بۇل قۇجات قازاقستاندىق تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى جەتكىزۋشىلەرگە وسى كەلىسىمگە قاتىسۋشى ەلدەرگە ەكسپورتتاۋ كەزىندە تىزىلىمگە ەنگىزىلگەن مەملەكەتتىك ستاندارتتى ۇلگىلەردى قوسىمشا سىناقتارسىز نەمەسە زەرتتەۋلەرسىز پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي ءتاسىل وتاندىق كاسىپكەرلەرگە ءوز اقشاسى مەن ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە جول اشادى. «وسى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ارقىلى كەلىسىمگە قاتىسۋشى ەلدەردە سىناقتار بويىنشا قوسىمشا راسىمدەر جۇرگىزىلمەستەن, قازاقستاندا ازىرلەنگەن ستاندارتتى ۇلگىلەردى تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ستاندارتتى ۇلگى ءوندىرىلىپ, سىناقتاردان جانە ۇلگىنىڭ ءتيپىن بەكىتۋدەن وتسە, كەلىسىمگە قاتىسۋشى باسقا ەل, تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ ساراپتاما ناتيجەلەرىن قوسىمشا سىناقتارسىز مويىندايدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتارالىق مارتەبەسى بار وسى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ, مەترولوگيا سالاسىنداعى ولشەۋ ناتيجەلەرىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرىپ, ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتارالىق ستاندارتتى ۇلگىلەر ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا سۇرانىسقا يە جانە كەڭىنەن قولدانىلادى. ۇلتتىق تىزىلىمدە 634 ستاندارتتى ۇلگى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە, 337 ستاندارتتى ۇلگى مەملەكەتارالىق ستاندارتتى ۇلگىلەر تىزىلىمىنە ەنگىزىلدى. بيىل ستاندارتتاۋ جانە مەترولوگيا ينستيتۋتى 163 ستاندارتتىق ۇلگىلەردى ازىرلەگەن ەكەن. ولار مەملەكەتارالىق ستاندارتتى ۇلگىلەر تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن.
دەپۋتات باۋىرجان قانيەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, كەلىسىم شەڭبەرىندە زاتتار مەن ماتەريالداردىڭ قۇرامى مەن قاسيەتتەرىنىڭ ستاندارتتى ۇلگىلەرىن جاساۋ جانە قولدانۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق قامتاماسىز ەتىلەدى. ول مەترولوگيا جونىندەگى ۇلتتىق ورگاندارمەن كەلىسىلگەن باعدارلامالار مەن راسىمدەردىڭ نەگىزىندە جاسالادى. «تاراپتار اراسىندا ۇلگىلىك تارتىپتە قولدانىلۋعا سايكەس مەترولوگيا سالاسىنداعى ولشەۋ تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ ساراپتاما ناتيجەلەرى تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ ۋاقىتى ورتا ەسەپپەن 1,5 ايعا قىسقارتىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قارجىلىق شىعىستىرىن تومەندەتۋگە, اكىمشىلىك جۇكتەمەلەرىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەردىڭ وسى ستاندارتتارعا كەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جاساندى سەرتيفيكاتتاردان ارىلۋدىڭ ءبىر ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىرىلماق. «زاتتار مەن ماتەريالداردىڭ قۇرامى مەن قاسيەتتەرىنىڭ ستاندارتتى ۇلگىلەرىن جاساۋدىڭ جانە قولدانۋدىڭ ەكونوميكامىز ءۇشىن ماڭىزى زور. بۇگىن قابىلدانعان كەلىسىم – قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىندا وسى باعىتتاعى كەلىسىلگەن جۇمىستاردى جۇرگىزۋدى كوزدەيدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل قۇجات بيزنەستەگى اكىمشىلىك جۇكتەمەلەردى قىسقارتۋعا قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق كەلىسىمگە قاتىسۋشى – تمد ەلدەرى اراسىندا ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن كەدەرگىلەردى ازايتادى دەپ سەنەمىز», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار بەيبىت يساباەۆتى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەتىپ سايلادى. بۇعان دەيىن وسى كوميتەتتىڭ توراعاسى بولعان مۇرات باقتيار ۇلى حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ماۋلەن اشىمباەۆ مۇرات باقتيار ۇلىنا كوميتەت توراعاسى رەتىندە اتقارعان ەڭبەگى, زاڭنامالىق جۇمىسقا جانە ازاماتتاردى الاڭداتقان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولداپ, «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىنىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىن تالداۋ جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بەرگەن تاپسىرمالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
سەناتور ءلاززات سۇلەيمەن بەيبىت ادامدار ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربانى بولماس ءۇشىن «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسى كەزىندەگى بارلىق دەرەكتەر مۇقيات زەرتتەلىپ, تەكسەرىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جەتكىزىلگەن جانە ۇستالعان ادامداردىڭ قورعاۋعا جانە بىلىكتى زاڭگەرلىك كومەك الۋعا قاتىستى كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءوز كەزەگىندە ايگۇل قاپباروۆا قايعىلى وقيعا ەڭبەك سالاسىندا ساپالى وزگەرىس قاجەت ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەنىن ايتىپ, قازىرگى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا دەپۋتات ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ سەنىمسىزدىگىن العا تارتتى. ماسەلەن, 2020 جىلى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9 پايىزدى قۇرادى. رەسمي ستاتيستيكا كورسەتكەندەي, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بۇگىنگى كۇنى وزگەرىسسىز قالادى. «كوپتەگەن دامىعان ەلدە ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي كۇرت وزگەردى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى كەم دەگەندە 10 پايىزدى قۇرادى. ال قازاقستانداعى وزگەرىستەر – 0,2 پايىز. بۇل ساندار قوعامعا دا, ەكونوميكالىق ساراپشىلارعا دا سەنىم ۇيالاتپايدى», دەدى دەپۋتات.
