«تاڭباسى جوق, ەنى جوق» ومىرگە بەلگى سالاتىن دا وسى ءان مەن جىردىڭ ءوزى سياقتى. سەرى مەن سالدىڭ, اقىن مەن كومپوزيتوردىڭ جانىنان تۇلەپ ۇشىپ, حالىقتىڭ سەزىمى مەن كۇيىن شەرتىپ, ءوز قازىناسىنا اينالىپ كەتكەن تۋىندىنى «تاڭباسى جوق, ەنى جوق» دەپ باستاپ كەلىپ جىبەرسە, «بۋرىلتايدىڭ» دەپ ءسىز دە ءىلىپ الا جونەلەسىز. ءبىرجان سالدىڭ «بۋرىلتايىن».
...كەيدە كوز الدىڭدا انگە اينالىپ بارا جاتقان, اۋەنمەن تۇتاسىپ بارا جاتقان ءانشىنىڭ ءوزى كونتسەرتىندە, كەشتەرىندە بىرنەشە ءاندى قاتارىنان سالا بەرىپ, ءبىر تۋىندىعا كەلگەندە ءسال كىدىرىپ, الگى شىعارماعا ارنايى توقتالادى. ارنايى توقتالمايدى, ەركىن العان ءان توقتاتىپ قوياتىن شىعار, بالكىم. «سەگىز ۇلىم ءبىر توبە, ەر توستىگىم ءبىر توبە» دەمەي مە ەرتەگىدە. ورىنداۋشىنىڭ جان-جۇرەگىنە ءبىر تۇسكەن سوڭ جان-جۇيەسىن ۇستايدى دا تۇرادى عوي. كوكەيىنەن كەتپەيدى. سول ءاندى سالماس بۇرىن از ايالداپ, تۋىندى تۋرالى اتاپ ايتپاي كەتە المايدى سوسىن. ءبىرجان سالدىڭ «بۋرىلتايىن» شىرقاماس بۇرىن سويتكەنىن كورگەنبىز رامازان ستامعازيەۆتىڭ. بىراق بۇل جولى ءاننىڭ اڭىزى تۋرالى ايتقىمىز كەلەدى. سول اڭىزداردىڭ ءبىر ۇشىن جازۋشى اسقار سۇلەيمەنوۆ «اداسقاق» اتتى اڭگىمەلەر تسيكلىندا شىعارىپ كەتەدى. تاعى باسقا دا كوپ جەرلەردە ايتىلعانىمەن, ءاننىڭ شىعۋ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتىڭ ۇستىنەن تۇسە المادىق. بىزگە ۇشىراسپاعانىمەن, ءبىر جازبالاردا قالۋى ابدەن كادىك دەسەك تە, اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ «اداسقاعىنداعى» اڭگىمەنىڭ سورابى تارتا بەردى.
«بۋرىلتاي» – ەل ىشىنە كەڭ تاراعان تۋىندى. ءبىر ەمەس, ءۇش ءتۇرى قالعان ءاننىڭ. انشىلەردىڭ كوبى ءۇشىنشى ءتۇرىن ورىندايتىنى بايقالادى. «بۋرىلتاي» تەكسىنىڭ ءانى ەل اۋزىندا ءۇش ءتۇرلى ايتىلادى, بۇل جيناققا سول ءۇش ءتۇرىنىڭ ۇشەۋى دە جىبەرىلىپ وتىر» دەلىنەدى ءبىرجان اندەرىنىڭ جيناعىندا.
