بىلتىردان بەرى قۇرىلىس كومپانيالارى جۇرتشىلىققا ەسكى پاتەردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋدى ۇسىنا باستادى. البەتتە, نارىقتاعى كەز كەلگەن كاسىپورىن الدىمەن ءوزىنىڭ پايداسىن كوزدەيتىنى انىق. ال ەسكى ءۇيدى جاڭاسىنا اۋىستىرۋدىڭ تۇرعىندار ءۇشىن تيىمدىلىگى قانداي, جالپى مۇنداي ۇسىنىسقا كەلىسكەن دۇرىس پا, اڭگىمەمىز وسى جونىندە.
ۋاقىت وتكەن سايىن كەز كەلگەن دۇنيە ەسكىرەدى, ونىڭ ورنىن جاڭاسى باسادى. پسيحولوگيادا «جاڭاعا ۇمتىلۋ ءۇشىن الدىمەن ەسكىدەن قۇتىلۋ كەرەك» دەگەن تۇسىنىك بار. مۇنداي پسيحولوگيا اسىرەسە, امەريكالىقتاردا باسىم. وسى ەلدە وقيتىن ءبىر ارىپتەسىمىز: «ساۋدا جاساعانعا بەيىم امەريكالىقتار گاراجىندا جاتقان ەسكى-قۇسقى, كەرەك ەمەس زاتتارىن شىعارىپ ساتادى, ءتىپتى جوندەپ الۋعا بولاتىن سىنىق زاتتاردى دا ساتىلىمعا قويادى. ءبىر جاعىنان ەسكىدەن قۇتىلۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان اقشا جاساۋ – ماقسات» دەپ الەۋمەتتىك جەلىدە جازعانى ەسىمىزدە.
ال ءبىزدىڭ حالىقتىڭ پسيحولوگياسى قانداي؟ «كەرەك بولادى» دەيمىز دە بار-جوقتىڭ ءبارىن جيناي بەرەمىز. اسىلىندە, ەسكىدەن جاڭانىڭ كوبەيگەنى دۇرىس قوي. قوش, سونىمەن, ەلىمىزدە Trade-in جۇيەسىمەن الدىمەن ەسكى كومپيۋتەرلەر مەن ونىڭ بولشەكتەرى قابىلدانا باستادى. ودان كەيىن تۇرمىستىق تەحنيكالار ساتاتىن كەيبىر دۇكەندەر جەلىسى «ەسكى تەلەفونداردى جاڭاسىنا اۋىستىرامىز» دەگەن اكتسيانى ىسكە قوستى. ىلە اۆتونارىق سەگمەنتىندە ەسكى كولىكتى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ جەلىسى پايدا بولدى. ال 2016 جىلى مەملەكەت قورشاعان ورتاعا زيانىن تيگىزىپ جاتقان كونە كولىكتەردى ازايتۋ ماقساتىندا ەسكى اۆتوماشينالاردى قابىلداۋ جوباسىن قولعا الدى. جۇرمەي قالعان «تەمىر تۇلپارىن» وتكىزگەندەرگە اقشالاي سەرتيفيكاتتار تاپسىرىلدى. «وكم وپەراتورى» جشس (وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى) سايتىندا جاريالانعان مالىمەتتەر بويىنشا بيىل قازان ايىنىڭ العاشقى ەكى اپتاسىنىڭ وزىندە 863 تەحنيكا جويۋعا تاپسىرىلىپ, سەرتيفيكات باعدارلاماسى بويىنشا 34 كولىك وتكىزىلگەن. كولىگىن اقشاعا تاپسىرعاندارعا بەرىلگەن قارجىنىڭ جالپى سوماسى – 221,6 ملن تەڭگە.
Trade-in «ساۋداسى» قازاقستاندا قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانى, قانشا تەحنيكا وتكىزىلگەنى, نەشە ءۇي ساتىلعانى جونىندە جالپى ستاتيستيكالىق مالىمەت جوق. ءتىپتى trade-in-ءنىڭ ء«دامىن» بىزدەن بۇرىن كورگەن رەسەيدىڭ وزىندە مۇنداي تولىققاندى ستاتيستيكا تۇزىلمەگەن. ءبىر بىلەتىنىمىز, ەۋروپادا اۆتوكولىكتەردىڭ 80 پايىزى trade-in ادىسىمەن ساتىلادى ەكەن.
ال ەسكى پاتەردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ساۋداسى ەلىمىزدە قالاي جۇرگىزىلەدى؟ قازاقستاندا مۇنداي قىزمەتتى بىرنەشە قۇرىلىس كومپانياسى ۇسىنىپ ءجۇر: BI Group, Nova City, RAMS Qazaqstan جانە MWC كومپانيالار توبى.
