قاڭتاردا مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساپ, مەملەكەت باسشىسىن لاۋازىمىنان ىعىستىرماق بولعاندار قىزمەتىنەن بوساتىلىپ, ءىس قوزعالىپ, قاماۋعا الىنىپ جاتىر. ءبىز بۇگىن قاڭتاردان كەيىن قامالعان, تەرگەلگەن, ىزدەۋدە جۇرگەن جانە قىزمەتىنەن بوساپ قالعان شەنەۋنىكتەردىڭ ءتىزىمىن جاساپ كوردىك.
1. كارىم ءماسىموۆ. ەڭ ءبىرىنشى 6 قاڭتاردا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى كارىم ءماسىموۆ قىزمەتىنەن بوساتىلدى. ارتىنشا مەملەكەتكە ساتقىندىق جاساۋ فاكتىسى بويىنشا ماسىموۆكە سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى. وسى كۇنى اتالعان قىلمىستى جاسادى دەگەن كۇدىكپەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى ك.ءماسىموۆ جانە وزگە دە تۇلعالار ۇستالىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى. تەرگەۋ بارىسىندا ءماسىموۆتىڭ ءىس-ارەكەتىندە كوپتەگەن سىبايلاس جەمقورلىق بەلگىلەرى انىقتالدى. وتاندىق بيزنەس قاۋىمداستىقتارى مەن شەتەلدىك سۋبەكت وكىلدەرىنەن جىلجىمايتىن م ۇلىك, قىمبات سىيلىقتار, سونىڭ ىشىندە مادەني قۇندىلىقتار, ەلەۋلى مولشەردە اقشالاي قاراجات الۋ فاكتىلەرى قۇجاتتالدى.
اتاپ ايتقاندا, جابىق كەلىسىمشارتتاردىڭ ءبىرى بويىنشا شەتەلدىك مەملەكەت وكىلدەرىنەن ءماسىموۆتىڭ ۇقك توراعاسى لاۋازىمىندا 2 ملن اقش دوللارى سوماسىندا پارا الۋ فاكتىسى بويىنشا تەرگەۋ جۇرگىزىلدى. وسى قاراجاتتى گونكونگتان قازاقستان ۇلتتىق بانكىنە قايتارۋ قامتاماسىز ەتىلدى.
سونىمەن قاتار ءماسىموۆتىڭ پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىندا بولۋى كەزەڭىندە بيزنەس-قۇرىلىمنىڭ بىرىنەن استانادا قۇنى 2,5 ملرد تەڭگە ەليتالىق تۇرعىن ءۇي مەن جەر تەلىمىن الۋ فاكتىسى بويىنشا تەرگەۋ جۇرگىزىلدى. 2022 جىلعى قاڭتاردا ءماسىموۆتى ۇستاعاننان كەيىن وسى تۇرعىن ۇيدە 17,2 ملن اقش دوللارى مولشەرىندە قولما-قول اقشا, سونداي-اق كوپتەگەن قۇندى زاتتار – ەليتالىق ساعاتتار, التىن كەسەكتەرى, انتيكۆاريات جانە باسقالارى الىندى. بۇدان باسقا, بيزنەس ساناتتاعى 11 قىمبات اۆتوماشينا الىندى.
م ۇلىكتەرىنەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا ەكى ەليتالىق پاتەر, الماتى قالاسىندا 2 پاتەر مەن دەربەس ساراي, سونداي-اق ششۋچە-بۋراباي شيپاجايى ايماعى كولىنىڭ جاعاسىنداعى اۋماعى 1 گا جەر تەلىمىنە تىيىم سالىندى. ءماسىموۆتىڭ جاقىن بايلانىستارىنان 5,1 ملن اقش دوللارى الىنىپ, وعان تىيىم سالىندى.
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ كىناسى دالەلدەنسە, ول 17 جىلعا دەيىن سوتتالۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى بەرىك اسىلوۆ ايتقان ەدى.
كارىم ءماسىموۆتى قاماۋدا ۇستاۋ مەرزىمى بىرنەشە رەت ۇزارتىلدى. ۇقك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار ءامىرحانوۆ كارىم ءماسىموۆتىڭ ءىسى كۇزگە قاراي ايقىن بولاتىنىن ايتقان بولاتىن.
