فوتوونەر كىمگە كەرەك؟

ءيا, قازىر كەز كەلگەن ادامنىڭ فوتوكامەراسى بولماسا دا, ۇيالى تەلەفونىمەن قالاعان دۇنيەسىن تۇسىرۋگە شاماسى جەتەدى. فوتوسۋرەت تۇسىرۋدەگى ءتۇرلى قيىندىق بارىنشا جەڭىلدەگەندىكتەن, ءاربىر ادام «فوتوگراف» اتانىپ كەتكەنىن مويىنداماسقا بولمايدى. بۇگىنگىدەي اسا جوعارى جىلدامدىقپەن دامىعان داۋىردە فوتوگرافيا ءاربىر ادامنىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ ۇلگەردى. وسى كۇنى ءتىپتى ءومىرىمىزدى فوتوسۋرەتسىز ەلەستەتە المايتىنداي دارەجەگە جەتتىك. فوتو وڭاي نارسەگە اينالعانى سونشا, ەڭبەكتەپ جۇرگەن بالا دا فوتوسۋرەت ءتۇسىرۋدى بىلەدى دەسەك بولادى. بۇل – عىلىم مەن تەحنولوگيا جەتىستىگىنىڭ, قوعام دامۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى. وسىنداي جاعدايدا فوتوگرافيانىڭ ادامدارعا ونەر رەتىندە قاجەتتىلىگى قالماعانداي سەزىلەتىنى راس. ارينە, «ونىڭ ونەر رەتىندە قاجەتى جوق» دەپ ەشكىم كەسىپ ايتا المايدى, فوتونىڭ قوعامدى دامىتۋداعى, ونىڭ كەم-كەتىگىن تۇزەۋدەگى ءرولى تومەندەگەن ەمەس, الداعى ۋاقىتتا دا تومەندەمەيتىنى انىق. ماسەلە ونىڭ قالاي قولدانىلاتىندىعى مەن قوعامعا نە ۇسىناتىندىعىندا. اششى شىندىقتى ايتا ما, الدە الەم-جالەم سۇلۋ سۋرەتتەر عانا ۇسىنا ما؟ فوتوگرافيانىڭ ءرولى مەن قىزمەتىنە تەرەڭ بويلاتاتىن اكادەميالىق ءبىلىمنىڭ كەرەك جەرى دە وسى تۇس.

نەگىزىندە, فوتوسۋرەتكە تۇسىرۋدەگى نيەت باستاپقىدا وتە قاراپايىم بولعان: تەك تۇرمىستىق ساتتەردى, ادەمى نەمەسە وزىمىزگە قىزىق كورىنگەن دۇنيەلەردى باسقالارمەن ءبولىسۋ عانا. ۋاقىت وتە كەلە, فوتوسۋرەتتەردىڭ الۋان ءتۇرىن كوردىك: كوركەم تابيعات فوتولارى, رەپورتاجدىق فوتولار, ءساندى پورترەتتەر, كوركەم جارنامالىق فوتولار جانە ت.ب. ال مۇنداي سان الۋان فوتو كوپشىلىكتىڭ فوتوگرافيا تۋرالى تۇسىنىگىنە اسەر ەتتى. بۇرىندارى فوتوعا ءتۇسىرۋ كاسىپقوي فوتوگرافتارعا تيەسى كۇردەلى ءىس بولىپ كورىنسە, ءسوز باسىنداي ايتقانىمىزداي, تەحنولوگيانىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ ارقاسىندا قازىر سۋرەتكە ءتۇسىرۋدىڭ تەحنيكالىق جۇمىستارى مەن ماشىقتارى ءماتىن جازۋدان دا وڭاي شارۋاعا اينالدى. ءيا, ءماتىن جازۋدان گورى فوتوعا ءتۇسىرۋ وڭايىراق بولدى. ءماتىن جازۋ ساۋاتتى قاجەت ەتسە, فوتوعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ەشقانداي ءبىلىم قاجەت ەمەس سياقتى. ول ساۋاتسىز ادامنىڭ دا قولىنان كەلەتىن ءتارىزدى. ءبىر جاقسىسى – قولىندا كامەراسى بار كەز كەلگەن ادام «ونەر» جاساي الاتىن بولدى. بۇل باسقا ونەر تۇرلەرىندە جوق ەرەكشەلىك ەدى.

