اتىراۋ جەمقورلاردان قاشان ارىلادى؟

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى اتىراۋ وبلى­سى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ەرلان دوسانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, سوڭ­­عى ءبىر جارىم جىلدا سىباي­لاس جەم­قور­لىق قىلمىسىن جاسا­عانى ءۇشىن 83 ادام قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىك­كە تارتىلعان. جاۋاپ­قا تارتىل­عان­­­داردىڭ اراسىندا مەملە­كەتتىك ورگان­داردىڭ 9 باسشىسى بار. ونىڭ بەسەۋى – وبلىستىق, بىرەۋى – قا­لا­لىق, ەكەۋى – اۋداندىق, تاعى بىرەۋى اۋىل­دىق دەڭگەيدەگى باسشىلىق لاۋا­زىم­دى اتقارعان. وسى كەزەڭدە سىباي­لاس جەمقورلىققا قاتىستى 119 قىل­مىس انىقتالىپ وتىر. اسىرەسە اكىم­دىك­تەر سىبايلاس جەمقورلىق دەڭ­گەيى جو­عارى ورگاندار قاتارىندا قالىپ وتىر. سىبايلاس جەمقورلىق قىل­مىسى الەۋمەتتىك قامتۋ, قۇقىق قورعاۋ, سالىق قىزمەتى, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سەكىلدى سالالاردا باي­قالادى.

– سوڭعى ءبىر جارىم جىل ىشىن­دە سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى ­82 قىلمىستىق ءىس وندىرىسپەن اياق­­تال­دى. قىلمىستىق ءىستىڭ 63-ءى سوتقا جولداندى. بۇل ىستەر بويىنشا كىنالى دەپ تانىلعان 48 ادام سوتتالدى. ولار­دىڭ سەگىزىنە باس بوستاندىعىنان ­ايىرۋ, 35-نە ايىپپۇل تۇرىندەگى, ال بەسەۋىنە وزگە جازا تاعايىندالدى. سوت­­قا دەيىنگى ءىس جۇرگىزۋ شەڭبەرىندە مەم­لەكەت كىرىسىنە 1,1 ملرد تەڭگە نەمەسە كەلتىرىلگەن زالالدىڭ 96 پايىزى وتەلدى, – دەيدى ەرلان دوسانوۆ.

دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىنا مو­نيتورينگ جۇرگىزىپ, تاۋارلار مەن قىز­مەتتەرگە باعانى جاساندى تۇر­دە كو­تە­رەتىن سالالاردى انىقتاعان. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 15, ال دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندە 13 دە­رەك تىركەلگەن. مەملەكەتتىك سا­تىپ الۋ ۆەب-پورتالىنا جۇرگىزىلگەن تۇ­راق­تى مو­نيتورينگتىڭ قورىتىندىسى­مەن بەرىلگەن ۇسىنىس نەگىزىندە 1,5 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ۇنەمدەلىپ وتىر. اسىرا باعالاۋ فاكتىلەرى 103 مەم­لەكەتتىك ورگاندا انىقتالىپ, سو­­نىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتكە زالال كەل­تىرىلمەگەن. بۇل مەملەكەتتىك سا­تىپ الۋ سالاسىنداعى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيى 6 ەسەگە تومەندەۋىنە ىقپال ەتكەن.

جاقىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ قىل­مىستىق ىستەر جونىندەگى مامان­داندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا بۇرىنعى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى 10 جىلعا سوتتالدى. مۇناي­لى ءوڭىردىڭ بۇرىنعى باسشىلارى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى كۇرت ورشىگەن 2020 جىلدىڭ شىلدە ايىندا جىلىوي اۋدانىنىڭ قۇلسارى قالاسىندا اۋرۋحانا سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن «بكك» جشس ورىنداعان. وسى كەزدە وبلىس اكىمىنىڭ بۇرىنعى ءبىرىن­شى ورىنباسارى قۇرىلىس سالاسىنا جەتەكشىلىك ەتە وتىرىپ, «بكك» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارىنان كەلىسىمشارت سوماسىنىڭ 10% مولشەرىندە پارا تالاپ ەتكەن. كەيىن وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى باس­شىسىنىڭ قاتىسۋىمەن پارا سوماسى 7%-عا, ياعني 185 ملن 500 مىڭ تەڭگە مولشەرىنە كەلىسىلگەن. اكىمنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باسقارما باسشىسىنا پاراعا سۇرالعان قارجىنى الىپ كەلۋدى تاپسىرعان. وزىنەن لاۋازىمى جوعارى باسشىعا قۇلدىق ۇراتىن باسقارما جەتەكشىسى جابىرلەنۋشىدەن 185 730 004 تەڭگە (423 900 اقش دوللارى جانە 5 000 000 تەڭگە) مولشەرىندە پارا العان. باسقارما باسشىسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن پارانى الۋ كەزىندە ۇستالعان.