Trade-in باعدارلاماسىمەن تەك سالىنىپ جاتقان ۇيلەردى الۋعا بولادى جانە بۇل جۇيە ازىرشە تەك نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالاسىندا بار. ونىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى مىناداي: پاتەردىڭ يەسى ەسكى باسپاناسىن قۇرىلىس كومپانياسىنا تاپسىرادى دا ونىڭ ورنىنا سول مەكەمە سالىپ جاتقان قۇرىلىستان ءبىر پاتەر الادى. ارينە, جاڭا ءۇي ەسكىسىنەن قىمبات. سوندىقتان جەتپەي تۇرعان اقشاسىن ءۇي ساتۋشى قۇرىلىس كومپانياسىنا اكەپ سالۋى كەرەك. ول قارجىنى بانكتەن الا ما, الدە كومپانيامەن كەلىسىپ, ءۇي بىتكەنشە ءبولىپ تولەي مە – ول ساتۋشىنىڭ قۇزىرىندا. ال وسى كەزەڭ ىشىندە الگى ەسكى ءۇيدى العان كومپانيا ونى وزدەرىنىڭ سەرىكتەس ريەلتورلارى ارقىلى ساتىلىمعا شىعارادى.
Trade-in-مەن MWC كومپانيالار توبى بيىلعى جازدان باستاپ اينالىسا باستاعان. مەكەمەنىڭ ساتۋ ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى ىڭكار ەرلانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءتاسىل ەلوردالىق تۇرعىنداردىڭ اراسىندا ەندى عانا تانىمال بولا باستاپتى. بۇگىندە ەسكى ءۇيىن جاڭاسىنا اۋىستىرعىسى كەلگەندەردىڭ قاراسى كوبەيگەن. «مەنىڭ الدىما كۇنىنە ونداعان ادام trade-in جونىندە كەڭەس سۇراي كەلەدى. سۇرانىس بولعاننان كەيىن ۇسىنىس تا بار. قازىر كومپانيا بۇل باعدارلاماعا ەرەكشە دەن قويا باستادى. Trade-in-ءنىڭ باستى ارتىقشىلىعى, ءۇيدى كومپانيا ساتىپ بەرەدى. بىراق تۇرعىندار ءۇيى ساتىلعاننان كەيىن جاڭا پاتەرىن قۇرىلىس بىتكەنشە كۇتۋى كەرەك», دەيدى مەنەدجەر.
Trade-in باعدارلاماسىمەن كەز كەلگەن ەسكى ءۇي وتە بەرمەيتىنىن دە ەسكەرگەن ءجون. ۇيلەرگە قويىلاتىن بەلگىلى ءبىر تالاپتار بار. BI Group كومپانياسىنىڭ رەسمي سايتىنداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 1970 جىلدان كەم بولماۋى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اۋماعىندا بولۋى ءتيىس. دەمەك قوسشى, قوياندى سەكىلدى قالا ماڭىنداعى قالاشىقتارداعى پاتەر trade-in-مەن وتپەيدى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار تاپسىرىلاتىن ءۇيدىڭ قۇجاتى تۇگەل, زاڭسىز جوبالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن بولۋى شارت. ورتالىق جىلۋ, جارىق جۇيەلەرىنە قوسىلعان, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتپەيتىن جاعدايدا بولۋى دا ەسكەرىلەدى.
جەر ۋچاسكەلەرى, جەر ۇيلەر, كوتتەدجدەر, ساۋلەت ونەرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلاتىن عيماراتتار, پاركينگتەر, تۇرعىن ۇيگە ارنالماعان عيماراتتار جانە اۋماعى 200 شارشى مەتردەن اساتىن پاتەرلەر trade-in باعدارلاماسىمەن قابىلدانبايتىنىن دا ەسكەرتە كەتەيىك.
