پرەزيدەنت قاسىم جومارت توقاەۆ 2019 جىلدىڭ 2 قىركۇيەگىندە قازاقستان حالقىنا ارناعان العاشقى جولداۋىندا «بالالار قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. ءبىز كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق سيپاتتاعى ارەكەتى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتتىك, بىراق بۇل ماسەلە وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر. ونداي قىلمىسكەرلەر بارىنشا قاتاڭ جازاعا لايىق, ولارعا راقىمشىلىق بولماۋى كەرەك, سونىمەن قاتار مەرزىمىنەن بۇرىن دا بوساتىلۋ قۇقىعى بەرىلمەۋگە ءتيىس. ولار بارىنشا قاۋىپسىزدىگى جوعارى اباقتىلاردا وتىرۋى كەرەك. وسىنداي ءار ءىس پروكۋراتۋرا ورگانىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس», دەپ اتالعان ىسكە قاتىستى جازانى جەدەل تۇردە قاتاڭداتۋدى تاپسىردى.
وسىعان بايلانىستى زورلىق-زومبىلىق قىلمىسى ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستان اۋىر قىلمىس ساناتىنا اۋىستىرىلدى. سونىمەن قاتار 14 جاسقا تولماعان بالالارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن 20 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ نەمەسە ءومىر بويى قاماۋ جازاسى كوزدەلگەن.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا جازاسىن وتەپ جاتقان 2 مىڭعا جۋىق پەدوفيل بار. ال وتكەن جىلى 50 پەدوفيل بوستاندىققا شىققان. پسيحولوگيالىق انىقتامالىقتا «پەدوفيليا – بۇل پسيحيكالىق بۇزىلىس, اۋرۋ» دەگەن انىقتاما بەرگەن. سايكەسىنشە, پەدوفيلدەردىڭ ورنى پسيحولوگيالىق وڭالتۋ ورتالىعى ما؟ الدە تۇرمە مە؟ جازاسىن وتەپ شىعىپ بوستاندىقتا جۇرگەن پەدوفيلدەر «اۋرۋدان» قۇلان تازا ايىعىپ شىققاندار ما؟ الدە باياعى جارتاس سول جارتاس بولىپ, قىلمىسقا قايتا بارا ما؟ بۇل جاعى باسى اشىق ماسەلە بولىپ قالىپ وتىر.
«پەدوفيليا – پسيحولوگيالىق اۋىتقۋ. تەك پسيحولوگيالىق ەمەس, پەداگوگيكالىق تاربيەدەگى كەمشىلىكتى كورسەتەتىن پروبلەما. پەدوفيلدەردى قىلمىسى ءۇشىن جازالاۋمەن قاتار, ەمدەۋ دە كەرەك. ياعني ەكەۋىن قاتار جۇزەگە اسىراتىن ارنايى ورىن كەرەك. كوبىنە پەدوفيلدەر اگرەسسور اتا-انالاردان شىعادى. اتا-اناسىنان قىسىم كورىپ, رۋحى بالا كۇيىندە قالىپ قويعاندار بالالارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا قۇمار», دەيدى پسيحولوگ جانار سەيىتماعانبەت.
پسيحولوگتەردىڭ پىكىرىنشە, پەدوفيلدەردى ازايتۋ تەك ءبىر تاراپتى ەمەس ەكەنىن, ءوسىرىپ وتىرعان بالالاردىڭ دا تاربيەسىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتادى.
«اتا-انالار بالالاردى مەيىرىم مەن ماحابباتىن كورسەتىپ, ءوز پروبلەمالارىن ەركىن ايتۋعا سەنىم قالىپتاستىرۋى كەرەك. بالا ءبىر نارسەنى ايتىپ كەلگەن كەزدە تاپ بەرىپ ۇرسۋدىڭ قاجەتى جوق. اتا-انانىڭ بالانى تىڭداماۋى كوپتەگەن پروبلەماعا سەبەپ بولادى. سونىمەن قاتار بالالاردىڭ جىنىستىق ساۋاتىن اشىپ, جەكە شەكاراسىن بەلگىلەپ ۇيرەتۋ وتە ماڭىزدى», دەيدى ج.سەيىتماعانبەت.