بىراق ونىڭ كەرى جاعى دا بار, سەبەبى فوتوگرافيا – اشىق مەديا ءونىم. ونداعى ماعىنا كوبىنەسە ديناميكالىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بولادى, پايدالانۋ ورتاسىنا ساي وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىرادى. كۇندەلىكتى ءومىر ىلعي دا ادەمى, ء«تاتتى» تابيعي كورىنىسكە جولىقتىرا بەرمەيدى. سوندىقتان دا ادامدار ادەمىلىكتى, فوتوگرافيانىڭ جەڭىل جولىن ىزدەيدى. ينتەرنەت جەلىلەرىن ءتىنتىپ, كومپيۋتەردە سۋرەت وڭدەۋ تاسىلدەرىن يگەرەدى. سونىمەن مول «تاجىريبە» جيناقتاپ, فوتوبايقاۋ, فوتوكورمە سىندى ءىس-شارالارعا قاتىسادى. ءتۇرلى ماراپاتتارعا قول جەتكىزىپ, فوتوقاۋىمداستىقتارعا مۇشە بولادى. فوتواۋەسقويلار مەن «مامانداردىڭ» ءوسىپ-جەتىلۋ پروتسەسى, مىنە, وسىنداي.

ال بۇرىنعى فوتوسۋرەتشىلەر پورترەت نەمەسە تابيعاتتى تۇسىرەردە وبەكتيۆىن تاڭداپ, كۇننىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاعىن كۇتەتىن. ولار شەكسىز اسەمدىكتى كورمەيىنشە تىنىم تاپپايتىن. سونىڭ ارقاسىندا فوتوگرافيا رومانتيكاعا, ءتىپتى تاۋەكەلگە ۇلاساتىن. ال قازىرگى ء«تاتتى سۋرەت» قۋعاننىڭ كوبى كامەرانىڭ جىلدامدىعىنا, كومپوزيتسياعا, كۇن ساۋلەسىنە ۇڭىلگەنىمەن, كوركەمدىك پەن ەستەتيكانىڭ تەرەڭىنە بويلامايدى. وزدەرىن دامىپ جاتىرمىز دەپ سەزىنگەنىمەن, العاشقى جىلدارداعى دەڭگەيدەن اسا المايدى. وسىلايشا, ء«تاتتى فوتونىڭ» بال شىرىنىنا بەلشەدەن باتىپ, مىڭ-مىڭداپ باسىلعان «لايكتان» باسى اينالعاندار كوبەيدى. ءتىپتى ءتۇرلى ماراپات كەنەلىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. مۇنداي سۋرەتتەردى باعالاۋدىڭ  اكادەميالىق ولشەمى بولۋى كەرەك ەدى, بىراق ول كورىنبەيدى. بۇل فوتوگرافيا سالاسىندا كوپشىلىكتى جۇيەلى بىلىمگە يەك ارتپاسا دا بولادى دەگەن جاڭساق سەنىمگە اكەلدى.

