بۇل زاڭ جوباسى ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ونىمدەرىن ەندىرۋ جولىمەن ساقتاندىرۋ نارىعىن جانە باعالى قاعازدار نارىعىن ودان ءارى دامىتۋ, ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ جانە قور نارىعىندا ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ, ساقتاندىرۋدىڭ كەپىلدىك بەرىلەتىن سىنىپتارىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ, ساقتاندىرۋ نارىعى مەن باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىن تسيفرلاندىرۋ, قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ تاۋەكەلدەرىن ءتيىمدى حەدجيرلەۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ساقتاندىرۋ نارىعىن جانە باعالى قاعازدار نارىعىن ودان ءارى دامىتۋ. وسى ماقساتتا جاڭا ونىمدەر ەنگىزۋ, قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ, تۇتىنۋشىلار مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, زاڭنامانى ۇزدىك حالىقارالىق پراكتيكاعا سايكەس كەلتىرۋ تالاپ ەتىلەدى. «زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى بلوگى ساقتاندىرۋ سەكتورىن كەشەندى دامىتۋعا باعىتتالعان. ساقتاندىرۋ سەكتورى ساقتاندىرۋ اكتيۆتەرىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن جانە جوعارى قارجىلىق ورنىقتىلىقتى كورسەتىپ وتىر. نارىق اكتيۆتەرى سوڭعى ءۇش جىلدا 76 پايىزعا ءوسىپ, 1,7 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2,3 پايىزىن قۇرايدى. زاڭ جوباسىندا جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋدى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن ەنگىزۋ كوزدەلەدى. بۇل مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋشى جۇيەسى اۋقىمىندا جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋ جانە بىرلەسكەن ەرلى-زايىپتى زەينەتاقى اننۋيتەتى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ءتورايىمى م.ابىلقاسىموۆا.
اگەنتتىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋ ءونىمى بالانىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا وقۋىنا اقى تولەۋ ءۇشىن اقشانى كەپىلدىكپەن جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءونىم قوسىمشا ساقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق بىرلەسكەن ەرلى-زايىپتى زەينەتاقى اننۋيتەتى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ نەمەسە جاقىن تۋىستارىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. ەگەر ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرىندە زەينەتاقى جيناعى جەتپەي, ال ەكىنشىسىندە ارتىق بولسا, ولار زەينەتاقى جيناقتارىن بىرگە قوسىپ, زەينەتاقى اننۋيتەتىن ساتىپ الادى. سونىمەن بىرگە تولەمدەردى ءومىر بويى الۋعا مۇمكىندىك الادى. «زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى باعىتى ساقتاندىرۋ سالاسىن ودان ءارى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ. 2009 جىلدان باستاپ كولىك يەلەرى مىندەتتى ساقتاندىرۋ شارتىن ونلاين رەجىمدە جاساي الادى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل شارتتاردىڭ 100 پايىزى ەلەكتروندى تۇردە جاسالادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى – ساقتاندىرۋ وقيعالارىن ونلاين رەتتەۋدى ەنگىزۋ. كەز كەلگەن ادام ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ كەڭسەسىنە بارماي-اق ساقتاندىرۋ وقيعاسى تۋرالى ءوتىنىم جىبەرۋدەن باستاپ, ساقتاندىرۋ تولەمىن الۋعا دەيىنگى بارلىق قىزمەتتەر جيىنتىعىن الا الادى. زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدى جاڭالىعى – مىندەتتى اۆتوساقتاندىرۋ بويىنشا يكەمدى تاريفتەۋ تەتىگىن ەنگىزۋ. قولدانىستاعى ساقتاندىرۋ تاريفتەرى زاڭنامالىق تۇرعىدان 2007 جىلى بەلگىلەندى جانە سول كەزدەن بەرى جاڭارتىلعان جوق», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
زاڭ جوباسىندا جىكتەلگەن ساقتاندىرۋدى دامىتۋ ۇسىنىلعان. سوعان سايكەس, حالىقتى كاسىبي قاتەلىكتەردەن جانە كاسىپكەرلەردىڭ ساپاسىز قىزمەتتەرىنەن قورعاۋ قاراستىرىلماق. «زاڭ جوباسىندا كەپىلدىك بەرىلەتىن ساقتاندىرۋ كلاستارىنىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلەدى. بۇگىنگى كۇنى ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنە كەپىلدىك بەرۋ قورى بەس ساقتاندىرۋ تۇرىنە عانا كەپىلدىك بەرەدى. قور كەپىلدىگى زاڭ جوباسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان بارلىق مىندەتتى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزدى ساقتاندىرۋ كلاستارىنا, ونىڭ ىشىندە بىرلەسكەن زەينەتاقى اننۋيتەتتەرى مەن ءومىردى ساقتاندىرۋ ونىمدەرىنە قاتىستى قولدانىلادى. زاڭ جوباسىندا ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ كليەنتتەردىڭ ساقتاندىرۋ ۇيىمىمەن كەلىسپەۋشىلىكتەرىن سوتقا دەيىنگى رەتتەۋى كوزدەلەدى.