ءبىرجان سال قوجاعۇل ۇلى تۋرالى ەستەلىكتەر اراسىندا كوكشەتاۋدا «قازاقستان» دەگەن سوۆحوزدا تۇراتىن مەيىربان ۇلى ءىلياس اقساقال ءبىرجاندى كورگەنىن ايتىپ, بىلاي ەسكە الىپتى:
«مەنىڭ جيىرماعا تولماعان بالا كەزىم ەدى. ءبىر كۇنى ءبىزدىڭ اعامىزدىڭ وتاۋىنىڭ الدىنا ءۇش اتتى ادام كەلىپ سويلەس قىلىپ تۇسە قالدى. جايلانىپ قىمىز ءىشىپ العان سوڭ قوناعىمىزدىڭ ءبىرى توردە كەرەگەنىڭ باسىندا ءىلۋلى تۇرعان دومبىرانى الىپ بەزىلدەتىپ تارتا باستادى. بۇرىن ول دومبىرانىڭ دىبىسى ونداي شىعىپ كورمەگەن ەدى. ءبىز تاڭىرقاي تىڭداپ قالدىق. ءجون سۇراساق ءبىرجان ەكەن. وتاۋ كارى-جاس, ەر-ايەل دەمەي لىق تولدى دا كەتتى. ءبىرجاننىڭ بۇرىن ەستىپ ءجۇزىن كورمەگەن جۇرت ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراعانداي بولدى. كوپشىلىك ءبىر-ەكى ءان سالۋىن سۇرادى. ول كىسى باسقالارشا بوگەلگەن, ماڭىزدانعان جوق. ورنىنان قوزعالىپ كوتەرىلىپ قويدى دا, «بۋرىلتاي», تاعى باسقا بىرنەشە انگە سالىپ كەتتى. وتاۋدىڭ ماناعى تولعانى — تولعان با, تاماشالاعان جۇرت ءۇيدى كوتەرىپ كەتەتىندەي بولدى.
ءبىرجان ماعان ورتا بويلى, اش ءوڭدى, اق قۇبا سەلدىر شوقشا ساقالدى, قارا مۇرتتى, قىرعي قاباقتى, قارا قاستى, ءوڭى ك ۇلىمدەي قارايتىن ادام كورىندى. ال ۇستىندەگى كيىمى سول كەزدەگى ادامداردىڭ كيگەندەرىنەن ءتىپتى وزگەشە بولاتىن. كەڭ جاعالى اق كويلەك, دوڭگەلەك ەتەكتى وقالى كامزول, سىرتىندا كوك الا قاپتال شاپان, باسىندا ۇكىلى قۇندىز بورىك, ۇكىسى بۇلعاق-بۇلعاق ەتەدى. قالتاسىندا كۇرەڭ شۇعا تاقياسى بار ەكەن», – دەپتى. اقساقال «بۋرىلتايدى» عانا جىعا تانىپ, ەسىندە ساقتاپ قالعانىن بايقايمىز.
ال اسقار سۇلەيمەنوۆ «اداسقاقتىڭ» «قوتىركول-شورتاندى. ءبىرجان» بولىمىندە سالدىڭ بۋرىلتاي اتپەن ۇزاتۋ تويىنا شاپقانىن سۋرەتتەيدى. ايقىش-ۇيقىش وقيعالار جەلىسى وقىرماندى شىتىرمانعا قالدىرىپ, جىمىنان جاڭىلدىرعانىمەن, اڭگىمە نەگىزى ءان ءماتىنىن توركىندەيتىن سەكىلدى. بۇعان دەيىن ءبىرجاننىڭ كەركەكىل اتى ايتىلىپ كەلسە, ءدال وسى تۇستا جازۋشى بۋرىلتايدى الىپ شىعادى اڭگىمە الاڭىنا. «جانىندا بەيتانىس ەكەۋى بار, كىرالىنىڭ ءسىلانى دە وسى مەزەتتە كىردى. بەيتانىس ەكەۋ جاۋشى ەكەن. تويعا شاقىرا كەلىپتى. ءوزى دە جارتى اي جىراققا شىقپاي ىشقۇسا بوپ قاپ ەدى. ءبىرجان انالار سالەمىن جەتكىزەر-جەتكىزبەستە شاپ ەتە قاپ, توي مەكەندى سۇرادى. جەر موينى, يت ولەردەي قاشىقتا, شورتاندىدا ەكەن» دەپ كەلەدى. ءبىرجاندى اتتاي قالاپ كەلگەندەر قۇر قول ەمەس, اۋەلگى شاقىرتۋدىڭ وزىنە سەمىز ءبىر اتتى جەتەلەي كەلگەنىن كورگەن ءاپىشتىڭ دە كوڭىلى كوتەرىلەدى. شاقىرتۋىنا ات بايلاعاندا, ۇزاتۋداعى ويىن-ساۋىقتا سالعان انىنە ۇيىرىمەن ايداتارى انىق-تى. سونداي دامەمەن سالدى جونەلتىپ تۇرعان جارىن وسىلاي ەسكە سالادى: ء«اپىش بۋرىلتايدىڭ قۇيرىعىنا جابىسقان شالامدى مايىسىپ تۇرىپ اجىراتىپ الدى. ال بۇلار لەكەر مىنگەن كىرالىنىڭ ءسىلانىن قوسىپ اپ, «ويىن-ساۋىق قايداسىڭ؟» دەپ تارتىپ بەردى», دەيدى اڭگىمەدە.