وسى ورايدا پەدوفيلدەرگە جازاسىمەن قاتار پسيحولوگيالىق وڭالتۋ ىستەرىن جۇرگىزۋدى قاراستىرا وتىرىپ جوعارىدا اتاپ وتكەن زاڭداعى ولقىلىقتاردى رەتتەگەن ءجون. ساراپشىلار زاڭ ناقتىلانعان كەزدە عانا پەدوفيليا ازاياتىنىن العا تارتادى. قۇقىقتىق تۇرعىدا پەدوفيلدەرگە ءالى كۇنگە دەيىن جۇمساقتىق بار. قوعامنىڭ جابىرلەنۋشى تاراپتى ايىپتاۋىن توقتاتۋ ءداستۇر نە دىنمەن جۇزەگە اسپايدى. سونداي-اق ساراپشىلار حيميالىق كاستراتسيامەن قاتار 70-جىلداردان باستاپ چەحيادا, سونىمەن قاتار گەرمانيا مەن اقش-تا ءىشىنارا قولدانىلىپ كەلە جاتقان حيرۋرگيالىق كاستراتسيانى ەنگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
ساراپشىلار زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, جازانى قاتاڭداتۋ شارالارى قولعا الىنعانىنا قاراماستان, قازاقستاندا بالالارعا جىنىستىق سيپاتتاعى زورلىق كورسەتۋ بويىنشا ىستەر كەشەندى تۇردە قارالمايدى دەپ ەسەپتەيدى.
«پەدوفيلدەر تۇرمەدە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وڭالتۋى كەرەك. ويتكەنى تۇرمەنىڭ ءوز ىشىندە زورلىق-زومبىلىق بار ەكەنى بارىمىزگە ايان. ونىڭ ىشىنە تۇسكەن پەدوفيل شىققاندا ءوزىنىڭ ەسكى ادەتىنەن ايىعىپ شىقپايدى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە قاراساق, بوستاندىققا شىققان پەدوفيلدەردىڭ 97 پايىزى العاشقى جىل ىشىندە-اق ەكىنشى رەت تاعى دا سول ءىستى قايتالاعان. سونداي-اق باستاپقىدا بالالارعا جىنىستىق زورلىق كورسەتكەنى ءۇشىن تۇرمەگە جابىلعان بولسا ەكىنشى رەت كىسى ءولىمى ءۇشىن سوتتالعان. ويتكەنى تۇرمەدە اگرەسسيا كوپ. تەمىر توردان شىققان سوڭ ولار بۇرىنعىدان بەتەر قاتال بولادى», دەيدى «نەمولچي» قورىنىڭ جەتەكشىسى دينا سمايلوۆا.
ماماندار زاڭناماداعى جابىرلەنۋشىنى ايىپتايتىن بولىگى پەدوفيلدەردىڭ جازادان جالتارىپ كەتۋىنە نەمەسە جازاسىنىڭ جەڭىلدەۋىنە سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتادى. ماسەلەن, دەرەكتەرگە سۇيەنسەك بالالارعا قاتىستى سەكسۋالدى سيپاتتاعى قىلمىستىڭ 30 پايىزىندا «جابىرلەنۋشىلەردىڭ كەلىسىمى بويىنشا جىنىستىق قاتىناسقا تۇسكەن» دەپ كورسەتىلگەن.
«زاڭنامادا بالا جىنىستىق قارىم-قاتىناسقا ءوز قالاۋىمەن تۇسكەنى قاراستىرىلادى. ولاي بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. بالالاردى ءتۇرلى نارسەمەن الداپ, ارباپ, قورقىتىپ كوندىرەتىنى ەسەپكە الىنبايدى. مۇنداي وقيعالار كەزدەسەدى. مىسالى, 12 جاسار قىزدى ءوز ەركىمەن جىنىستىق قارىم-قاتىناسقا ءتۇستى دەپ, ايىپتالۋشىنىڭ جازا وتەۋ جىلى ازايتىلدى», دەيدى د.سمايلوۆا.