– سوت وبلىس اكىمىنىڭ بۇرىنعى ءبىرىنشى ورىنباسارىن قىلمىس­تىق كودەكستىڭ 24-بابىنىڭ 3-بولىگى, 366-بابىنىڭ 4-بولىگىمەن (مەملە­كەتتىك قىزمەتتى اتقاراتىن لاۋازىمدى ادامنىڭ قورقىتىپ الۋ جولىمەن ادامدار توبىنىڭ الدىن الا ءسوز بايلاسۋىمەن اسا ءىرى مولشەردە پارا الۋ­عا وقتالۋى), قۇرىلىس باسقارماسى­نىڭ باسشىسىن قىلمىستىق كودەكس­تىڭ 28-بابىنىڭ 5-بولىگى, 24-بابىنىڭ 3-بولىگى, 366-بابىنىڭ 4-بولىگىمەن (اتالعان ءىس-ارەكەتتەرگە كومەكتەسۋ) كىنالى دەپ تانىدى. سوت ۇكىمىمەن اكىمنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنا 10 (ون) جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. باسقارما باسشىسى جازانى اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار مەن زاڭ تالاپتارىنىڭ بولماۋى ەسكەرىلىپ, قىلمىستىق كودەكستىڭ 55-بابىنىڭ 4-بولىگى قولدانىلىپ, 5 جىل باس بوس­تاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا سوتتالدى. ەكى سوتتالۋشى دا ءومىر بويى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەۋ قۇ­قىعىنان ايىرىلدى, – دەدى اتالعان سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

قۇرمانعازى اۋداندىق سوتىندا وكرۋگ اكىمىنە قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن پارا الۋ, 369-باپتىڭ 1-بولىگىمەن قىز­مەتتىك جالعاندىق جاساۋ, ال سەرىك­تەستىك ديرەكتورىنا قىلمىستىق كودەكستىڭ 367-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن پارا بەرۋ, 385-باپتىڭ 1-بولىگىمەن قۇجاتتاردى قولدان جاساۋ دەرەگىمەن ايىپتاۋ ۇكىمى شىعارىلدى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنە اكىم اپپاراتىنا تيەسىلى عيماراتتى ساتۋعا سەرىكتەستىك ديرەكتورى جاردەمدەسكەنى انىقتالعان. اكىم جالعان مالىمەتتەر ەنگىزىلگەن رەسمي قۇجاتتاردى تىركەۋشى ورگانعا بەرگەنى ءۇشىن سەرىكتەستىك ديرەكتورىنان 800 مىڭ تەڭگە سوماسىندا پارا العان.

اۋداندىق سوتتىڭ ۇكىمىمەن اۋىل­دىق وكرۋگ اكىمىنە 32 ملن تەڭگە, سەرىك­تەستىك ديرەكتورىنا 16 ملن تەڭگە مول­شەرىندە ايىپپۇل تۇرىندەگى جازا تاعايىندالدى. ەكەۋى دە مەملەكەتتىك قىزمەتتە لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقى­عىنان ءومىر بويىنا ايىرىلدى.

قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, «جىلىويسۋ» مكك ديرەكتورى 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىنان 2021 جىل­دىڭ ناۋرىزىنا دەيىن مونوپوليالىق جوعارى باعالاردى بەلگىلەپ, قۇلسارى قالاسىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جانە كاناليزاتسيالىق قىزمەتتىڭ تاريف­تەرىن نەگىزسىز كوتەرگەن. «ول اسا ءىرى مولشەردەگى قاراجاتتى جىمقىرىپ, 126 ملن تەڭگە زالال كەلتىرگەن. تەر­گەۋ كەزىندە اتالعان زالال مولشەرى تو­لىق مەملەكەتكە قايتارىلدى. سون­­داي-اق تەرگەۋ كەزىندە قۇلسارى قا­لا­سى جانە جاڭا قاراتون كەنتىنىڭ تۇرعىندارىن سۋمەن جابدىقتاۋ قىز­مەتىنە بەكىتىلگەن تاريفتەر 54,4 پا­يىزعا تومەندەتىلدى», دەپ حابارلادى اگەنتتىك.

