قوعام • 01 جەلتوقسان، 2021

كاردينگ شابۋىلى

44 رەت كورسەتىلدى

كاردينگ – بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرى ارقى­لى شوتتارعا شابۋىلدايتىن ينتەرنەت-الاياق­تىق­تىڭ ءبىر ءتۇرى. قازىر جۇرتتىڭ ءبارى دەرلىك قولما-قول اقشادان گورى تولەم كارتاسىمەن ساۋدا جاساعاندى ءتاۋىر كورەدى. سوعان سايكەس كاردينگ شابۋىلدارى دا كوبەيىپ تۇر. باس پرو­كۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالى­مەتىنشە، ەلىمىزدە بيىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلا­رىندا ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ 16،6 مىڭ­نان استام دەرەگى تىركەلگەن، بۇل قۇقىق بۇزۋ­شى­لىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 52%-ىن قۇرايدى.

الەمدەگى ەڭ مىقتى دەگەن بانكتەردى توناعان حاكەرلەر تۋرالى اڭىزعا اينالعان اڭگىمە كوپ. بۇل تاقىرىپ تالاي كينورەجيسسەردىڭ تاقىرىبىنا ارقاۋ بولدى دا. شىنىندا دا ەڭ زاماناۋي قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىمەن «قارۋلانعان» ايگىلى حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارىنىڭ ءوزى كەيدە كاردەرلەر مەن حاكەرلەردىڭ شابۋىلىنا توتەپ بەرە الماي جاتادى. وسىدان ون جىلداي ۋاقىت بۇرىن اتاقتى شوتلانديا كورولدىگى بانكىنىڭ فيليالى – RBS WorldPay بانكىن ۇپتەپ كەتكەن ۇرىلار دۇنيە ءجۇزىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. كەيىن بۇل وقيعا تولەم كارتالارىنا جاسالعان الاياق­تىقتىڭ ەڭ ءىرىسى بولىپ تاريحتا قالدى. سول كەزدە ۇرىلار كارتالاردىڭ جەكە دەرەكتەرى ارقىلى ءبىر مەزگىلدە 9 ملن دوللاردى جىمقىرىپ ۇلگەرگەن. تولەم كارتالارىنان بۇرىن-سوڭدى مۇنداي ءىرى كولەمدە اقشا ۇرلاۋ ەشقانداي مەملەكەتتە بولماعان ەكەن.

جالپى، كاردەرلەردىڭ بانكوماتتارعا جاسايتىن الاياق­تىعىنىڭ سىزباسى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، كاردەرلەر، ياعني باسقا بىرەۋدىڭ تولەم كارتالارىنا شابۋىل جاسايتىن الاياقتار بانكوماتتاردا ءارتۇرلى ەسەپتەۋ قۇرىلعىلارىن نەمەسە فيشينگ، ۆيشينگ جانە باسقا دا تاسىلدەردى قولدانا وتىرىپ شابۋىل جاسايدى.

ء«بىرىنشى جاعدايدا سكيممينگ قۇرالى قولدانى­لادى. بۇل – بانكوماتقا بەكىتىلگەن كىشكەنتاي قۇ­رىلعى. ونىڭ كومەگىمەن تولەم كارتاسىنداعى اقپا­راتتى وقۋعا بولادى. بىراق بانكتەر قاۋىپسىزدىك جۇيە­لەرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىراتىنى بەلگىلى. قازىر بانكوماتتاردى قورعاۋ ءۇشىن سكيممەرلەرگە ەلەكتروندى قۇرالدار قويىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە سكيممەرلەردى پايدالانىپ جاسالاتىن ۇر­لىق ازا­يىپ كەلەدى. ەسەسىنە الاياقتار الەۋمەتتىك ينجە­نە­ريا ارقىلى وزدەرىنە قاجەتتى كونفيدەنتسيالدى اق­پا­رات­قا قول جەتكىزىپ ءجۇر. كەيدە كاردەرلەر ادام­نىڭ پسيحولوگياسىن دا شەبەرلىكپەن پايدالانادى. بۇل «قاق­پانعا» ءتۇسىپ قالاتىندار از ەمەس»، دەپ جازادى Fingramota.kz.

