ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
قاڭتار وقيعاسى – ەلىمىزدەگى ۇلكەن وزگەرىستىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولعانى انىق. نەندەي جاڭالىقتار, ەموتسيالىق تولقۋلار بولسا دا, قاڭتار وقيعاسىنا قاتىستى ءادىل تەرگەۋ ءجۇرۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ باستى ءتۇيىنى وسى بولدى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بەدەلى مەن رەپۋتاتسياسى ماڭىزدى. ينستيتۋت رەتىندە رەپۋتاتسياسىن ساقتاي وتىرىپ رەفورمالاۋ كەرەك. كەز كەلگەن مەملەكەتتە بيلىكتىڭ باستى فۋنكتسيالارى – قورعانىس, ىشكى ءتارتىپ, ءادىل سوت جۇيەسى, قارجىلىق ينفراقۇرىلىمدى رەتتەۋ. قالعان باعىتتار نەگىزىنەن ازاماتتىق قوعامنىڭ جۇمىسىنا كومەك تۇرعىسىنان قاراستىرىلادى. سوندىقتان قورعانىس پەن ىشكى ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتەتىن كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ بەدەلى جوعارى بولۋعا ءتيىس. وعان نۇقسان كەلتىرەتىن فاكتورلاردى رەفورمالاپ, ەل سەنىمىن قايتارۋ اسا ماڭىزدى.
پارلامەنتتىڭ بەدەلىن كۇشەيتۋ – ەل كۇتكەن ەڭ سىندارلى ساياسي رەفورما. پرەزيدەنتكە قاتىستى ۇسىنىلعان شەكتەۋلەر وسى ماقساتتى ايقىنداپ تۇر. جوعارىدا ايتىلعان «ىقپالدى پارلامەنت» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن سەناتتاعى پرەزيدەنت كۆوتاسىن 15-تەن 10 دەپۋتاتقا كەمىتىپ, ولارعا زاڭ جوباسىن قابىلداۋ مەن كەرى قايتارۋ قۇقىعىن مىندەتتەۋ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلاناتىن دەپۋتاتتاردى سەناتقا جىبەرۋ دە قوعامدا ءبىرشاما ۋاقىتتان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەر.
وسى ورايدا تومەنگى پالاتادا ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ساياسي كوزقاراستاردىڭ كورىنىس تاۋىپ, ەشكىمگە جاساندى ارتىقشىلىق بەرمەۋ ۇستانىمى ەلىمىزدە پارلامەنتاريزم مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, شىن مانىندە ەل مۇددەسىنەن شىعاتىن زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز.
پارتيا قۇرۋعا قاتىستى جەڭىلدىكتەر ماڭىزدى. بىراق مۇنىڭ كەرى جاعى دا جوق ەمەس. قوعامدا بولىنۋشىلىككە سەبەپ بولماۋ ءۇشىن, ساياسي مادەنيەتتى دە دامىتۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. اينالىپ كەلگەندە, جالپى قوعامداعى مادەنيەتتى ارتتىرۋ ماڭىزدى.
قازىرگى الەمدە اقپاراتتىق مايداندا قۋاتتى بولۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن باق تۋرالى زاڭعا قاتىستى ۇسىنىستار دا وزەكتى. قاڭتار وقيعاسى كەزىندە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۋىندادى. ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتى ساقتاۋ يدەياسى تولىققاندى جۇزەگە اسۋعا ءتيىس.
ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن ۇلكەن جاڭالىق – قايتا قۇرىلعان وبلىستارعا قاتىستى شەشىمدەر بولدى. سەمەيدى الاش قوزعالىسىنىڭ ورتالىعى رەتىندە, ۇلىتاۋدى – قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ تاريحي وشاعى, ۇلكەن تاريحي يدەولوگيالىق فاكتور رەتىندە اتاپ ءوتۋى وتە ماڭىزدى. ەلىمىزدىڭ رۋحاني, مادەني, ادەبي الەمىندە ەرەكشە ورىن الاتىن, تاريحى تەرەڭ وڭىرلەر وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن قايتا يەلەنۋىمەن ەكىنشى تىنىسى اشىلاتىنىنا داۋ جوق. وعان ورتالىق مارتەبەسىن العان تالدىقورعان, كوكشەتاۋ, تۇركىستان قالالارىنداعى جاقسى ۇدەرىستەردى مىسال رەتىندە ايتۋعا ابدەن بولادى. ەندەشە, اتالعان ءوڭىر تۇرعىندارىمەن بىرگە بارشا قازاقستاندىقتاردى وسىناۋ تاماشا تابىستارىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى.
قاپشاعايدىڭ اتىنا قاتىستى ۇسىنىستىڭ ءمانى – تاريحي اتاۋعا نەمقۇرايدىلىق ەمەس, دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تاريحتاعى ءرولىن ايقىنداپ, تاريحي جانە يدەولوگيالىق ادىلەتتى قالپىنا كەلتىرۋ تۇرعىسىنان وتە زور مانگە يە. بۇل دا ەسكى ستەرەوتيپتەردەن باس تارتۋعا دەگەن ناقتى قادام دەپ قابىلداعان ءجون.
جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىنە قاتىستى ۇسىنىستار, ونىڭ ىشىندە اكىمدەردى سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ – ەڭ اۋەلى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايماقتىڭ دامۋىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ دەپ قابىلداعان ءجون.
بۇل جولداۋدا باسىمدىق ساياسي رەفورمالار مەن يدەولوگيالىق باسىمدىقتارعا بەرىلگەنى بايقالادى. ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك بلوك بويىنشا دا ءبىراز ماسەلەگە توقتالعانىمەن, سالىستىرمالى تۇردە از ايتىلدى. ونىڭ سەبەبى – حالىقارالىق جانە ايماقتىق جاعداياتتارعا بايلانىستى نارىقتىق شيەلەنىستەرمەن جۇمىس ىستەۋ – ۇكىمەتتىڭ كۇندەلىكتى باستى جۇمىسى. ستراتەگيالىقتان گورى ناقتى, جەدەل تاكتيكالىق رەاكتسيانى تالاپ ەتەدى. ال ساياسي جانە اكىمشىلىك رەفورمالار – سونداي رەاكتسيانى ءتيىمدى ءارى جەدەل كورسەتۋگە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.
ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن, ساياسي مادەنيەت قالىپتاستىرۋ جايى ارنايى اتالىپ ءوتتى. بۇل ءۇردىستىڭ ادامداردىڭ تىكەلەي ساياسي ومىرگە ارالاسىپ, وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەندە عانا قالىپتاساتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ماقپال تاجماعامبەتوۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