مۇحتار جۇماعازيەۆ الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنا قاتىستى ۋتيلدىك الىم مولشەرلەمەسىن ازايتۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. قازىرگى جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى 80 پايىزعا دەيىن توزعاندا ۋتيلدىك الىمنىڭ قولدانىستاعى نورمالارى وتاندىق فەرمەرلەرگە جانە جالپى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەلەۋلى زالال كەلتىرەدى. مۇنىڭ سالدارى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە اكەلەدى.
پرەمەر-مينيسترگە ساۋال جولداعان نۇرتورە ءجۇسىپ وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە دارىپتەۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق يدەولوگيا مەن ۇلتتىق تاربيەنى دامىتۋدا ايتارلىقتاي الشاقتىق بولدى. سەناتورلار بۇل ماسەلەنى ۇكىمەت الدىندا بىرنەشە رەت كوتەرىپ, ءتىپتى وسى سالاداعى جاعدايدى جاقسارتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار جىبەرگەن. ماسەلەن, وتكەن جىلى سەناتتا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان پارلامەنتتىك تىڭداۋ ءوتتى. تىڭداۋعا قاتىسۋشىلار كوپتەگەن ماسەلە كوتەرىپ, جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەتكە ۇسىنىستار بەرگەن. «سىزدەن سول ۇسىنىمدارعا قايتا نازار اۋدارۋدى, پارلامەنتتىك تىڭداۋ ماتەريالدارىن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ بارىنە تانىستىرۋدى جانە سولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن شۇعىل ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتەمىن. سەنات بەس قۇندىلىقتى – اتاپ ايتقاندا, تاۋەلسىزدىك جانە تاريحي تانىم, ەل مەن جەر, ءتىل مەن يماندىلىق, ۇلتتىق ءداستۇر جانە وتباسىلىق تاربيە, ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك ماسەلەسىن قازاق قوعامىنىڭ باستى قاعيداتتارى رەتىندە كۇن تارتىبىنە شىعاردى. سونىڭ بىردە-بىرەۋى نازارعا الىنبادى. ايتىلعان ءسوز ايتىلعان جەردە قالدى», دەدى ن.ءجۇسىپ.
دەپۋتات سونداي-اق قوعامدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە تەلەارنالاردىڭ نەگىزگى باعدارىن اتادى. ەلدەگى جەتەكشى ارنالاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. «ولارعا «رەيتينگ» نە ءۇشىن كەرەك؟» دەپ سۇراق قويعان دەپۋتات, «ەل ارنا» جانە ء«تالىم تۆ» ارنالارىن جاسوسپىرىمدەر ارناسىنا اينالدىرۋدى ۇسىندى. مۇنداي كونتەنتتى جاساۋ قاجەتتىلىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەكى اي بۇرىن ەل پرەزيدەنتى اتاپ وتكەن. سونداي-اق دەپۋتات ءبىلىم بەرۋ, جاستاردى رۋحاني تاربيەلەۋ, جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن تسيفرلى جوبالار جاساۋ جانە جۇمىسسىزدىق ماسەلەلەرىن شەشۋ سالالارىندا بىرقاتار ناقتى ماسەلەنى كوتەردى. «ۇكىمەت باسشىسىنان وسى ايتىلعانداردى جانە سەنات قابىلداعان ۇلتتىق قۇندىلىقتار تۋرالى ۇسىنىمدار مەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى پايدالى ۇسىنىستاردى تەزىرەك ەلەككە سالىپ, ناقتى ءىس-قيمىل جوسپارىن جاساۋدى سۇرايمىن. ەشكىم بىزگە جاڭا مەملەكەت قۇرىپ بەرمەيدى! بىزگە ىرگەسى بەرىك قوعام كەرەك! جاڭارعان قازاق ەلى كەرەك! وسىنى كۇن سايىن ەستە ۇستاۋ كەرەك!», دەدى سەناتور.
سەناتور اندرەي لۋكين ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا تۇرمەلەردەگى ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل جانە ونىڭ قىلمىسقا ارالاسۋىنا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جىلدىڭ 11 قاڭتارىندا پارلامەنتتە سويلەگەن سوزىندە وسىنداي تاپسىرما بەرگەن. «راديكالدانۋ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە, اسىرەسە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنە تونەتىن قاتەرلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا جالپى ەلىمىزدە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىندە ءدىني جانە تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ 500-دەن استام كوشباسشىلارى مەن قاتىسۋشىلارى بار ەكەنى ەستە بولسىن», دەدى ا.لۋكين.
نۇرجان نۇرسيپاتوۆ قىزمەتتىك بورىشىن ورىنداۋ كەزىندە قازا تاپقان نەمەسە مەرتىككەن جاعدايدا قۇقىقتىق ءتارتىپ قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ وتباسىلارىن قولداۋ شارالارىن جۇيەلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
سەناتور اسكەري قىزمەتشىلەر, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اراسىنداعى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرىندەگى تەڭسىزدىككە نازار اۋدارۋدى سۇرادى. سونىمەن قاتار دەپۋتات «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسى اسكەري جانە ارنايى قىزمەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە, قاراپايىم پوليتسەيلەردىڭ دە قازا تابۋ نەمەسە جاراقات الۋ قاۋپى بىردەي ەكەنىن تاعى ءبىر رەت كورسەتكەنىن ەسكە سالدى.