سوت ۇكىمىمەن اتالعان كاسىپورىن باسشىسى كىنالى دەپ تانىلدى. وعان مەم­لەكەتتىك مەكەمەلەردە ماتە­ريال­­­دىق جاۋاپتىلىعى بار باسشى قىز­­مەتىمەن اينالىسۋ قۇقىعىنان 6 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازا­سى تاعايىندالدى. قىل­مىستىق كودەكس­تىڭ 63-بابىنىڭ تالاپتارىنا ساي, تاعايىندالعان جازا شارتتى دەپ ەسەپتەلەدى.

قازىر سوت قاراۋىندا سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى بىرنەشە ءىس بار. سونىڭ ءبىرى – بۇرىنعى وبلىس اكىمىنىڭ تاعى ءبىر ورىنباسارىنا قاتىستى ءىس. كۇدىككە ىلىنگەن وعان قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 3-بولىگىنىڭ 2-تارماعىمەن, ونىمەن بىرگە ۇستالعان وبلىستىق مادە­نيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باس­قارماسىنىڭ باسشىسىنا قىل­مىس­تىق كودەكستىڭ 367-بابىنىڭ 2-بو­لىگىمەن تەرگەۋ جۇرگىزىلگەن. كۇدىك­تىلەر اباي ەسكەرتكىشىن جاساۋ جانە ورناتۋ بويىنشا 145 ملن تەڭگە سوماسىنا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتىن جاساعانى ءۇشىن ءبىر توپ اداممەن الدىن الا ءسوز بايلاسۋ ارقى­لى سەرىكتەستىك باسشىسىنان 4,5 ملن تەڭگە سوماسىندا پارا العان دەپ ايىپ­تالعان.

تاعى ءبىر ءىس وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارعان شەنەۋ­نىككە قاتىستى بولىپ وتىر. قار­جى مونيتورينگى اگەنتتىگىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى اتىراۋ وبلىسىندا اسا ءىرى مولشەردە بيۋدجەت قاراجاتىن جىم­قىرۋ دەرەگى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارىن اياقتادى. «الەۋمەتتىك نىساندار, مەكتەپ, ەكى وتباسىلىق دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى قۇرى­لىسىنا بولىنگەن بيۋدجەتتىڭ اسا ءىرى مولشەردەگى قاراجاتىن جىمقىرۋ دەرەگى بويىنشا «اتىراۋ وبلىسى قۇ­رىلىس باسقارماسى» مم-نىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى مەن «تەحنيكا-رەم ستروي» جشس-نىڭ باسشىسىنا قاتىستى سوتالدى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇر­­گىزۋ اياقتالدى. انىقتالعان اقشا جىم­قىرۋ كولەمى – 467 ميلليون تەڭگە. سەرىكتەستىكتىڭ باسشىسىنا قا­­تىستى كۇزەتپەن ۇستاۋ بۇلتارتپاۋ شا­راسى قولدانىلدى» دەپ اقپارات تا­راتتى اگەنتتىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

اگەنتتىكتىڭ دەرەگىنشە, سەرىكتەس­تىكتىڭ 79 ميلليون تەڭگە كولەمىن قۇرايتىن مۇلكىنە تىيىم سالىنعان. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى باس­شىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى مەن تاعى ءبىر تاپسىرۋشىعا قا­تىستى ۇيقاماقتا ۇستاۋ تۇرىندەگى بۇل­تارتپاۋ شاراسى قولدانىلعان. قازىر قىلمىستىق ءىس سوتقا جولداندى.

مىنە, مۇنايلى وڭىردە بيۋدجەت قارجىسىن جەمقورلىق نيەتپەن جىم­قىرماق بولعانداردىڭ جىمىسقى ارە­كەتىنە توسقاۋىل قويىلدى. بۇل وزگە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ساباق بولا ما؟ جالپى, اتىراۋ وبلىسى جەم­قورلاردان قاشان ارىلادى؟ ءوڭىر تۇرعىندارى بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن كىمنەن سۇرارىن بىلمەي وتىر.

اتىراۋ وبلىسى