– قۇرمەتتى ەلشى مىرزا, قازاقستانداعى ميسسياڭىزعا كىرىسكەنىڭىزگە كوپ بولعان جوق. ەلىمىز تۋرالى العاشقى اسەرىڭىز قانداي؟
– قازاقستانعا كەلگەنىمە بىرنەشە اي عانا بولدى. مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعانى – كەڭدىك پەن ۇلكەندىك. شەكسىز اسپان, ۇلان-عايىر دالا, الەۋەتتەرىڭىز دە جوعارى, ال ادامداردىڭ جۇرەگى مەن كوڭىلى تۋرا قازاق دالاسى سەكىلدى كەڭ. سونىمەن قاتار مەنى قازاقستان مەن جاپونيانىڭ ۇقساستىعى تاڭعالدىردى. ءبىزدىڭ سىرتقى كەلبەتىمىز عانا ۇقساس ەمەس, ويىمىز بەن سەزىمىمىز دە ءبىر جەردەن شىعاتىن سەكىلدى. تاعى ءبىر نارسە – ءتۇرلى ەتنوستىق, ءدىني جانە مادەني الۋاندىلىقتىڭ اراسىندا كەرەمەت ۇيلەسىم بار. بۇل ۇيلەسىمدىلىك كەز كەلگەن جەردە كورىنىس تاپقان. بۇل – الەم ءۇشىن بىرەگەي ءارى قىمبات ۇلگى.
– قازاقستان مەن جاپونيا – الەمدە يادرولىق قارۋدىڭ اۋىر قاسىرەتىن تارتقان تاعدىرلاس ەلدەر. جاپونيا ۇكىمەتىنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونى ماسەلەسىندە قازاقستانعا قولداۋ بىلدىرگەنىن جاقسى بىلەمىز. وسى باعىتتا بىرلەسە اتقارعان جۇمىستار جايلى ايتىپ بەرسەڭىز؟
– وكىنىشكە قاراي, XX عاسىر ادامزات تاريحىنداعى ەڭ قارالى بەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالادى. كەيبىر ايماقتار سول قاسىرەتتىڭ ەستەلىگى بولىپ, بولاشاققا ساباق رەتىندە قاسقايىپ تۇر. سەمەي مەن حيروسيما – سول ز ۇلىمدىقتىڭ كۋاسى بولعان وڭىرلەر. وسى تۇرعىدان العاندا, ءبىز الەمدە ەندى يادرولىق اپاتتاردىڭ بولماۋى ءۇشىن ادامزات الدىندا تەڭ جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىز. سوندىقتان سەمەيدىڭ ءبىز ءۇشىن ورنى بولەك. ءبىزدىڭ ايماقتى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ باعىتىنداعى بىرلەسكەن ارەكەتىمىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىنان باستالىپ كەتتى. مەن ءوزىم جاپونيادا وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ العاشقى قادامدارىنا كۋا بولدىم. سونداي-اق عاسىر باسىندا جاپونيانىڭ قولداۋىمەن زايم نەگىزىندە ەرتىس وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىر سالىندى.
ودان بەرى قازاقستاننىڭ الەۋەتى ارتىپ, تۇراقتى ءارى باي ەكونوميكاعا قادام باستى. ال ءبىزدىڭ نازارىمىز ادام قاۋىپسىزدىگى سالاسىنا اۋدى. جەرگىلىكتى بيلىكپەن جانە ازاماتتىق قوعاممەن بىرلەسە وتىرىپ, بىرقاتار باستامانى جۇزەگە اسىردىق. 2004-2018 جىلدار ارالىعىندا ءبىز سەمەيدە جالپى سوماسى 1,2 ميلليون دوللاردان اساتىن 19 جوبانى اياقتادىق. ولاردىڭ قاتارىندا مەكتەپتەردى, بالاباقشالاردى قايتا جاڭارتۋ سەكىلدى جۇمىستار بار. ودان بولەك, ۋنيۆەرسيتەتتەر, مەكتەپتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا تۇراقتى ءوزارا قارىم-قاتىناس جولعا قويىلعان. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بەلسەندى بايلانىس بار. ازىرگە قازاقستاننىڭ شىعىس وڭىرىنە جولىم تۇسپەدى. پاندەميا اياقتالعاندا مىندەتتى تۇردە سەمەيگە بارىپ, تۇرعىندارىمەن تىلدەسىپ, قالانى ءوز كوزىممەن كورسەم دەيمىن.
– ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق قانداي دەڭگەيدە؟ پاندەميا تاۋار اينالىمىنا قالاي اسەر ەتتى؟
– سوڭعى 30 جىلدا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. الايدا پاندەميانىڭ سالدارىنان ساۋدا كولەمى شامامەن 25 پايىزعا تومەندەدى. ءدال قازىر ناقتى سومانى باعالاۋ قيىن. دەگەنمەن بۇرىن-سوڭدى بولماعان مۇنداي سىناقتىڭ جاھاندىق سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, ناتيجەنىڭ وسىلاي بولارى انىق ەدى, ودان قاشا دا المايمىز. ءبىز ءۇشىن قازىر تۇراقتىلىق پەن پاندەميادان كەيىن نەمەسە ونى كۇتپەي-اق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە دەگەن قۇلشىنىستى ساقتاۋ ماڭىزدى. بارلىعىمىزعا شىدام مەن تاباندىلىق قاجەت. سونىمەن قاتار ادامدار جاڭا باستاماعا ۇمتىلىپ, كۇش-جىگەرىن جيناقتاپ وتىرعانداي كورىنەدى. دەگەنمەن, 2020 جىل تەك جاعىمسىز جايتقا تولى بولدى دەۋگە بولماس. بىلتىر قازاقستاندىق جىلقى ەتىنىڭ تۇڭعىش رەت جاپون نارىعىنا شىققانى تۋرالى جاڭالىق تارادى.
