«قاراتورعايدىڭ» ەل ىشىنە كەڭ تاراعان اڭىزىندا بىلاي اڭگىمەلەنەدى. اقان اتاقتى قاراتورعاي اتتى قىرانىن ءبىر باتىردان الىپتى دەسەدى. جىلدار بويى باۋىر باسىپ, سىرالعى بولعان قىرانى كۇندەردىڭ كۇنى وتكەندە قارتايىپتى-مىس. قىراننىڭ قاناتى ءبۇتىن بولعانىمەن, قۇيرىعىنىڭ قاۋىرسىندارى ءتۇسىپ, سيرەپ كەتسە كەرەك. «قۇس قاناتىمەن ۇشىپ, قۇيرىعىمەن قوناتىنى» بەلگىلى. سامعاپ بيىككە كوتەرىلگەن قاراتورعاي قۇيرىق قاۋىرسىندارى جوقتىعىنان اينالىپ قونا الماي قويادى ەكەن دە, جارىقتىق. يەسىنىڭ توبەسىنەن اينالىپ ۇزاق ۇشقان قىراننىڭ قاناتىنىڭ استىنان مونشاقتاپ تەر قۇلاعانىن كورگەن اقان «كەلەدى قاراتورعاي قانات قاعىپ, استىنا قاناتىنىڭ مارجان تاعىپ» دەپ انگە قوسقانى تۋرالى اڭگىمەنى ەرتەرەكتە, اننەن بۇرىن ەستىگەنبىز. جانى قىسىلعان قۇستىڭ قاناتىنىڭ استىنان اققان تەردى مارجانعا بالاعان دەيتىن اقىن. بۇل اڭگىمە, ارينە, كىمدى دە بولسىن بەيجاي قالدىرمايدى. وسىنى كەيىن دە تەرىسكە شىعارۋشىلار تابىلدى دا, ۇندەمەي قويا سالعانبىز. بۇرىن تەك دومبىرامەن ءداستۇرلى انشىلەر عانا شىرقاپ كەلگەن «قاراتورعايدى» بەرتىندە ەسترادا انشىلەرى, ونىڭ ۇستىنە الەمدى اۋزىنا قاراتقان ديماش قۇدايبەرگەن ورىنداپ شىققاندا ءان تۋرالى اڭىز ويعا قايتا-قايتا ورالىپ جۇرگەن. سونىڭ ءبىرى جاقىندا اسىلدىڭ سىنىعىنداي جالت ەتە قالماسى بار ما؟! ءبىر ماقالاسىندا كاكىمبەك سالىقوۆ جازىپتى:
ء«اننىڭ قازاق بالاسىنىڭ تىلىنە, دىنىنە, دىلىنە شاپاعاتىن تيگىزىپ, رۋحاني ازىق بولعانى دا ايان. سىرىمبەتتىڭ ەتەگىندە تۋعاننان با, بالا كەزىمنەن اقان سەرىنىڭ «سىرىمبەت», «قاراتورعاي», «قۇلاگەر» اتتى ولەڭدەرى ءان-كۇيگە قۇشتار ەتتى. «كەلەدى قارا تورعاي قانات قاعىپ, استىنا قاناتىنىڭ مارجان تاعىپ», دەگەن ءسوز ساراسىن كەيىن تۇسىنسەك, سۇلۋ قىزدىڭ موينىنداعى اسەمدىكتىڭ مارجانى ەمەس, سەرى «قاراتورعاي» اتتى العىر قىرانىن سوڭعى رەت قۇسقا سالعاندا اسپانعا قالىقتاپ شىقسا دا قارتايعان شاعى جەڭىپ, جەرگە قايتا قونا الماي شىبىن جانى قىسىلعاندا, قاناتىنىڭ استىنان تامعان تەردىڭ اق مونشاقتاي تامشىلارى ەكەن. باتار كۇننىڭ اشىق ساۋلەسى قوس قاناتىنىڭ استىنان تۇسكەن اششى تەردىڭ ۇزىمدەرىن اقان سەرى اقىندىقتىڭ اسىل ۇلگىسىندەي ەتىپ سيپاتتاپتى», دەپتى كاكىمبەك سالىقوۆ. سونداي-اق بۇل كىسى ء«بىز ول كەزدە مۇڭى تەرەڭ «قۇلاگەرگە» ءۇيىر بولدىق. «زاۋرەشتى» العاش ەستىگەندە ونىڭ اۆتورى مۇحيت ەكەنىن دە بىلمەدىك. ءبىر ازالى اعايىننىڭ كوكىرەك جارعان قايعىسى عوي دەپ ويلايتىنبىز», دەپ تاعى ءبىر اڭگىمەنىڭ ۇشىن شىعارىپ كەتەدى.
