الەم • 09 جەلتوقسان, 2021

بايدەن-پۋتين كەلىسسوزىندە نە تالقىلاندى؟

532 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن سەيسەنبىدە اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن مەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلا­­ديمير پۋتين بەينەباي­لانىس ارقىلى كەلىس­سوز­دەر جۇرگىزدى. بۇقارا­لىق اقپارات قۇ­رال­دارىندا تارا­لعان مالى­مەتكە سۇ­يەن­سەك, ەكى ەلدىڭ باس­شى­لارى ەكى ساعاتقا جۋىق اڭگى­مەلەسكەن. كەلىس­­سوز­دەر بارىسىندا نەگى­زى­نەن ۋكراينا شەكاراسى ما­ڭىن­داعى احۋال ءسوز بولعان.

بايدەن-پۋتين كەلىسسوزىندە نە تالقىلاندى؟

اقۇي تاراتقان اقپاراتقا سايكەس اقش پەن رەسەي باسشىلارى كۇن تارتىبىندەگى بىرقا­تار ماسەلەنى تالقىلاعان كو­رى­نەدى. پرەزيدەنت د.بايدەن امەري­كا قۇراما شتاتتارى مەن ەۋرو­پا­لىق وداق تاراپى رەسەيدىڭ ۋكراينا شەكاراسى ماڭىنا قارۋ­لى كۇشتەرىن ورنالاستىرۋعا الاڭ­داۋشىلىعىن بىلدىرەتىنىن جەت­كىزدى. سونداي-اق اقۇي باس­شى­سى اسكەري قاقتىعىس بولا قال­عان جاعدايدا رەسەيگە قار­سى ەكونوميكالىق سانكتسيا سالۋ تا­سىلىنە جۇگىنىپ, باسقا دا شا­را­لار قابىلدايتىنىن ايتتى. پرە­زيدەنت د.بايدەن ۋكراينانىڭ ەگە­مەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعىن قولدايتىنىن قايتالاپ, دەەسكالاتسيا مەن ديپلوماتياعا قايتا ورالۋعا شاقىردى.

وكىنىشكە قاراي, بەينە­كون­­فەرەنتسيا ۋكراينا شەكا­راسىندا­عى داعدارىستى شەشە المادى. ونىڭ ۇستىنە كرەمل دە, اقۇي دە كەلىسىم ماسەلەسىندە ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىك تۋرالى حابارلاعان جوق.

اقۇيدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسى دجەيك سال­ليۆان كەزدەسۋدەن كەيىن جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا د.بايدەننىڭ ۆ.پۋتينگە تاڭداۋ ۇسىنعانىن جەتكىزگەن: احۋالدى ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋ نەمەسە رەسەي ۋكرايناعا باسىپ كىرە قالعان جاعدايدا ەكونو­مي­كالىق جانە ساياسي قىسىم جاساۋ.

اقش پرەزي­دەن­­تىنىڭ مۇن­داي دوق كورسەتۋى ۆ.ءپۋتيننىڭ پىكىرىن قانشا­لىق­تى وزگەرتەتى­نى بەلگىسىز. ويتكەنى كرەمل تا­­راتقان اقپاراتقا قا­راعان­دا, ۆ.پۋتين ماسەلەنى شەشۋگە ناقتى ۇسىنىس جاساماعان. كە­رى­سىنشە باتىس ەلدەرىن ايىپ­تاپ, ولاردىڭ ۋكراينا مەن ونىڭ اينالاسىندا اسكەري الە­ۋەتىن ارتتىرىپ جاتقانىنا نارا­زى­لىق بىلدىرگەن.

سونداي-اق رەسەي باسشىسى ناتو-نىڭ شىعىسقا, رەسەي شەكاراسىنا قاراي جاقىنداماۋىنا نەمەسە ۋكراينادا شابۋىلداۋ­شى قارۋ-جاراق جۇيەلەرىن ورنا­لاس­تىرمايتىنىنا زاڭدى كەپىل­دىك بەرۋدى تالاپ ەتكەن.

ءبىر قىزىعى, كرەمل د.باي­دەننىڭ رەسەيلىك ارىپتەسى ايت­قان تالاپتاردى تالقىلاۋعا كە­­لىسكەنىن حابارلادى. الايدا اقۇي اكىمشىلىگى مۇنى جوققا شىعارىپ وتىر. New York Times گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ناتو-نىڭ گەواۋقىمىن كەڭەيتپەۋگە مۇلدەم ۋادە بەرىلمەيدى.

سونداي-اق د.بايدەن مەن ۆ.پۋتين اقش-رەسەي ارا­سىن­­داعى ستراتەگيالىق تۇراق­تى­لىق ديالوگىن, تولەمدىك باعدار­لا­ما­لىق قامتاماسىز ەتۋ بو­يىنشا جەكە ۇنقاتىسۋدى, يران ماسەلەسى سەكىلدى ايماقتىق تۇيتكىلدەر بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزىن تالقىلادى.

دەگەنمەن ءبىر نارسە انىق. تاراپتار احۋالدى شەشۋگە تى­رىسپاق. پرەزيدەنتتەر ءوز اكىمشىلىكتەرىنە الداعى ۋاقىت­تا اتالعان جاعداياتتارعا قا­تىستى ارەكەت ەتۋدى تاپسىرعان. اقش ءىستى وداقتاستار مەن سەرىك­تەستەرىن قاتىستىرا وتىرىپ قا­راستىرماق. سوندىقتان شى­عار, دجو بايدەن رەسەيلىك ارىپ­تەسىمەن سويلەسكەننەن كەيىن فران­تسيا, گەرمانيا, يتاليا جانە ۇلىبريتانيا باسشىلارىمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەستى.

«د.بايدەن ارىپتەستەرىنە پۋ­تين­مەن سويلەسكەنىن جەت­كىزدى. سونداي-اق رەسەيدىڭ ۋكراي­نا­داعى اسكەري ارەكەتىنىڭ اۋىر زار­داپتارىن جانە دەەسكالاتسيا جانە ديپلوماتياعا ورالۋ قاجەتتىگىن تالقىلادى. كوش­باسشىلار ۋكراينانىڭ ەگە­مەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعىن, سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ شيەلەنىستى باسەڭدەتۋ جانە ديپ­لوماتيامەن اينالىسۋ قاجەت­تىگىن قولدايتىندارىن اتاپ ءوتتى. ولار تىعىز بايلانىس­تا بولۋعا, سونىڭ ىشىندە ناتو وداق­تاستارىمەن جانە ەۋروپالىق وداق سەرىكتەستەرىمەن كەلىسىلگەن جانە جان-جاقتى كوزقاراس بو­يىنشا كونسۋلتاتسيالار جۇرگى­زە­تىنىنە كەلىستى», دەلىنگەن اقۇي تاراتقان اقپاراتتا.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ ۋكراينا شەكارا­سى ماڭىندا اسكەرىن ورنالاس­تىرۋ كرەملگە كىشىگىرىم ديپلو­ماتيالىق جەڭىس سىيلاپ وتىر. ەكزەتەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجوناتان ماركۋستىڭ ايتۋىنشا, وسى ارەكەتتىڭ ناتي­جەسىندە رەسەي ماسەلەسى اقش-تاعى نەگىزگى كۇن تارتىبىنە شىعىپ وتىر. وسىلايشا, كرەمل دەرجاۆالار ۇستەلىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن الماق.

سوڭعى جاڭالىقتار