2. ءانۋار سادىقۇلوۆ پەن داۋلەت ەرعوجين. كەيىن ك.ماسىموۆتەن باسقا ۇقك توراعاسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى – «ا» ارنايى ماقساتتاعى قىزمەتىنىڭ باستىعى ءانۋار سادىقۇلوۆ پەن ۇقك توراعاسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى داۋلەت ەرعوجين ۇستالدى.
3. نۇرلان ءماسىموۆ. سونداي-اق كارىم ءماسىموۆتىڭ ءىنىسى, پاۆلودار وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ەكس-باستىعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى نۇرلان ءماسىموۆ اسا ءىرى مولشەردە پارا الدى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. 13 شىلدەدە انتيكوررۋپيالىق قىزمەت شەكارا قىزمەتىمەن بىرلەسىپ جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا رەسەي فەدەراتسياسىمەن مەملەكەتتىك شەكارانى جالعان قۇجاتتار بويىنشا ءوتۋ ارەكەتى كەزىندە نۇرلان مىرزاحان ۇلى ءماسىموۆتى ۇستادى.
4.ء ابىش سامات ساتىبالدى ۇلى. بۇدان سوڭ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىمەن ءابىش سامات ساتىبالدى ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
5. سەرىك كۇدەباەۆ. كۇدىكتىلەر قاتارىندا الماتى وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى سەرىك كۇدەباەۆ تا بار. قاداعالاۋ دەپارتامەنتىندە انىقتالعانداي, الماتى وبلىسىنىڭ پد بۇرىنعى باسشىسى «اۋىر زارداپتارعا اكەپ سوقتىرعان قىزمەتتەگى ارەكەتسىزدىك» دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. ول 2022 جىلدىڭ 18 اقپانىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنان ءوز ەركىمەن بوساتىلدى.
6. مۇرات بەكتانوۆ. 9 قاڭتار كۇنى مۇرات بەكتانوۆ قر قورعانىس ءمينيسترى لاۋازىمىنان بوساتىلعان ەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءمينيستردىڭ كومانديرلىك قابىلەت كورسەتە الماعانىن سىنعا العان. 2022 جىلعى 19 اقپاندا قر باس پروكۋراتۋراسى بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى مۇرات كارىباي ۇلى بەكتانوۆقا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 452-بابى ارەكەتسىزدىك فاكتىسى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى باستاعان بولاتىن. وسى باپقا سايكەس, اسكەري جاعدايدا بيلىكتى اسىرا پايدالانعانى ءۇشىن مۇلكى تاركىلەنىپ, بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ءومىر بويىنا ايىرىلىپ, 7 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى. كەيىنىرەك ونى قاماۋدا ۇستاۋ مەرزىمى الماتى قالاسىنىڭ اۋدانارالىق تەرگەۋ سوتىنىڭ شەشىمىمەن تاعى ءبىر ايعا ۇزارتىلدى. تۇتقىندا ۇستاۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى شەشىم 13 مامىردا قابىلدانعان ەدى.
7. تيمۋر ق ۇلىباەۆ. قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇيەۋ بالاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەتتى. ق ۇلىباەۆ – نازارباەۆتىڭ ورتانشى قىزى دينارا ق ۇلىباەۆانىڭ كۇيەۋى. تيمۋر مەن دينارا ق ۇلىباەۆتار قازاقستاننىڭ ەڭ باي ادامدارى قاتارىندا. Forbes جۋرنالى ارقايسىسىنىڭ بايلىعىن 3,1 ميلليارد دوللارعا باعالاعان.
8. يبۋللا جۇماعۇل ۇلى. ال «قازمۇنايگاز» ۇك اق بۇرىنعى باسقارۋشى ديرەكتورى يبۋللا جۇماعۇل ۇلىنا ىزدەۋ جاريالاندى. ول ءبىر توپ اداممەن الدىن الا كەلىسۋ ارقىلى اسا ءىرى مولشەردە باسقانىڭ سەنىپ تاپسىرعان مۇلكىن جىمقىردى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى.
9. مۇحتاروۆا شىنار ورالعازىنقىزى. سونداي-اق 2017-2018 جىلدار ارالىعىندا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, وعان 920 ميلليون تەڭگە مولشەرىندە ديۆيدەند تۇرىندە زاڭسىز تولەنگەن كادەگە جاراتۋ الىمىنىڭ اقشالاي قاراجاتىن يەلەنگەن «وكم وپەراتورى» جشس بۇرىنعى قۇرىلتايشىسى مۇحتاروۆا شىنار ورالعازىنقىزىنا ىزدەۋ جاريالاندى.