شورتاندىدا ۇزاتپاق قىزدىڭ ەسىمى اقبۇلاڭ. الايدا ۇزاتۋدىڭ ويىن-ساۋىعىنا بارعان ءبىرجان سول اۋىلعا تۇسە سالا, بەل شەشىپ وتىرعاندا, ىرگەدە ساعىنايدىڭ اسىنا ساۋىن ايتىلعانىن ەستيدى. ء«بىرجان ساعىنايدىڭ ناعاشىلىعىن, بۇل بارماسا نۇرماعامبەتتىڭ تام سۇزەرىن تەز قايىردى دا, ءسىلاندى شاقىردى. – قۇلاتايدى دا, بۋرىلتايدى دا تەز اكەل, بىلدىرمەي اكەل, اتتانام», دەيدى سال. ال اقبۇلاڭعا بەرگەن ۋادەسى: «اس تاراعان بەتتە سوعام».
اسقا بارعاندا تۇسكەنى پاڭ نۇرماعامبەتتىڭ ءۇيى. ء«جا, – دەدى نۇرماعامبەت, – حابارشى قاشان باردى؟
– قايداعى حابارشى, نەنىڭ حابارشىسى؟
– اۋ, ەسىڭ دۇرىس پا ءوزى؟ ساعان ارنايى ات شاپتىرىلعان. ەي سال جيەن, وندا حابار-وشارسىز قالاي كەپ قالدىڭ؟
– قىزىلجار جاعىنىڭ ءبىر الپاۋىتى قىزىن ۇزاتپاق ەكەن... از دا بولسا الىنباي مال قالدى. ۇياتتى كىسى ەدى, مال يەسىنەن ۇيات بولدى.
– مالىن قويشى, – دەدى نۇرماعامبەت, – قىزدىڭ وبالىنا قاپسىڭ عوي. ەندى نە دەپ سىڭسيدى و سورلى؟».
استان كەيىن بارعاندا نە بولاتىنى بەلگىلى. «جۇرتى جاتىر, ءوزى جوق قالقاتايدىڭ...» دەگەن جۇمباق وسى جەردە شەشىلەدى.
«تاڭباسى جوق, ەنى جوق بۋرىلتايدىڭ,
ساعاسى وتكەل بەرمەيدى تەرەڭ سايدىڭ.
قۇبا جونعا شوقىتىپ شىعا كەلسەم,
جۇرتى جاتىر,
ءوزى جوق قالقاتايدىڭ...
اقاۋ بيكەم, جار-جار,
الما مويىن, اق سۇڭقار.
قوش ەسەن بول قۇربىم-اي!
قۇربىلىقپەن ءجۇردىم جاي,
اقاۋ ايداي, جاريام ايداي,
جاردىڭ كوڭىلىن قالدىرما,
قىز قالقاتاي».