جالپى trade-in – قۇرىلىس سالاسىندا ەندى عانا قولعا الىنا باستاعان باعدارلاما. بۇل ءتىپتى – الەم بويىنشا ونشا تانىلا قويماعان ءتاسىل. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا تەك امەريكادا ءساتتى جۇرگىزىلىپ جاتىر, دەيدى ساراپشىلار. پاندەميادان كەيىن trade-in رەسەيدە ەرەكشە دامي باستاپتى. ەندى قازاقستانعا دا كەلدى. اسىرەسە قۇرىلىسقا سۇرانىسى كوپ نۇر-سۇلتاندا وعان قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار كوپ. باس قالاداعى trade-in-ءنىڭ شارتى قاراپايىم. مەنەدجەرلەردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ساتىپ الۋشى الدىمەن قۇرىلىس كومپانياسىنا بارىپ, پاتەر تاڭدايدى. سودان كەيىن تاڭداعان باسپاناسى ەشكىمگە ساتىلماس ءۇشىن ەنشىلەپ, جالپى باعاسىنىڭ 5-10%-ىن جارنا رەتىندە قۇيۋى كەرەك. بۇل راسىمدەر اياقتالعاننان كەيىن قۇرىلىس كومپانياسى ءۇي يەسىنىڭ پاتەرىن باعالاپ, ساتۋعا قويادى. وسىدان كەيىن ەكى تاراپ trade-in جونىندەگى كەلىسىمشارت جاساسادى. ەكەۋارا كەلىسكەن باعاعا پاتەر ساتىلعاننان كەيىن ساتىپ الۋشى جاڭا جىلجىمايتىن م ۇلىككە ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويادى.
نارىقتاعى كەز كەلگەن كومپانيا ءوز پايداسىن كوزدەيتىنىن جوعارىدا ايتتىق. سول سياقتى trade-in باعدارلاماسىنىڭ دا ءوز تاۋەكەلدەرى بار. بۇل جونىندە پىكىر بىلدىرگەن قازاقستان قۇرىلىس سالۋشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور ميكريۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, trade-in تاسىلىمەن اينالىساتىن قۇرىلىس كومپانيالار ءۇيدى ريەلتور ارقىلى ساتادى. ال ريەلتورلار تەگىن جۇمىس ىستەمەيدى. ولاردىڭ قىزمەتىنە تولەنەتىن اقى ساتىلاتىن ءۇيدىڭ ەسەبىنەن نەمەسە ءۇي ساتۋشىنىڭ قالتاسىنان تولەنەدى, ياعني پاتەردىڭ جالپى قۇنىنىڭ 1%-ى ريەلتورعا بەرىلەدى. ايتالىق, ەگەر ءۇيىڭىز 50 ملن-عا باعالاناتىن بولسا, وندا ونىڭ 500 مىڭىن ريەلتوردىڭ قولىنا ۇستاتۋعا تۋرا كەلەدى. «Trade-in ءتاسىلى پاتەر ساتۋشىدان گورى كومپانياعا تيىمدىرەك. بۇل جەردە ءۇي يەسى ۇتىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى ەسكى ءۇيدى قۇرىلىس سالۋشى ساتىپ السا, ول باعانى نارىقتاعىدان بىردەن 10-15%-عا تومەندەتەدى. ال بۇل ساتۋشىعا ءتيىمسىز, اقشادان ۇتىلادى, سوعان سايكەس ساتىپ الاتىن جاڭا ءۇيى دە قىمباتقا تۇسەدى. سوندىقتان ارتىق شىعىنعا باتپاس ءۇشىن ءۇيدى ءوزى ساتۋعا ارەكەت ەتكەنى ءجون», دەيدى ۆ.ميكريۋكوۆ.
ساراپشىنىڭ سوزىنە قاراعاندا كەيدە ريەلتورلاردىڭ 1%-دىق قىزمەت اقىسىن قۇرىلىس كومپانيالارى موينىنا الاتىن كەزدەر بولادى ەكەن, بىراق مۇنداي «مارتتىك» ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن كورىنەدى.
Trade-in-ءنىڭ تاعى ءبىر كەمشىن تۇسى, قۇرىلىس كومپانياسى ساتىلىمعا شىعارعان پاتەر كەلىسىمشارتتىڭ ۋاقىتى بىتكەنشە ءوتىپ كەتۋى كەرەك. ادەتتە ونىڭ مەرزىمى 2-3 ايدى قۇرايدى. ەگەر وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءۇي ساتىلماسا, وندا trade-in كەلىسىمشارتىنىڭ كۇشى جويىلعان بولىپ ەسەپتەلەدى. «جالپى العاندا trade-in – پاتەردى ساتۋ مەن وتكىزۋدىڭ جاقسى ءتاسىلى. ءۇيىن جاڭارتقىسى كەلگەن جاندار پاتەر ىزدەپ, اۋرەگە تۇسپەيدى. ونى ساتامىن دەپ تە قينالمايدى. مۇنىڭ ءبارىن قۇرىلىس كومپانياسى موينىنا الادى, ءتىپتى قۇجاتتاردىڭ زاڭدى جۇرگىزىلۋىنە دە ولار جاۋاپتى. بىراق جاڭا ءۇي ساتىپ الۋشىلار پاتەرىنىڭ ارزانداۋ باعاعا وتۋىنە دايىن بولۋى كەرەك. ال پاتەرى ساتىلىپ كەتسە, ءۇيىن جاڭا قوجايىنعا 15 كۇننىڭ ىشىندە بوساتىپ بەرۋگە ءتيىس. قۇرىلىس بىتكەنشە پاتەر جالداپ, قوسىمشا شىعىنعا ۇشىرايتىنىن دا ۇمىتپاعان ءجون», دەيدى ساراپشى.