10. قايرات ساتىبالدى ۇلى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى 13 ناۋرىزدا قايرات ساتىبالدى ۇلىن شەتەلگە ۇشپاق بولعان جەرىنەن ۇستاعان ەدى. 15 ناۋرىزدا تەرگەۋ سوتى ونى ەكى ايعا قاماۋعا الدى. ول «قازاقتەلەكوم» كومپانياسىنان اسا ءىرى كولەمدە اقشا جىمقىردى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. وعان «قازاقتەلەكوم» اق-نىڭ قوماقتى قارجىسىن جىمقىرۋ جانە قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ» فاكتىسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
11. گۇلميرا ساتىبالدى. ءۇش كۇننەن كەيىن قايرات ساتىبالدى ۇلىنىڭ بۇرىنعى ايەلى گۇلميرا ساتىبالدىنىڭ ۇستىنەن «بيزنەستى رەيدەرلىك جولمەن تارتىپ الۋ» كۇدىگى بويىنشا تەرگەۋ باستالدى. كەيىن ونىڭ نۇر-سۇلتانداعى تەرگەۋ يزولياتورىندا قاماۋدا وتىرعانى ايتىلدى.
12. قايرات بورانباەۆ. 17 ناۋرىزدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق تەرگەۋ سوتى كۇدىكتى قايرات بورانباەۆقا قاتىستى 2 اي مەرزىمگە كۇزەتپەن ۇستاۋ تۇرىندەگى بۇلتارتپاۋ شاراسىن سانكتسيالادى. ول كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا اسا ءىرى كولەمدە قارجى جىمقىردى دەپ ايىپتالدى. 8 شىلدەدە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق تەرگەۋ سوتى كۇدىكتى ق.بورانباەۆقا قاتىستى بەلگىلەنگەن كۇزەتپەن ۇستاۋ تۇرىندەگى بۇلتارتپاۋ شاراسىنىڭ مەرزىمىن 1 ايعا ۇزارعانىن مالىمدەدى.
كەشە قايرات ساتىبالدى مەن قايرات بورانباەۆتىڭ ىسىنە قاتىستى جاڭا دەرەكتەر جاريالاندى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت اينالىسىپ جاتقان ءىس بويىنشا ايىپتالۋشىلار قايرات ساتىبالدى مەن قايرات بورانباەۆ جانە گۇلميرا ساتىبالدى ليۋكسەمبۋرگتەن 170 ميلليون دوللاردى ءوز ەركىمەن مەملەكەتكە قايتارعان. سونداي-اق قۇزىرلى ورگان «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامى, «كولىكتىك سەرۆيس ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى جانە باسقا م ۇلىكتى جىمقىرۋ ىستەرى بويىنشا شامامەن 36 ميلليارد تەڭگەنى وتەتكەن. «وكم» وپەراتورى ءىسى بويىنشا شامامەن 180 ميلليارد تەڭگەنى جىمقىرماق بولعان, بىراق جولى كەسىلدى. ونىڭ شامامەن 100 ميلليارد تەڭگەسى جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيەلەۋگە باعىتتالدى دەلىنگەن رەسمي اقپاراتتا.
بۇدان بولەك, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءىسى بويىنشا گونكونگ پەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن شامامەن 3 ميلليون دوللار قايتارىلدى. قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى, بورانباەۆقا قاتىستى ءىستى تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا «قازمۇنايعا» 11,3 ملرد تەڭگە قايتارىلعانىن مالىمدەدى.
سونداي-اق وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەملەكەتتىك حاتشى قىزمەتىن اتقارعان قىرىمبەك كوشەرباەۆ, ۇكىمەت باسشىسى بولعان اسقار مامين, ءماجىلىس توراعاسى بولعان نۇرلان نىعماتۋلين, ءماجىلىس دەپۋتاتى داريعا نازارباەۆا, الماتى قالاسىن باسقارعان باقىتجان ساعىنتاەۆ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعان باۋىرجان بايبەك سەكىلدى بىرنەشە شەنەۋنىك قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