سۇلۋ سۋرەتتى ەشكىم جوققا شىعارمايدى, بىراق ونەرتانۋشىلار مۇنى ء«تاتتى سۋعا» تەڭەيدى. ونىڭ تاتتىلىگىنەن باسقا بەرەرى جوق, ءلاززاتى ۇزاققا بارمايدى. ء«تاتتى سۋرەت» دەگەنىمىز دە سول سياقتى. سوندىقتان اڭساعان تاتتىلىك اششىدان باستالۋى كەرەك ەدى. جۇرت «ونەر – سۇلۋلىقتىڭ كورىنىسى» دەپ قابىلدايدى, بىراق ونەردەگى ەستەتيكا تەك سۇلۋلىقپەن شەكتەلمەيدى. ء«تاتتى» سۋرەتشىلەر ەستەتيكانى تەك سۇلۋلىق تەورياسى دەپ قاتە تۇسىنەدى. وگيۋست رودەننىڭ «ومىردە سۇلۋلىق از ەمەس, سونى كورەتىن كوز از» دەگەن ءسوزىن ءبارى جاتقا ايتقانىمەن, ونىڭ استارىن تۇسىنەتىندەر ساناۋلى. ونەردى تەك سۇلۋلىق دەپ ءتۇسىنۋ – ونەردەگى ساۋاتسىزدىق.

لاسلو موحولي-ناد: «بولاشاقتا فوتوونەردى تۇسىنبەگەن ادامدار ساۋاتسىز سانالادى», – دەگەن ەدى. ەلىمىزدەگى فوتوونەردىڭ الەمدىك قادامعا ىلەسە الماۋى وسى ء«تاتتى سۋرەتتەن» ءلاززات ىزدەۋمەن بايلانىستى. سيۋزان سونتاگ ايتقانداي, «پلاتون ۇڭگىرىندە» ءومىر سۇرگىسى كەلەتىندەر شىنايىلىقتان گورى سۋرەتتى ارتىق كورەدى.

دۇرىس جول قايسى؟

مەيلى پراكتيكالىق, مەيلى تانىمدىق بولسىن, جول اسا قاراپايىم: «فوتوگرافيا تاريحى + ونەر تاريحى» ارقىلى ءتۇرلى ءداۋىردىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلارىن كورۋ, شىعارماشىلىق لوگيكاسىن ءتۇسىنۋ. فوتوونەردىڭ دۇرىس باعدارى – وسى.

فوتوونەردىڭ قيىندىعى تەحنيكادا ەمەس, ونەر تۇرعىسىنان ويلاۋىندا. بۇل قاسيەت كوپ ادامدا جەتىسپەيدى. فوتوگرافيا ەسىگىن اتتاعانداردىڭ تانىم-تۇسىنىگى كوبىنە ۇزىك-سوزدىق, جۇيەسىز بولىپ كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان كوزقاراستارى ب ۇلىڭعىر, سالماقتى سۇراقتارعا ماردىمدى جاۋا بەرە المايدى. فوتوسۋرەتشىنىڭ تانىمى توقىراسا, ونىڭ جاقسى فوتوعا دەگەن كوزقاراسى دا توقتايدى. وسىدان كەيىن ولار نە فوتودان باس تارتادى, نە ء«تاتتى فوتو» ارقىلى ارزان اتاققا ۇمتىلادى. ناعىز فوتوونەر ادامدى شارشاتپايدى, شارشاۋ – دۇرىس باعىتتى تابا الماعاندىقتان بولادى.

اكادەميالىق ءبىلىمنىڭ ماڭىزى

فوتوگرافيا سالاسىنداعى ءبىلىم اكادەميالىق زەرتتەۋدىڭ جوقتىعىنان كەنجە قالىپ كەلەدى. بىزدەگى ۇستازداردىڭ كوبى كلاسسيكالىق تۋىندىلاردى ەمەس, تەحنيكانى تۇسىندىرۋمەن شەكتەلەدى. اكادەميالىق ماقالالاردىڭ ءوزى ليريكالىق پروزاعا ۇقساپ كەتەدى. سوندىقتان, ەگەر ءبىز قازاقستاندا فوتوعا ءتۇسىرۋ ءىسىن ماماندىق رەتىندە وقىتىپ, ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن شەشپەسەك, بۇل سالادا وزگە ەلدەردەن كەيىن قالا بەرەمىز.