ماماندار سونداي-اق trade-in كەلىسىمشارتى جاسالعاننان كەيىن ودان باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن دە ەسكەرتەدى. ەگەر كەلىسىم ساتىپ الۋشى جاقتان بۇزىلسا, وندا ول كومپانياعا ءۇيدىڭ جالپى قۇنىنىڭ 1-2%-ىن ايىپپۇل سانكتسياسى رەتىندە تولەۋىنە تۋرا كەلەدى.
ال زاڭگەرلەر بولسا, قۇرىلىس كومپانياسىمەن كەلىسىم جاساردا قۇجاتتاعى شارتتاردى مۇقيات وقۋعا كەڭەس بەرەدى. شارتتا ەكى جاقتىڭ قۇقىعى دا اشىق ءارى ناقتى جازىلۋى ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, ەسكى جانە جاڭا پاتەردىڭ باعاسى; كەلىسىمشارت بۇزىلعان جاعدايدا ايىپپۇل سانكتسياسىن قولدانۋ ماسەلەسى (تەك ساتىپ الۋشى عانا ەمەس, كومپانيانىڭ دا ءوندىرىپ بەرەتىن اقىسى كورسەتىلۋى ءتيىس); شارتتىڭ وزگەرۋ ءتارتىبى جانە قۇرىلىس سالۋشى ۋادە ەتكەن كەلىسىمدەر مەن شارتتاردىڭ ءبارى قۇجاتتا قاتتالۋى كەرەك. ايتپەسە ءۇي ساتۋشى ۇتىلۋى مۇمكىن. «قۇرىلىس سالۋشى كەپىلدىك بەرمەيىنشە ەشقانداي قۇجاتقا قول قويىلماۋى كەرەك», دەيدى زاڭگەرلەر.
ەسكىسىنەن جاڭاسى كوبەيگەن قازىرگى زاماندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسى دا جاڭارىپ, دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن بۇرىنعى «حرۋششەۆكالارمەن» سالىستىرا المايسىز. ءبارى جاڭارعان, كەڭەيگەن, كوركەيگەن. قۇرىلىسشىلار قازىر كىرە-بەرىستەردى دە جايناتىپ قويدى. كىرسە شىققىسىز نەبىر كوركەم دالىزدەر مەن پودەزدەر پايدا بولدى. بۇرىن پاتەر توبەسىنىڭ بيىكتىگى – 2,7 م بولسا, بۇگىنگى قۇرىلىستار 3-3,3 مەترگە جەتتى. بۇرىنعى ۇيلەردە جالعىز جۋىناتىن بولمە بولسا, قازىرگى پاتەرلەردە كەمى ەكەۋدەن بار. مىنە, وسىنداي جاڭارۋلاردى كورگەندە ەلدەن قالماي, ەسكى ءۇيدى جاڭاسىنا اۋىستىرعان دا دۇرىس پا دەيسىڭ. ءارى «جاقسى جەردە جاتساڭ, جاقسى ءتۇس كورەسىڭ» دەگەن دە ءتامسىل بار. ارينە, ادام تۋىپ-ءوسىپ, ابدەن باۋىر باسقان مەكەنىن قيعىسى كەلمەيدى. اسىرەسە قالادا ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە كوشۋ وڭاي ەمەس. بۇل ءبىر جاعىنان ماتەريالدىق شىعىندى قاجەت ەتسە, ەكىنشى جاعىنان ۇيرەنىسكەن ورتا, مەكتەپ, بالاباقشا, كولىك ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ ۇيگە جاقىندىعى دا تاڭداۋىڭىزعا اسەر ەتەدى. سوندىقتان تۇرعىندار ءۇيىن ءدال كولىكتەي نەمەسە گادجەتتەي كوپ اۋىستىرا بەرمەيدى. Trade-in-ءنىڭ الەم بويىنشا ونشا تانىمال بولا قويماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى دە وسى بولسا كەرەك.