زاڭنامالىق باستامالاردىڭ كەلەسى بلوگى قازاقستاننىڭ قور نارىعىن ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان. قور نارىعىن كاپيتالداندىرۋ جىل باسىنان بەرى 40 پايىزعا ۇلعايىپ, 47,3 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 67 پايىزىن قۇرادى», دەدى اگەنتتىك باسشىسى.
قازاقستاندىق بروكەرلەر ءۇشىن كليەنتتىڭ ينۆەستيتسيالىق بەيىنىن مىندەتتى باعالاۋ تۋرالى تالاپ ەنگىزىلمەك. ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى باستاما – كومپانيالاردا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار ۇسىنىسىن بەردى. اتاپ ايتقاندا, جەڭىل جول-كولىك وقيعالارى كەزىندە جانە زارداپ شەككەندەر بولماعان جاعدايدا, اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ ءوزارا كەلىسىمى بويىنشا پوليتسيا شاقىرۋسىز جانە سوت شەشىمىنسىز حاتتاما رەسىمدەپ, ياعني ساقتاندىرۋ تولەمىن جەدەلدەتىلگەن جانە وڭايلاتىلعان تۇردە الۋ تۋرالى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىسىن قولداي وتىرىپ, وسى زاڭ جوباسى جوعارىدا ايتىلعانداي ساقتاندىرۋ تولەمىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن سىزباسىن قولدانا الاتىنىن, ياعني, پوليتسيا حاتتاماسىن رەسىمدەمەي جانە اكىمشىلىك سوتتىڭ شەشىمىنسىز بولاتىنىن ايتتى. پالاتا توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, ءدال قازىر مۇنداي جاعدايلاردا جۇرگىزۋشىلەر بيۋروكراتيالىق راسىمدەردەن اۋلاق بولىپ, جاعدايدى ءوز قالتالارىنان شەشەتىنىن جاقسى بىلەدى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا دەپۋتاتتار ازاماتتاردىڭ قور نارىعىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەسىن كوتەردى. نۇرلان نىعماتۋلين جەكە ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ, ول ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىزدىڭ وتاندىق قور نارىعىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن قاجەت ەكەنىن ايتتى.
2012 جىلى ەلباسى ازاماتتارىمىزدىڭ IPO ارقىلى جەكەشەلەندىرۋ پروتسەستەرىنە قاتىسۋ مىندەتىن قويعانىنا نازار اۋدارعان پالاتا توراعاسى «قازترانسويل», «كەگوك» جانە «كcell» اكتسيالارى ىسكە اسىرىلعانىن, بىراق بۇل پروتسەسكە, ونىڭ ىشىندە جەكەشەلەندىرۋ پروتسەستەرىنە حالىقتىڭ قاتىسۋىنىڭ اشىق جانە قاۋىپسىز تەتىگى بولماعاندىقتان, جەكە ينۆەستور نارىققا كەلمەگەنىن العا تارتتى.
سونداي-اق ءماجىلىس توراعاسى بيىل مەملەكەت باسشىسى رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس تۋرالى وتىرىسىندا ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق بايلىقتىڭ ءبىر بولىگىن الۋ مۇمكىندىگى بولۋى ءۇشىن اكتسيالاردى ءبىرىنشى كەزەكتە جەكە تۇلعالارعا – قازاقستان ازاماتتارىنا وتكىزە وتىرىپ, «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن قايتا باستاۋ مىندەتىن قويعانىن اتاپ ءوتتى. «قور نارىعى, شىن مانىندە, قازىرگى كەزدەگىدەي كاپيتالدى قايتا ءبولۋ ورنى عانا ەمەس, حالىقتىڭ قوسىمشا تابىس كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك», دەدى پالاتا سپيكەرى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا قاتىستى ساۋال جولداعان ەدى. باسقارما توراعاسى جانات قۇرمانوۆتىڭ بەرگەن جاۋابى دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلىنەن شىققان جوق. ء«بىر ايدىڭ ىشىندە حالىقتىڭ الدىنا شىعىپ, نەگە كوپ سۇراققا جاۋاپ بەرە الماعاندارىڭىزدى ەندى ءتۇسىندىم. ءبىر ماسەلەگە جاۋاپ بەرە المايسىز. تىكەلەي سۇراققا سول جاقتان دا, وڭ جاقتان دا كىرەتىن جولدى ىزدەپ جۇرەسىز. دەپۋتات تىكەلەي سۇرادى عوي. ەكى ماسەلەنى شەشۋ كەرەك ول ءۇشىن. ءبىزدىڭ زاڭ, سىزدەردىڭ بۇيرىقتارىڭىز بويىنشا! قالاي باسقارىپ ءجۇرسىز؟ سونى بىلمەيسىز», دەپ سىنعا الدى ءماجىلىس توراعاسى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا پالاتا كوميتەتتەرى «اسكەري پوليتسيا ورگاندارى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اسكەري پوليتسيا ورگاندارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.