فوتوگرافيا ونەرىنەن, بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ مادەني ورەسىنىڭ قانداي ەكەنى «ەستەتيكا» مەن «سۇلۋلىق» ولشەمىنىڭ بەلگىلەنۋىمەن, تانىلۋىمەن بايقالاتىنى بار. قازاقستاندا مۇنى سۋرەت كورمەلەرى مەن فوتو بايقاۋلاردان سەزىنۋگە بولار ەدى. مىسالى, قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ كورمەلەرىنە بارساڭ, الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندەگى ءتۇرلى ونەر اعىمى بىزدە دە بار ەكەنىن بايقاپ, ودان بويىمىزعا ازدى-كوپتى ءنار جيناپ قايتاتىنىمىز راس. ال فوتوكورمەلەردە ونىڭ ءبىرى دە جوق. فوتو بايقاۋلارى دۇركىن-دۇركىن بولىپ جاتقانىمەن ولاردان سول باياعى «تاتتىلىكتىڭ بال ءدامى» شىعىپ تۇرعانىن جاقسى سەزىنەسىڭ.

سونداي-اق فوتوونەردىڭ دامۋى الەۋمەتتىك ەكونوميكامەن, ساياساتپەن جانە مادەنيەتپەن تىعىز بايلانىستى. الەمدىك دەڭگەيدەگى دەرەكتى فوتو شەبەرلەرى قاراپايىم ىستەردەن ەرەكشە ءمان تابۋدى ۇيرەتەدى. ال بىزدەگى احۋال وزگەشە: كوپتەگەن اۋەسقوي ء«تاتتى سۋرەتتىڭ» شەڭبەرىنەن شىعا الماي, ارزان اتاق پەن ماراپاتقا قۇمارتادى. «ناعىز سۇلۋلىقتى كورسەتۋ قيىننىڭ قيىنى ...», دەيدى تانىمال دەرەكتى فوتو شەبەرى رۋان يچجون (تايۆان).

مودەرنيزم: فوتوگرافيانىڭ دەربەس ونەرگە اينالۋى

جاقسى سۋرەت مازمۇنعا تولى بولادى. ول تەك ادەمىلىگىمەن ەمەس, وزىندىك ىشكى قۇندىلىعىمەن باعالانادى. ء«تاتتى» سۋرەتتەر بۇگىن عانا پايدا بولعان جوق, ونىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. فوتوگرافيا پايدا بولعالى ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ول قولونەردەن ونەركاسىپتىك جاڭعىرۋ دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلىپ, ادامزات قوعامىنداعى ۇلى بەتبۇرىستاردىڭ باستاماشىسى بولا ءبىلدى.

و باستا فوتوسۋرەتشىلەردىڭ ونەر سارايىنا كىرۋى ءۇشىن قولدانىستاعى قاتاڭ ەرەجەلەردى ساقتاۋى تالاپ ەتىلدى. فوتوگرافيا ءوزىنىڭ كوركەمدىك مارتەبەسىن دالەلدەۋ ءۇشىن ءداستۇرلى كەسكىندەمەگە جاقىنداۋعا ءماجبۇر بولدى. وسىلايشا, فوتوگرافيانىڭ ويلانۋ ءتاسىلى مەن جاسالۋ ادىستەرى كەسكىندەمەگە ەلىكتەۋدەن باستالدى. ولار جاساندى كورىنىستەر مەن مودەلدەردى پايدالانىپ, قاراڭعى بولمەدە سۋرەت شىعارۋدىڭ كۇردەلى تەحنيكالارىن قولداندى.