نەگە ەكەنىن قايدام, وسى «قاراتورعايدىڭ» العاشقى شۋماعى حالىق ءانى «ياپىرايدىڭ» ءسوزىن ەسكە تۇسىرەدى دە قويادى. ءاننىڭ العاشقى شۋماعى بىلاي عوي:
«كەلەدى قاراتورعاي قانات قاعىپ,
استىنا قاناتىنىڭ مارجان تاعىپ.
بىرگە وسكەن كىشكەنتايدان ساۋلەم ەدىڭ,
ايرىلدىم قاپىلىستا سەنەن ناعىپ», دەپ كەلەدى.
«ياپىرايدىڭ» سۋرەتتەۋىندە دە ءدال وسىنداي شەندەستىرۋ كەزدەسەدى.
«التىن بۋ اينا كولدىڭ بەتىن جابار,
اق ساۋلە كوكتەن ءتونىپ, ياپۋراي, مارجان تاعار.
ەسىمە اق ساۋلەمدى العان كەزدە
اق مونشاق جىلت-جىلت ەتىپ, ياپۋراي,
جەرگە تامار»,
دەيدى. ەكەۋىن سالىستىرىپ وقىسا, ۇقساستىق بايقالادى. «ياپىراي» ماعجاننىڭ ءانى دەيتىندەر دە بار. ال ماعجان اقان سەرىنىڭ شىعارماشىلىعىن كوپ زەرتتەپ, ەڭبەكتەر جازعانىن قاپەرگە السا, قيسىندى كورىنەدى تۇسپالىمىز. ارينە, بىزدىكى جەكە پىكىر, تۇسپال عانا.
«قاراتورعاي, ۇشتىڭ زورعا-اي.
بەيشارا, شىرىلدايسىڭ
جەرگە قونباي», دەيتىن اقان ءاننىڭ ەكىنشى شۋماعىندا كوڭىل اۋانى مەن باستان وتكەن قۇبىلىستارىن پاراللەل ورگەندە, الدەبىر جۇمباق جايلاردى ەمەۋرىن ەتكەندەي سەزىلەدى.
«ەرتىستىڭ ءار جاعىندا ءبىر تەرەڭ ساي,
سۇيرەتكەن جىبەك ارقان تەلقوڭىر تاي.
اعاشتىڭ بۇتاعىنا قونىپ الىپ,
سايرايدى تاڭ الدىندا قارا تورعاي».
ەكىنشى شۋماقتا سايرايتىن قۇس قىران ەمەسى انىق. كادىمگى قاراتورعاي. قىران سايرامايدى – ءبىر, ەكىنشى – اعاشقا قونبايدى. ياعني قىرانى قاراتورعايدىڭ قايعىسىن سەرى سۇيگەن جاردىڭ زارىنا جالعاعانعا ۇقسايدى. «ەرتىستىڭ ار جاعىندا جىبەك ارقاندى ۇزگەن تەلقوڭىر تاي» دەسە, اقان ومىرىمەن ەتەنە تانىس ادام بىردەن تاۋىپ ايتادى دەگەن ۇمىتتەمىز. بىزدىكى كەزى كەلگەندەگى ءسوزدىڭ ورايى مەن قيسىنى, ەلدىڭ نازارىن ۇلتتىق ونەردىڭ قاينارى سانالاتىن انگە بۇرۋدىڭ ءبىر امالى عانا. نەگىزگى ءسوزدى ونەرتانۋشىلار مەن اقانتانۋشىلار ايتادى.
