ەگەمەن ەلىمىزدىڭ 30 جىلدىق تاريحىن تارقاتىپ, جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى تۇگەندەدىك. ءالى دە اتقارىلار شارۋا مەن جوسپار كوپ, باعىت, ماقسات-مىندەتتەر ايقىن. ەل ىرگەسىن بەكىتىپ, تاۋەلسىزدىكتى نىعايتا ءتۇسۋ جولىنداعى باعىت-باعدارلار, قادامدار ناقتىلاندى.
ء ماجىلىس جاڭاردى
جىل باسى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى مەن جەرگىلىكتى وكىلدى ورگان – ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋىمەن باستالدى. ناتيجەسىندە, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ VII شاقىرىلىمىنا 7 پايىز مەجەنى باعىندىرعان ءۇش ساياسي پارتيا ءوتتى. ولار Nur Otan پارتياسى, قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى جانە قازاقستان حالىق پارتياسى. پارلامەنتتىك تاجىريبەدە العاش رەت پارتيالىق تىزىمگە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگىزىلدى. ءماسليحات سايلاۋى دا ءبىرىنشى رەت پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا ءوتتى. بۇل شەشىمدەر ەلدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ باسەكەسىن ارتتىرىپ, وڭ وزگەرىستەرگە باستايدى دەگەن سەنىم مول.
جالپى, سايلاۋ ناۋقانىنىڭ تارتىستى بولعانىن, ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. مۇنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا راستادى. مەملەكەت باسشىسى VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە سايلاۋ ناۋقانى كارانتين شەكتەۋلەرىنە قاراماستان, تارتىستى ءارى باسەكەگە تولى بولعانىن جەتكىزدى.
ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى بولىگى ساياسي جاڭعىرۋعا باعىتتالعانى بەلگىلى. ال وسى تۇستا ەل پارلامەنتىنە ارتىلعان سەنىم زور. قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە ۇزاق مەرزىمدى جەتىستىككە جەتۋدىڭ باستى شارتى – رەفورمالاردى ساپالى زاڭدار ارقىلى جۇرگىزۋ دەگەن ەدى.
العاش رەت اۋىل اكىمدەرى سايلاندى
جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدا ۇلكەن ءرول ويناماق. سەبەبى وزگەرىس جەرگىلىكتى ورىنداردا, اۋىل, اۋدانداردا باستالۋى كەرەك دەگەن پىكىر بار. سول سەبەپتى دە ەلىمىزدە العاش رەت اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاندى. بۇل بيىلعى سايلاۋ جۇيەسىنە ەنگەن جاڭاشىلدىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. سەبەبى ەلدەگى دەموكراتيانى نىعايتۋ ءۇشىن ءاردايىم وزگەرىس پەن دامۋ قاجەت ەكەنى انىق. اۋىل اكىمىن اۋىل حالقى تاڭداۋ كەرەك دەگەن شەشىم جاقسى قابىلداندى. جالپى, بۇل باستامانى ەل پرەزيدەنتى بىلتىرعى حالىققا جولداۋىندا كوتەرگەن-ءدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ساياسي شارا, ەڭ الدىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. بۇل – ەلدەگى ساياسي رەفورمالارعا سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, شالعاي ەلدى مەكەن تۇرعىندارىن ەل باسقارۋ جانە شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە تارتۋدى كوزدەگەن شارا. قازىرگى اۋىل اكىمدەرىنىڭ 50 پايىزى جاڭادان سايلاندى. مەملەكەت باسشىسى VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنداعى سوزىندە اۋىل اكىمدەرىن سايلاعاننان كەيىن اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋعا كوشۋگە بولادى دەگەنى ەسىمىزدە.
ساياسي رەفورمالار لەگى مۇنىمەن توقتامايتىن سەكىلدى. جاقىندا پرەزيدەنت كومەكشىسى ەرلان كارين بۇل ءۇردىس كەلەسى جىلى دا جالعاساتىنىن جەتكىزدى. «جالپى, پرەزيدەنت ۇسىنعان بارلىق ساياسي جاڭاشىلدىقتار بويىنشا اۋقىمدى ءارى جوسپارلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوندىقتان ساياسات جانە قۇقىق قورعاۋ سالالارىندا ناقتى وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋ باعىتى 2022 جىلى دا ساقتالادى», – دەپ جازدى ە.كارين Telegram كانالىندا.
سونداي-اق سايلاۋ تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر قاتارىندا سايلاۋ بيۋللەتەندەرىندە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعاننىڭ بەكىتىلۋى دە بار. بۇل ساياسي پارتيالارعا عانا ەمەس, ۇكىمەت, ساياساتكەرلەر مەن الەۋمەتتانۋشىلار ءۇشىن ەلەكتوراتتىڭ كوزقاراسىن انىقتاۋعا كومەكتەسەتىن تەتىكتەردىڭ ءبىرى بولسا, ەل تۇرعىندارى ءۇشىن ازاماتتىق ۇستانىمىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. سونداي-اق وسىعان دەيىن سايلاۋعا نەمقۇرايدى قاراعان ازاماتتاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلۋىنە, سايلاۋشىلار اراسىندا بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا دا سەپ بولماق.