بۇل باعىتتى «سالون فوتو» (نەمەسە پيكتوريالدىق فوتو) دەپ اتايدى. «سالون» اتاۋى يتاليانىڭ Salotto (ونەر تۋىندىلارىمەن بەزەندىرىلگەن ءۇي) سوزىنەن شىققان. كەيىن بۇل اتاۋ فرانتسياعا كەلىپ, لۋۆر گالەرەياسىنداعى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تاڭداۋلى تۋىندىلارى قويىلاتىن شارالارعا قاتىستى قولدانىلدى. بارا-بارا «سالون» مادەني ورتاعا اينالىپ, ونەر شەبەرلەرىنىڭ باسىن قوساتىن, اقپارات الماساتىن الاڭعا اينالدى.

ال XIX عاسىردا ەستەتيزم باعىتى ونەردىڭ مىندەتىن ادامعا تەك شاتتىق پەن ءلاززات سىيلاۋ دەپ ءتۇسىندى. ونىڭ ءتاتتى فوتونىڭ كەلۋىنە ۇلەسى ءتىپتى زور. فوتوگرافيا ونەرى دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن سول كەزدەگى قىلقالام ونەرىنە ەلىكتەيتىندەر فوتوسۋرەتشىلەردىڭ كورىنىس ءتۇسىرۋى دە سۋرەتشىلەردىڭ كوزقاراسىمەن ۇقساس بولۋىن مىندەتتى ساناعان. ول كەزدەگى فوتوسۋرەت ءتۇسىرۋ پروتسەسى كەسكىندەمە ونەرىن سالۋ تاسىلىمەن دە, ۋاقىتىمەن دە قارايلاس كەلەتىن. كورمەگە قابىلدايتىن فوتوسۋرەتتىڭ ولشەمى تەك قىلقالام تۋىندىلارىنىڭ ولشەمى بويىنشا بولعان. مىنە, ءدال سول كەزدەن باستاپ, فوتوگرافيا (سالون فوتو) ءوزىنىڭ اياق تىرەر ورنىن تاپقان ەدى. ەستەتيكالىق قوزعالىستاعى جازۋشىلار مەن سۋرەتشىلەردىڭ ويىنشا: «ونەردىڭ بورىشى – ادامعا سەزىمدىك ءلاززات سىيلاۋ», ول مۇلدە مورالدىق نەمەسە ەموتسيالىق حاباردى جەتكىزۋشى ەمەس ەدى. ولار: «ونەر ءومىردى كورسەتپەيدى, ءومىر ونەرگە ەلىكتەيدى» دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان دا بولار ء«تاتتى فوتونىڭ» ەشقانداي ىشكى ءمانى مەن قۇپياسى جوق. ول لوگيكاسىز, قاراپايىم ءارى ويلانباي تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر ەدى. مۇنداي تۋىندىلاردىڭ تامىرى گەرمانيادا پايدا بولعان «كيتچ» (نەمىس تىلىندە «قوقىس») ونەرىندە جاتىر. كيتچ – قوعامدىق تالعامعا ساي, ءاتۇستى جاسالعان, ارزان ەموتسياعا نەگىزدەلگەن ونەر. ونىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ كوزىن الداۋ. ءتاتتى فوتولار ادامنىڭ سەزىنۋ قابىلەتىن ب ۇلىڭعىرلاتىپ, ءبىر ساتتىك وتكىنشى لاززاتقا ماسايتادى.