جابىرلەنۋشى بالالارعا مەملەكەت تاراپىنان تەگىن ادۆوكاتتاردىڭ تاعايىندالۋى دا ماسەلەنى شەشۋگە قاۋقارسىز بولىپ وتىر. دينا سمايلوۆا ادۆوكاتتاردىڭ سالعىرتتىعى مەن كاسىبي بىلىگىنىڭ تومەندىگى قىلمىستىق ءىستى تولىق اشۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«مىسالى, قىزىلورداداعى سوڭعى وقيعا بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. سول ىستە جابىرلەنۋشى تاراپتىڭ تەگىن كەلگەن ادۆوكاتى 4 رەت اۋىستى. كاسىبيلىكتىڭ تومەندىگى جابىرلەنۋشى بالادان «ول ەر ادامنىڭ قاسىنا نەگە باردىڭىز؟» دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردان-اق ءبىلىندى», دەدى قۇقىق قورعاۋشى.
زاڭدى قاتاڭداتقانمەن, پەدوفيلدەردىڭ ارەكەتى بالالاردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋىنا سەبەپ بولادى. ستاتيستيكا بويىنشا ەلىمىزدە جىنىستىق قىسىم كورگەن ءاربىر ەكىنشى ءجاسوسپىرىم قىز سۋيتسيد جاساۋعا تالپىنادى.
«ا. ەسىمدى بالانىڭ جابىرلەنۋشى رەتىندە سوتقا بەرگەن ءوتىنىشى قارالماي, سوت ونىڭ زورلىق كورگەنىنە سەنىمسىزدىك تانىتىپ, قىلمىسكەر جازاسىز قالعانى ءۇشىن جابىرلەنۋشىنىڭ ءوز وزىنە قول جۇمساعانىنا كۋا بولدىق. جالپى, ءبىز قىلمىستىق ءىستىڭ تولىق قارالماي قالۋىنان قورقامىز», دەيدى دينا سمايلوۆا.
ماماندار ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارىن دا ۇسىنادى. ەڭ الدىمەن, جازاسىن وتەپ جاتقان پەدوفيلدەرگە پسيحولوگيالىق تۇردە وڭالتۋ ىستەرىن تاعايىنداعان ءجون. ەكىنشىدەن, ولاردى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىپ, ودان قولدى ەتكەن قارجىسىن جابىرلەنۋشى مەن ونىڭ وتباسىنا بەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ولار سالىق ەسەبىنەن تۇرمەدە تەگىن ءومىر سۇرەدى. تۇرمەدەگى وزدەرىنىڭ ورنىن وتەۋ ءۇشىن دە ولاردى ەڭبەكپەن قامتۋ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى.
«سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرىن جاساعان قىلمىسكەرلەر ءۇشىن جازانىڭ اناعۇرلىم كۇشەيە تۇسكەنى بەلگىلى. الايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 72-بابىنا سايكەس پەدوفيلدەردە دە جازانى وتەۋدەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلۋ قۇقىعىنا يە. ارينە پروباتسيالىق قىزمەتتىڭ پروباتسيالىق باقىلاۋىندا بولاتىنى بەلگىلى. دەسەك تە بۇل قىلمىسكەرلەردىڭ جاساعان قىلمىسىن قايتالاۋىنا كەپىل بولا المايدى. سوندىقتان دا زورلاۋ جانە وزگە دە سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋ فاكتىسىمەن ايىپتالعان جازالانۋشىلاردى شارتتى تۇرە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋدى قايتا قاراستىرۋى كەرەك. اتالعان فاكتىلەر بويىنشا ايىپ تاعىلعان قىلمىسكەرلەرگە قوسىمشا جازا رەتىندە كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ قۇقىعىنان دا ايىرۋدى ۇسىنامىن», دەيدى زاڭگەر ماحاببات ماقساتقىزى.
سونداي-اق ساراپشىلار جازاسىن وتەپ شىققان ءاربىر پەدوفيل ءۇشىن ارنايى باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. ويتكەنى ءبىر تۇرمەگە وتىرىپ شىعۋ ونىڭ تولىق وزگەرگەنىن بىلدىرمەيدى. وسىعان قاتىستى جىل باسىندا 330 پەدوفيلگە ەلەكتروندى بىلەزىك تاعۋ جوسپارلانىپ بيۋدجەتتەن 356 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. ال 2021 جىلى 80 ادامعا ەلەكتروندى بىلەزىك تاعىلعان ەدى. بىراق بۇل – ەلدە ورشىگەن پەدوفيليانىڭ ازايۋىنا كومەكتەسەر ەمەس.
