ءسوز رەجيسسەر رون حوۆاردتىڭ «اقىل ويىنى» اتتى فيلمىنەن سوڭعى تۇجىرىمنان ءوربىپ وتىر. كينودا امەريكالىق اڭىزعا اينالعان ماتەماتيك, نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى دجون نەشتىڭ ءومىر جولى كورسەتىلەدى. تۇتاس ءومىرىن ماتەماتيكا سالاسىنا ارناعان, عۇمىرى ونەرگە اينالعان دجون ۋنيۆەرسيتەت جىلدارىنان-اق وزگەلەرگە ۇقسامايتىن ەرەك بولمىسىمەن, اسقان تالانتىمەن كوزگە تۇسەدى. ءار قۇبىلىستان سىر ىزدەپ, كەڭىستىكتەگى قۇپيا تۇستەردى باقىلايدى. اقىرى شيزوفرەنيا دەرتىنە شالدىعىپ, ەلەستەرمەن الىسىپ, كورىنبەيتىن الەمگە ساپار شەگەدى.
سونىمەن, دجون نەش وسىندا تۇرا تۇرسىن, ءبىز XX عاسىرداعى قازاق ادەبيەتىنە ورالايىق. جانكەشتىلىك جايىندا ءسوز بولا قالعاندا قادىر مىرزا ءالىنىڭ باي كىتاپحاناسى ويعا ورالادى. اقىن قىرىقتان اسقان تۇسىندا قىزمەتتىڭ بارلىق تۇرىنەن باس تارتىپ, ءوزىن جازۋ ۇستەلىنە شەگەلەيدى. ءبىر سۇحباتىندا قازاقتىڭ قادىرى «وي ورامىنا» تولى ءومىرى جايلى اعىنان جارىلاتىنى بار: «مەن – بۇكiل سانالى عۇمىرىمدى وسى جازۋعا ارناعان اداممىن. جۇمىس iستەمەي, قاراپ جۇرگەن كۇندەرiم, جىلدارىم بولعان ەمەس. جىلىنا بiر كiتاپ, كەيدە ەكi-ءۇش كiتاپ شىعارىپ تۇراتىنمىن. بiر جىلى مىناداي وقيعا بولدى. جەلتوقسان ايى باستالدى. بايقاسام, جىل بويى دىم جازباپپىن. ول كەزدە گازەت-جۋرنالداردا قىزمەت ەتiپ ءجۇرiپ مويىن بۇرا الماسام كەرەك. «قوي, مۇنىم بولمايدى» دەپ سول كۇنi كiتاپ جازۋعا وتىردىم. كۇندiز-ءتۇنi جۇمىس iستەدiم. جينالىستار مەن تويلارعا بارعان جوقپىن. «اۋىرىپ جاتىرمىن» دەپ جۇمىسقا دا شىقپاي قويدىم. بiر كۇنi ميىم شىرت ەتە ءتۇستi. ەڭ العاشقى قان قىسىمى اۋرۋىن مەن سول جولى تاپتىم. بiراق سول ايدا كiتابىمدى اياقتاپ ۇلگەردiم. ماعان تاڭعالۋدىڭ قاجەتi جوق. بەلگيانىڭ دجوردج سيمەنون دەگەن دەتەكتيۆ جازاتىن اتاقتى جازۋشىسى بار. ول – دۇنيە ءجۇزi بويىنشا رەكورد جاساعان ادام. سول 400-دەن استام رومان جازعان. بىلايشا قاراساڭ, اقىلعا سىيمايدى» دەيدى. راسىندا, الەمدە سوڭىنا ادام سەنگىسىز الۋان مۇرا قالدىرعان قالامگەرلەر شوعىرى بار. زەرتتەۋشىلەر شەكسپيردىڭ بارلىق شىعارماسىن جالعىز تۋدىرعانىنا, ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن ءبىر عانا ادام جازعانىنا كۇمان كەلتىرەدى. ماسەلەن, اعىلشىن جازۋشىسى باربارا كارتلەند جىلىنا 23 رومان جازىپ, گينەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن. ال جازۋشىلىقپەن قوسا سپورتتىق جاتتىعۋلارعا دا ءمان بەرەتىن حارۋكي مۋراكامي الا تاڭنان ەرتە ويانىپ, ەڭبەك ساعاتىنا كىرىسەدى. سودان دا جازۋشىنىڭ اڭگىمەلەرى مەن اۋدارمالارىن قوسپاعاندا الەمدى شارلاعان وننان اسا رومانى بار. ال ستيۆەن كينگ شىعارماشىلىق عۇمىرىندا 50-گە جۋىق رومان جازىپ, تابىسقا جەتكەن. «كىتاپتى قالاي جازۋ كەرەك» اتتى كىتابىندا: «ەسىكتى جاۋىپ, جازۋعا وتىرىڭىز, رەداكتورلىق جاسار كەزدە ەسىكتى اشىپ جاساڭىز» دەيدى. ستيۆەن كينگ كەز كەلگەن جاعدايعا قاراماستان كۇنىنە اق قاعازعا ەكى بەت جازۋ جازاتىنىن مالىمدەگەن. ارينە, بۇل جانكەشتىلىك ورنەكتەرى, ورنەك ىشىندە ماڭداي تەرى مەن الاقان كۇسى بار.
سونىمەن, جوعارىداعى «اقىل ويىنى» فيلمىنە قايتىپ ورالساق. دجون نەشتىڭ شيزوفرينەياعا ۇشىراعان سوڭ ازاپقا تولى ءومىرى باستالادى. الايدا عالىم ءبىر ءسات تە ماتەماتيكالىق كەستەلەردەن اقىلىن سۋىتپايدى. ءتىپتى كينو سيۋجەتىندە تۇتاس بولمەنى ەسەپ جازىلعان قاعازدارعا تولتىرعان جەرى بار-تىن. ازاپتى ىزدەنىسپەن ۋاقىتىن سارپ ەتكەن دجون نەشتىڭ ەڭبەگى ەلەنىپ, كينو سوڭىندا بەلگىلى عالىمدار قۇرمەت كورسەتەدى, مويىنداۋ رەتىندە الدىنا قالامساپتارىن قويادى. مۇنان سوڭ نوبەل مىنبەرىنەن ءسوز سويلەپ, بار ازابى مەن اۋىرلىعىنا توزگەن جۇبايىنا العىسىن بىلدىرەدى. كينونى كورىپ بولىپ رومەن رولاننىڭ «جان كريستوفىن» نەمەسە ستەفان تسۆەيگتىڭ «بالزاگىن» وقىعانداي تۇلعالىق بولمىسىڭىزعا بەلگىسىز قۋات قۇيىلىپ, جاڭبىرمەن جۋعان جەمىستەي جارقىراپ, جاڭارىپ قالاسىز. ءيا, كينونىڭ ايدارى مەن تۇمارى – دجون نەشتىڭ جانكەشتى بولمىسى. جانكەشتىلىككە بايلانعان ءومىرى. ونسىز ونەر دە بولماس ەدى.