كەسكىندەمەگە ەلىكتەۋدەن قول ءۇزۋدىڭ العاشقى كۇرەسى فوتوگرافيانىڭ ءوز ءتىلى بولۋى كەرەكتىگىن تۇسىنگەن. الفرەد ستيگليتس دەگەن ادامنان باستالدى. ول  1902 جىلى ءوزىنىڭ جانە باسقا دا پيكتوريالدىق فوتوسۋرەتشىلەردىڭ شىعارمالارىن جيناپ فوتو كورمە وتكىزدى جانە كورمەنى سول كەزدەگى تانىمال بولا باستاعان پيكتوريالدىق فوتودان ءبولىنىپ شىعۋ مانىندە «فوتوگرافياداعى بولشەكتەنۋشىلەر» دەپ اتادى. ءسويتىپ, ءىس جۇزىندە  فوتوگرافياداعى بولشەكتەنۋشىلەر مەكتەبىن – زاماناۋي ءفوتوتۇسىرۋ باعىتىنىڭ نەگىزىن قالادى. فوتوگرافيانىڭ كەسكىندەمەگە تاۋەلدى بولماي, تازا فوتو (Straight Photography) بولۋىنا كۇش سالدى. بۇل باعىت اكادەميالىق كەسكىندەمەگە سوقىر ەلىكتەۋدەن شەكتەپ, فوتوگرافيانىڭ بىرەگەي بەينەلەۋ فورماسىن بەلگىلەدى. وسىلايشا, ستيگليتس «زاماناۋي فوتونىڭ اكەسى» رەتىندە تانىلدى.

دەرەكتى فوتونىڭ ءمانى نەمەسە فوتوونەر كىمگە كەرەك؟

قازىرگى كەزدە قوعامنىڭ, حالىقتىڭ ناقتى ءومىرىن شىنايى كورسەتە الاتىن بىردەن-ءبىر بەينەلەۋ ونەرى – ءجۇز جىل بۇرىن پيكتوريالدىق فوتو جانرىنان, ء«تاتتى فوتودان» ءبولىنىپ, فوتوونەردىڭ ءوز ەرەكشەلىگىن ايگىلەپ شىققان دەرەكتى فوتو. «فوتوونەر كىمگە كەرەك؟ فوتوونەردىڭ ءمانى نەدە؟» دەپ جانايقايىمدى بىلدىرگەندە دە مەڭزەگەنىم, نازار اۋدارتقىم كەلگەنى وسى – دەرەكتى فوتو.  ونىڭ ءمانى شىندىقتى اشۋدا جانە رۋحاني قۇندىلىقتى ساقتاۋدا جاتىر. ول – جاي عانا وقيعانى ءتۇسىرۋ ەمەس, فوتوسۋرەتشىنىڭ قۇندىلىقتارىن, ومىرگە دەگەن كوزقاراسى مەن رۋحىن بەينەلەۋ, ياعني  يدەيا, رۋح جانە پوزيتسيا دەگەن ءسوز. وسىدان كەلىپ ونىڭ ءتورت ەرەكشەلىگى شىعادى:

• وقيعالىق كورىنىس;
• نيەتتىلىك ءمانى;
• دەرەكتىلىك ستيل;
• پوەتيكالىق ءتىل.

سوندىقتان ناعىز فوتوسۋرەتشى الەمنىڭ سۇلۋلىعىن ەمەس, ءومىردىڭ ءمانىن ىزدەيدى. ەگەر ءبىز «ونەر – تەك سۇلۋلىقتى بەينەلەۋشى» دەگەن قاتىپ قالعان تۇسىنىكتەن ارىلماساق, تانىمدىق شەكتەۋلەردى بۇزا المايمىز. ءبىر جاعىنان, فوتوگرافيا ويلاۋدى, ويلانۋدى ۇيرەتەتىن ونەر ەكەنىن دە ايتۋعا ءتيىسپىز. سونىڭ ىشىندە دەرەكتى فوتو تۇسىرىلەتىن سۋبەكتىنىڭ سىرتقى بەينەسىن عانا ەمەس, ىشكى دۇنيەسىن دە كورسەتە الاتىنىمەن ەرەكشە. ول اينالامىزدا بولىپ جاتقان وقيعالاردى شىنايى قالپىندا جەتكىزىپ, ءبىزدى قايتا ويلانۋعا شاقىرادى. مىقتى فوتوسۋرەتشى شىعارماسى ارقىلى ءوزىنىڭ سول وقيعاعا دەگەن تەرەڭ تۇسىنىگىن كورسەتەدى. وزىنە ءتان دارا كوزقاراسىن بىلدىرەدى. مۇنداي فوتوسۋرەتشىلەردىڭ ناقتى ءبىر تاقىرىپتاردى نىساناعا الىپ, ۇزاق ۋاقىت زەرتتەپ-زەردەلەي ءجۇرىپ تۇسىرەتىندىگى دە سوندىقتان. ولار تاقىرىپ نىساناسىنا سەريالى ەڭبەگىن ارناپ, ماسەلەنىڭ نەمەسە ۇدەرىستىڭ, قۇبىلىستىڭ تولىققاندى كارتيناسىن تۇزەدى. ونداي ەڭبەكتىڭ ءاربىر سۋرەتى ادامدى بەيجاي قالدىرمايدى.