الاياقتاردىڭ كارتا دەرەكتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن پايدالاناتىن تاسىلدەرىنىڭ تاعى بىرەۋى – ينتەر­نەت-دۇكەننىڭ، تولەم جانە ەسەپ ايىرىسۋ جۇيە­لەرىنىڭ سەرۆەرلەرىن بۇزۋ. قاشىقتان قول جەتكىزۋ باعدار­لامالارى مەن ءتۇرلى زياندى جۇيەلەردىڭ كومەگىمەن حاكەرلەر كارتا يەسى تۋرالى ماڭىزدى جەكە دەرەكتەردى قولعا تۇسىرەدى. وسىدان كەيىن-اق وپ-وڭاي كارتانى اشىپ، ىشىندەگى اقشانى قولدى قىلادى.

كاردينگتىڭ قۇربانى بولماس ءۇشىن قالاي ساقتانۋعا بولادى؟ اگەنتتىك ماماندارىنىڭ كەڭەسىنە سۇيەنسەك، تەلەفونعا، كومپيۋتەرگە رەسمي كوزدەردەن الىنعان انتي­ۆيرۋستىق باعدارلامالاردى عانا قولدانۋ كەرەك. كەيدە الاياقتار سايتتارعا، ەلەكتروندى پوشتاعا ءار­تۇرلى فيشينگتىك سىلتەمەلەر، SMS-حابارلامالار جىبە­رەدى. مىسالى، ولاردىڭ ءماتىنى «پالەنباي دۇ­كەن­دە تەگىن سىي­لىق ۇلەستىرىپ جاتىر»، «پالەنباي دەگەن بانك­تىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى اقشا ۇلەستى­رىلەدى» دەگەن ماعىنادا بولىپ كەلەدى. مۇنداي «تەگىن دۇنيەگە» الدانىپ، ارانداپ قالماۋ كەرەك.

سونىمەن قاتار تەلەفون نەمەسە كومپيۋتەرلىك قۇرىل­عىنىڭ باعدارلامالىق قامتىلىمىن ۋاقتىلى جاڭارتىپ وتىرعان ءجون. جاڭارتۋلار ونى بۇزۋدان قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى. «قۇپيا سوزدەردى ءجيى وزگەرتىپ وتىرۋ قاجەت. ءارتۇرلى سيمۆولدار مەن ساندارى بار كۇردەلى قۇپيا سوزدەردى قولدانعان ءجون. فيشينگتى دە اجىراتا ءبىلىڭىز. كۇدىكتى سىلتەمەلەرگە وتپەڭىز جانە تىركەلگەن فايلداردى بەلگىسىز كوزدەردەن جۇكتەمەڭىز، سەبەبى ۆيرۋس ZIP فورماتىنداعى مۇرا­عاتتا بولۋى مۇمكىن. بارلىق وپەراتسيانى باقىلاۋدا ۇستاپ، موبيلدىك بانكتىك قوسىمشالار ءۇشىن SMS نەمەسە PUSH حابارلامالاردى ورناتىڭىز»، دەيدى اگەنتتىك ماماندارى.

قازىر كارتا ۇستايتىن جانداردىڭ كوبى Kaspi.kz قوسىمشاسىن ءجيى پايدالانادى. ينتەرنەت-دۇكەن­دەرگە دە وسى قوسىمشا ارقىلى تولەيتىنىمىز بار. كوپ جاعدايدا حاكەرلەر ينتەرنەت-دۇكەن سەرۆەرلەرى ارقى­لى كارتانىڭ دەرەكتەرىن الادى. سوندىقتان جەلىدەگى ساۋدانى جاساپ بولعاننان كەيىن موبيلدىك قوسىمشا ارقىلى كارتاداعى اقشاعا قول جەتكىزۋ ءليميتىن جاۋىپ، ينتەرنەتتە ساۋدا جاساۋ مۇمكىندىگىن شەكتەپ تاستاعانىڭىز ابزال.

سوڭعى جاڭالىقتار

جەتىم كورسەڭ، جەبەي ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ار الدىندا ارىلۋ

رۋحانيات • كەشە

كەدەي ەلدەرگە كومەك

ەكونوميكا • كەشە

عاسىر ءاجىمى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار