وعان ەشكىمنىڭ قول سۇعۋىنا جول بەرىلمەيتىنىن بەكىتەدى.
ال قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيامەن كەپىلدەندىرىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ اياسى كەڭ, اۋقىمى زور. اتاپ ايتقاندا, ۇلتى, تەگى, ءتۇسى, ءتىلى, ءدىنى, الەۋمەتتىك جاعدايى, ساياسي كوزقاراسى بويىنشا ەشكىم قۋعىندالماۋى; ءسوز جانە شىعارماشىلىق بوستاندىعى; ەڭبەك ەتۋ, قىزمەت ءتۇرى مەن ماماندىق تاڭداۋ بوستاندىعى; ءبىلىم الۋ, وتباسى قۇندىلىقتارىن قورعاۋ, جەكەمەنشىگىن قورعاۋ قۇقىقتارى; جيىندارعا جانە شەرۋلەرگە قاتىسۋ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇيىمدارعا مۇشە بولۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋعا قاتىسۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىن سايلاۋ, سايلانۋ جانە تاعى باسقا قۇقىقتارى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا تولىق سايكەس قورعالادى. ياعني ءبىزدىڭ نەگىزگى زاڭىمىز مىڭجىلدىق تاريحى مەن ءداستۇرى بار وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ زاڭدارىمەن تۇسپالداس.
كونستيتۋتسيا, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جەتىستىكتەردىڭ جاڭا بەلەسىنە قۇقىقتىق نەگىز بەرگەن اتا زاڭىمىز بولىپ تابىلادى. سەبەبى ەلىمىزدەگى بارلىق بولىپ جاتقان ساياسي, ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق شارالار وسى اتا زاڭىمىز نەگىزىنەن تۋىندايدى. ويتكەنى بارلىق قوعامدىق قاتىناس تيىسىنشە زاڭدارمەن رەتتەلەدى. «كونستيتۋتسيا – ەلدەگى قوعامدىق كۇشتەردىڭ شىن مانىندەگى اراقاتىناسى», دەپ فەرديناند لاسسال وسىدان 160 جىل بۇرىن ايتقان ەكەن. وسى قاناتتى ءسوزدىڭ اقيقاتىنا دەربەس ومىرگە جولداما العان ءار مەملەكەتتىڭ كوزى جەتكەنى انىق. ەندەشە, ەركىن حالىقتىڭ ساناسىندا ماڭگى ورناعان بوستاندىق يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسا باستاۋىنىڭ نەگىزى بولىپ وتىرعان كونستيتۋتسيانىڭ قازاق ەلى ءۇشىن ورنى بولەك.
اتا زاڭىمىزعا وزگەرىستەردى قابىلداي وتىرىپ, ءبىز ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدى ودان ءارى ناقتىلاي تۇستىك. مەملەكەت ءوز اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىن, قول سۇعىلماۋىن جانە بولىنبەۋىن قاداعالايدى. مىنە, وسى سىندى جاڭا قۇقىقتىق نورمالار ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن تولىقتاي قۇقىقتىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدە.
قوعامنىڭ وڭ دامۋى نەگىزگى زاڭنىڭ تابيعاتى بويىنشا قانشالىقتى پروگرەسسيۆتى جانە دەموكراتيالىق ەكەنىنە تىعىز بايلانىس. وسى ورايدا كونستيتۋتسيالىق رەفورما ارقىلى كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان – كونستيتۋتسيالىق سوتتى قايتا جاساقتاۋ, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا قۇرۋ, سەناتتىڭ زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنەن ءىشىنارا شەتتەتىلۋى, قوعامدا ابىروي-بەدەلى بار ازاماتتاردىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتاردا دەپۋتات بولۋ مۇمكىندىگى, ءولىم جازاسىنىڭ الىنىپ تاستالۋى, پرەزيدەنتتىڭ تەك وبلىس دەڭگەيىندە, وندا دا شەكتەلگەن فورماتتا بيلىگىنىڭ قالۋى – تۇتاستاي العاندا جاعىمدى وزگەرىستەر ەكەنى داۋسىز.
كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان ماقساتتار تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ەڭسەسىن تىكتەگەن قازاق ەلىندە قاي سالادا بولسىن جەمىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا ساياساتى سالماقتى, ەكونوميكاسى ەڭسەلى, الەۋمەتتىك جاعدايى ءالدى, حالقى تاتۋ, قورعانىسى بەكەم, بولاشاعى جارقىن ەلىمىز اتا زاڭنىڭ اياسىندا وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋدى كوزدەپ وتىر. كۇللى حالىقتىڭ تالقىسىنان ءوتىپ, ەل يگىلىگىنە اينالعان اتا زاڭىمىز ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باستى تولقۇجاتى بولىپ سانالادى. كونستيتۋتسيا – ارايلى ازاتتىعىمىزدىڭ ايعاعى, جارقىن بولاشاعىمىزدىڭ بۇلجىماس باعدارى. ول ەلدىگىمىزدىڭ التىن ارقاۋى, تولاعاي تابىستارىمىزدىڭ باستاۋ قاينارى بولاتىندىعى اقيقات!
ايدار سابىروۆ,
ح. دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى
