سونداي-اق كورشى قىرعىزستاندا دا ونوماستيكا تۋرالى زاڭ وسىدان 20 جىل بۇرىن قابىلدانعان. ول ەلدەگى ونوماستيكالىق كوميسسيا ونوماستيكالىق اتاۋلاردى بىرنەشە ساتىدا تالقىلاپ, زەرتتەيدى. كوميسسياعا سونداي قۇقىق بەرىلگەن. ولار اتاۋلاردىڭ تاريحى مەن ماڭىزىن قاراپ, ونىڭ ايتۋعا جەڭىلدىگىنە دەيىن ءمان بەرىپ, سوعان دەگەن حالىقتىڭ كوزقاراسىن ءبىلىپ, تولىق تالقىلايدى. سودان كەيىن قىرعىزستاننىڭ ۇلتتىق اكادەمياسىنا جىبەرەدى. وندا اكادەمياعا قاراستى ەتنوگرافيا, تاريح جانە وسى سالاعا قاتىستى باسقا دا ينستيتۋت ماماندارى جان-جاقتى ساراپتان وتكىزىپ, جوعارى كەڭەسكە ۇسىنادى. سوڭعى شەشىمدى جوعارى كەڭەس قابىلدايدى.
ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى وسى ۋاقىتقا دەيىن ونوماستيكالىق شەشىمدى كىم قابىلداپ, كىم بەكىتەتىنى – بەلگىسىز. كەيدە قابىلدانعان شەشىم ورتا جولدان توقتاپ قالادى. ونوماستيكاعا بايلانىستى موراتوري دە ءجيى جاريالاندى.
شىندىعىن ايتقاندا, ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان بەرى دە بىرنەشە كەزەڭدى باستان وتكەردى. العاشقى جىلدارى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكەمدەپ, ەكونوميكاعا باسا نازار اۋداردىق. مۇنىڭ ءبارى – حالىقتىڭ جاعدايىن تۇزەپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار ەكەنىن تۇسىنەمىز. سوندا دا كەڭەستىك داۋىردەن قالعان اتاۋلاردى وزگەرتۋگە تالاي مۇمكىندىك تۋدى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ونوماستيكا تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋعا بىرنەشە رەت ۇسىنىسىمدى جولداسام دا, ولار بۇعان ق ۇلىقسىزدىق تانىتتى. بىزدەگى ونوماستيكا تۋرالى زاڭ بىرنەشە زاڭنىڭ بولىمدەرىنە تارالىپ كەتكەن. ماسەلەن, ء«وزىن-ءوزى باسقارۋ» تۋرالى زاڭدا ونوماستيكا تۋرالى ءبىر تاراۋ بولسا, ء«تىل» تۋرالى زاڭدا وسى سالا جايىندا از-مۇز ايتىلعان. سوعان قاراماستان ونوماستيكا تۋرالى زاڭ بولىمدەرىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرىپ, ول قابىلدانىپ, جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اسىرەسە وسىعان دەيىن تاريحي اتاۋلاردى وزگەرتۋگە, جاڭادان قالاعا, اۋدانعا, كوشەگە ات بەرۋدىڭ ەشقانداي كريتەريى بولماعان. ياعني كريتەريسىز بەرىلىپ جۇرگەن. مىسالى, قالالىق نەمەسە اۋداندىق ونوماستيكالىق كوميسسيا ەلدەن تۇسكەن وتىنىشتەردى جيناپ الادى دا, سونى تالقىعا سالادى. سوندىقتان مۇنىڭ ارنايى ءوز ءتارتىبى بولۋ ءۇشىن 11 كريتەريدى جازىپ, ۇسىندىم. ونى ماجىلىستەگى باسقا دا ارىپتەستەرىم تولىقتىرىپ, قابىلدادىق. بىراق وسى كريتەريدىڭ ءوزى قازىر تولىق ورىندالىپ ءجۇر دەي المايمىن.
ايتالىق, بۇرىنعى تاريحي اتاۋلار قايتارىلۋى كەرەك. بىراق ولار قايتارىلىپ جاتقان جوق. سونىمەن بىرگە كوزى ءتىرى ادامعا قالا نەمەسە كوشەنىڭ اتىن بەرۋگە بولمايدى. نەمەسە, ءبىر اكىمشىلىك تەرريتوريادا ءبىر تۇلعاعا بىرنەشە نىسان بەرىلمەۋى جازىلعان. ماسەلەن, كوشە بەرىلسە, مەكتەپ بەرىلمەۋ كەرەك.
سونداي-اق بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەردە وزگەرگەن جەردىڭ نەمەسە قالانىڭ اتىنىڭ تاريحي اتاۋى بار ەكەنى دالەلدەنسە, سول اتاۋ مىندەتتى تۇردە قايتارۋ جانە ءبىزدىڭ ەلگە, جەرگە كوپە-كورنەۋ قيانات جاساعان نەمەسە قارسى يدەولوگيالىق جۇمىس ىستەگەن ادامداردىڭ ەسىمدەرى قازىر بار بولسا, ونى دا وزگەرتۋ جايىندا اتالعان زاڭعا ەنگىزۋگە ۇسىنعان ەدىم. بىراق ول وتكەن جوق.
ەكىنشى ۇلكەن ماسەلە: ەلىمىزدە ونوماستيكامەن اينالىساتىن كوميتەت نەمەسە اگەنتتىك تۇرىندە بولا ما, سونداي مەملەكەتتىك قۇرىلىم كەرەك. وركەنيەتتى ەلدەردە ونوماستيكامەن بىرنەشە سالانىڭ قىزمەتكەرلەرى اينالىسادى. مىسالى, امەريكادا ونوماستيكاعا ارنالعان ۇلتتىق بيۋرو جۇمىس ىستەسە, كانادادا گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ تۇراقتى كوميتەتى شۇعىلدانادى. سونىمەن بىرگە گەرمانيا مەن ۋكراينادا ونوماستيكا ماسەلەلەرى گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ ۇلتتىق كوميتەتىنە جۇكتەلگەن. ال انگليادا گەوگرافيالىق قوعامنىڭ گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ تۇراقتى كوميسسياسى زەرتتەسە, رەسەيدە ونوماستيكاعا بايلانىستى ءۇش بىردەي قۇرىلىم جاۋاپتى. بۇل ۇيىمداردىڭ ءبارى ونى عىلىمي تۇردە ايقىنداپ العان. ماسەلەن, ونوماستيكانىڭ بىرنەشە سالاسى بار, ونى جۇرتشىلىق بىلە قويمايدى. وسىلاردىڭ ءبارى عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەلىپ, وعان وسى سالانى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىن عالىمدار تارتىلعانى ءجون. اسىرەسە بىزدە ەرگونيم سالاسى وتە قاجەت. ەرگونيم دەگەنىمىز, قالاداعى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ اتاۋى. ءبىز وسىعان ءجىتى ءمان بەرىپ جۇرگەن جوقپىز. مىسالى, مەن تۇراتىن كۆارتال «اعىلشىن» ورامى اتالادى. ودان كەيىن «لوندون», «بارسەلونا», «يسپانيا, «فرانتسۋز» بولىپ كەتە بەرەدى. بۇلاي بەتىمەن جىبەرۋگە بولمايدى. ەلوردانى ءار ازامات قازاقتىڭ استاناسى ەكەنىن سەزىنۋ كەرەك. سوندىقتان ەرگونيم سالاسىن قولعا الىپ, قالاداعى وسىنداي اتاۋلاردى ۇلتتىق مۇددەگە ورايلاستىرا بىلگەن ءجون. ەگەر ونوماستيكا تۋرالى جەكە زاڭ قابىلداناتىن بولسا, سونىڭ ىشىندە وسى سالا مىندەتتى تۇردە بولۋى قاجەت.
سونىمەن قاتار بىزدە كاسىپكەرلەرگە شەكتەن تىس ەرىك بەرىلگەن. مىسالى, ءبىر كاسىپكەر مەيرامحانا اشسا, وعان اتاۋدى ورىسشا نەمەسە اعىلشىنشا قويا ما, ءوزى بىلەدى. ونىڭ الدىمەن قالالىق ادىلەت ءبولىمى تىركەۋدەن وتكىزەدى. سودان كەيىن ونىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ كۇشى جوق. سوندىقتان قالالىق ءماسليحات نەمەسە باسقا ۇيىم بولسىن ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ كەلىسىمىن الماي ەشتەڭە وزگەرتۋگە نەمەسە قابىلداۋعا بولمايتىندىعى جايىندا اتالعان زاڭعا ءبىر تارماقشا ەنگىزگەنبىز. بىراق بۇل دا ەسكەرىلىپ جۇرگەن جوق. وسىنى دا ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ كەرەك.
سودان كەيىن ەلىمىزدە وسىدان ءبىراز بۇرىن گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ مەملەكەتتىك كاتولوگى جاسالدى. بۇعان جەرىمىزدە قانشا قالا, قانشا اۋدان, قانشا تاۋ, قانشا وزەن-كول اتاۋلارىنىڭ ءبارى كىردى. مەنىڭ بىلۋىمشە, سول كەزدە 120 مىڭ گەوگرافيالىق اتاۋ جاسالدى. كەيىن بۇل اتاۋلار تولىقتىرىلدى دەپ ويلايمىن. وسى اتاۋلاردىڭ ءبارى دە بىردەي ەمەس. سوندىقتان تاۋدىڭ, وزەن-كولدىڭ اتاۋلارى بولەك, قالا, ەلدى مەكەن اتاۋلارى بولەك زەرتتەلگەنى دۇرىس.
قازىر وسىنى زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار بار ما, جوق پا بىلمەيمىن. وسى اتاۋلار تولىق زەرتتەلمەگەننەن كەيىن ونوماستيكالىق كوميسسياعا ۇسىنعان اتاۋلار تالقىلانعان كەزدە وڭ شەشىم جاساۋ قيىنعا سوعادى. وسىنىڭ بارلىعىن سارالاپ, ءبىر جۇيەگە تۇسىرەتىن, جوق دەگەندە ونوماستيكالىق عىلىمي ورتالىق اشىلسا دەيمىن.
الدان سمايىل,
جازۋشى,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