قازىر ەلىمىز ءبىر ماڭىزدى كەزەڭدە تۇر, شەتتەن كەلگەن مادەنيەت پەن جەرگىلىكتى ءتول مادەنيەتتىڭ توعىسۋى بىزگە كوز الدىمىزعا سەنگىسىز پوستمودەرن كورىنىستەرىنەن ەلەس تۋدىرىپ تۇر. بالكىم ولاردى بىردەن ءتۇسىنىپ كەتە المايتىن شىعارمىز, بىراق ولاردى شىنايى تۇردە ءتۇسىرىپ الۋعا مىندەتتىمىز. بۇل ناعىز زامانىمىزدىڭ ماتەريالدانۋىنىڭ بەينەسىن كورسەتۋدە. ءبىز ونى دۇرىستاپ تۇسىنە الماعان بولۋىمىز دا مۇمكىن, الايدا ونى شىنايى بەينەلەپ قالۋعا حاقىلى ەكەنىمىزدى ۇمىتپايىق.

اقش-تاعى 30-جىلدارداعى دەپرەسسيانى تۇسىرگەن FSA سۋرەتتەرى نەمەسە روبەرت فرانك, دجەيكوب ريس, ليۋيس حاين سياقتى شەبەرلەردىڭ ەڭبەكتەرى نەگە تاريحتا قالدى؟ ويتكەنى ولار ماسەلەنى كورە ءبىلدى جانە كورسەتە الدى. ەگەر ءبىز فوتوونەردىڭ دامۋىنداعى وسىنداي تاريحي بەتبۇرىستاردى بىلمەسەك, ونەردىڭ دە, ءومىردىڭ دە ءمانى جۇمباق كۇيىندە قالا بەرەدى. ال دەرەكتى فوتو الەۋمەتتىك جاعدايدى وزگەرتۋگە, شىندىقتى كورسەتۋ ارقىلى قوعامنىڭ وزەكتى پروبلەماسىن شەشۋگە قاۋقارلى قۇرال. سول سەبەپتى دە ليۋيس حايننىڭ: «ەگەر ءتىل بارلىعىن جەتكىزە السا, كامەرا كوتەرىپ نەم بار ەدى؟» دەگەن ءسوزى ويلاندىرماي قويمايدى.

ءبىز دەرەكتى فوتونىڭ الەۋەتىن قوعامدى دامىتۋعا پايدالانا الىپ وتىرمىز با؟ بىزدەگى فوتوكامەرا ۇستاعاننىڭ ءبارى شىنايى شەبەر مە؟ ولار فوتوگرافيانىڭ, سونىڭ ىشىندە قوعامعا اسا قاجەت دەرەكتى فوتونىڭ ءمانىن تۇسىنە مە؟ وسى سۇراقتار ويلاندىرادى جانە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا فوتوونەر ارناۋلى ماماندىق رەتىندە وقىتىلمايتىنى قىنجىلتادى. بۇل مۇلدەم تۇسىنىكسىز جايت. فوتوونەر بىزگە, قوعامعا وتە كەرەك, سوندىقتان وعان اراشا ءتۇسۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز.

سەرىك مۇقىش ۇلى,

فوتوونەرتانۋشى