«2021 جىل ەلىمىز ءۇشىن كەزەكتى رەفورمالار جىلى بولدى. اۋەل باستان ساياسي بلوك پەن قۇقىق قورعاۋ پروبلەماتيكاسى قارقىندى وزگەرىستەردىڭ سالاسىنا اينالدى», دەدى ە.كارين.
جوعارىدا دەپۋتاتتىق مانداتتاردى ءبولۋ كەزىندە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلگەنىن اتاپ وتتىك. مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق ەرەكشە مۇقتاجدىقتارى بار ادامداردى قوسا وتىرىپ, پارتيالاردىڭ سايلاۋ تىزىمدەرىندەگى ازاماتتاردىڭ كۆوتاسى ساناتتارىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋدى ۇسىندى. اتالعان نورمالار بويىنشا زاڭ جوباسى دا ازىرلەندى.
بيىلعى جولداۋدا سونداي-اق جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ مەن حالىقپەن بايلانىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ۇسىنىس ايتىلدى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتتىڭ» باستى قاعيداتى – مەملەكەتتىك اپپارات ازاماتتار مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى بيلىككە قاراتا ايتىلىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اكىمدىكتەردىڭ حالىقپەن قارىم-قاتىناسىنا, ولاردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە قاتىستى سىن دا ايتقان ەدى. «تۇرعىندارمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس جاساپ, ولاردىڭ پروبلەمالارىن شۇعىل شەشۋمەن ءدال وسى اكىمدىكتەر اينالىسادى. بىراق ءاردايىم وسىلاي بولىپ جاتقان جوق. جوعارى باسشىلىقتىڭ وڭىرلەردە قابىلدانعان شەشىمدەردى تۇزەتۋىنە, ءتىپتى كەيدە سولاردىڭ ورنىنا شەشىم قابىلداۋىنا تۋرا كەلەدى», دەدى پرەزيدەنت حالىققا جولداۋىندا. بيىل ەلدىڭ نازارىن اۋدارعان كەيبىر وڭىرلىك ماسەلەلەردىڭ پرەزيدەنتتىڭ پىكىر ءبىلدىرىپ, تاپسىرما بەرگەنىنەن كەيىن عانا شەشىلۋى بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتى ەكەنىن جانە شەشىمىن ءبىر جىلدا تابۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن كورسەتكەندەي. سول سەبەپتى وڭىرلىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ بويىنشا ماڭىزدى قادامدار كەلەسى جىلى دا جالعاسىن تابۋى زاڭدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«تۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ باتىل ءارى دەربەس قادام جاساۋعا قابىلەتى جەتپەي جاتادى. ولار ورتالىققا جالتاقتاپ جۇمىس ىستەيدى», دەۋى جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە قاتىستى ايتىلعان ماڭىزدى سىندارىنىڭ ءبىرى بولدى.
ساياساتتاعى ساباقتاستىق
ەلدەگى ايتۋلى ساياسي وقيعالاردىڭ ءبىرى Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعالىعىنا قاتىستى بولدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ Nur Otan پارتياسى توراعاسى وكىلەتتىگىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن جاريالادى. پارتيانىڭ نەگىزىن قالاپ, 30 جىل بويى توراعالىق ەتكەن ەلباسىنىڭ بۇل شەشىمى قوعامدا جاقسى قابىلداندى.
«نۇرسۇلتان نازارباەۆ الداعى 30 جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن جەتىستىككە قول جەتكىزە الاتىندىعىمىزعا سەنىم ءبىلدىردى. سول جەتىستىكتەرمەن قاتار ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق تا قاتار دامۋعا ءتيىس. ەلباسى اتاپ وتكەن باستى تەزيستەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قادامى رەتىندە ساياسي بيلىك ءترانزيتىنىڭ بەيبىت تۇردە وتۋىنە كۋə بولىپ وتىرمىز. ونىڭ دəلەلى ەلباسى Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعالىعىن پرەزيدەنتكە بەرىپ وتىر. پارتيا تىزگىنىن پرەزيدەنتتىڭ الۋى – ەل بيلەۋ ساياساتىنىڭ بىرىزدىلىكپەن جالعاسۋىنىڭ بەلگىسى», دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى ينديرا رىستينا.
قازاقستان ۇستانعان ساياسي جاڭعىرۋ باعىتى بويىنشا بيىل اتقارىلعان جۇمىستىڭ بىرقاتارىن اتاپ وتتىك. ەلىمىزدىڭ ساياسي قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس كەلەسى جىلى دا جالعاساتىنىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىندا ناقتى ايتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى شەڭبەرىندە جۇرگىزىلەتىنى بەلگىلى. بيىلعى جاڭاشىلدىقتار دەموكراتيا قۇندىلىقتارىن نىعايتۋدى كوزدەيتىن جاسامپاز مەملەكەتتىڭ, ساياسي جۇيەنىڭ ايقىن باعىت-باعدارىن كورسەتكەندەي.