– سوندا جاپونيادا جىلقى ەتىنە سۇرانىس بار دەيسىز بە؟
– جاپونيانىڭ كليماتى قازاقستانعا ۇقساس, قىسى سۋىق بەلگىلى ءبىر وڭىرلەرىندە حالىق جىلقى ەتىن تۇتىنادى.
– جاپونيا ەلىمىزدەگى ءىرى 10 ينۆەستوردىڭ قاتارىندا ەكەنى بەلگىلى. جاپون ينۆەستورلارىن قازاقستان نەسىمەن قىزىقتىرادى؟ ەلدەگى جاپون كومپانيالارى قاي سالالاردا بەلسەندى؟
– ارينە, ءبىز ودان دا جوعارى ساتىعا كوتەرىلۋدى قالايمىز. ءسىزدىڭ ەلدىڭ جوعارى الەۋەتى تاۋەلسىزدىك العان تۇستان باستاپ بەلگىلى بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستانداعى جاپون ساۋدا پالاتاسى مۇناي, ۋران ءوندىرۋ, تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ, كولىك, مەديتسينالىق جابدىقتار جانە وزگە دە سالالارداعى الەمگە ايگىلى 16 جاپوندىق كومپانيادان تۇرادى. ۇكىمەتارالىق دەڭگەيدە بىزدە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى بىرلەسكەن كوميسسيا بار, ول 2009 جىلدان بەرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق جاعدايلاردى جاقسارتۋدى, تابيعي رەسۋرستاردى زەرتتەۋدى, ونەركاسىپ پەن ينۆەستيتسيالاردىڭ جاڭا سالالارىنا كومەك كورسەتۋدى بىرلەسىپ تالقىلاپ كەلەدى. سوڭعى VII وتىرىس 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قازاقستاندا ءوتتى. وعان قاتىسى بار تۇلعالار COVID-19 پاندەمياسىنان تۋىنداعان ۇزىلىستەن كەيىن جۇمىسقا قايتا كىرىسۋگە دايىندالىپ جاتقانىنا سەنىمدىمىن. ماسەلە – تەك كەلتىرىلگەن زالالدى قالپىنا كەلتىرۋدە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋعا باسىمدىق بەرۋدە. سوڭعى جىلدارداعى جاعداي مەن ودان العان ساباعىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن دەنساۋلىق, مەديتسينا سياقتى سالالاردى قولعا الۋ كەرەك ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز بۇرىنعىدان دا جاقسى قالىپقا كەلۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز كەرەك.
– ورتالىق ازيا+جاپونيا ديالوگىنىڭ ناتيجەلەرىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟ باستاپقىدا قويىلعان مىندەتتەر ورىندالدى ما؟ ەلشى رەتىندە وسى ساياسي باستاماداعى قازاقستاننىڭ ءرولىن ايتىپ وتسەڭىز؟
– جاپونيا ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا شىن جۇرەكتەن نيەتتى. ءوڭىردىڭ شىنىمەن اشىق, تۇراقتى ءارى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن بىرلەسكەن كەڭىستىككە اينالۋىن قالايدى. بۇل ءۇردىستى العا جىلجىتۋ ءۇشىن جاپونيا 2004 جىلى «ورتالىق ازيا+جاپونيا» ديالوگىن قۇرۋدى ۇسىندى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءدال وسى فورمات ءساتتى بولىپ, قازىر ۇلكەن تانىمالدىلىققا يە. جاڭبىردان كەيىن قاپتاعان ساڭىراۋقۇلاق سەكىلدى «5+1» فورماتى كەڭىنەن تارالىپ كەتكەنى سونشالىق, وسى فورماتتى وزگە دە قۇرىلىمداردان كورەمىز. ءبىز وسى ءساتتى فورمۋلانىڭ باستاماشىسى بولعانىمىزدى جانە بولاشاققا كورەگەندىكپەن قاراي بىلگەنىمىزدى ماقتان تۇتامىز. «ورتالىق ازيا+جاپونيا» مينيسترلەرىنىڭ العاشقى كەزدەسۋى قازاقستاندا ءوتۋىنىڭ ەرەكشە ءمانى بار. بۇل قازاقستاننىڭ ايماقتاعى ورنى مەن تەڭدەسسىز ءرولىن ايقىنداپ بەردى. پاندەميادان كەيىنگى تەت-ا-تەت فورماتىنداعى مينيسترلەردىڭ كەلەسى كەزدەسۋى تولىق تاريحي شەڭبەر جاساپ, نۇر-سۇلتانعا قايتا ورالادى دەگەن ۇمىتتەمىن.
فورۋمدى باستاپقى كۇندەرىمەن سالىستىرعاندا قازىر ديالوگتىڭ مازمۇنى شىنايى ءوزارا, تەڭ قۇقىقتى جانە ەكى جاقتى سيپاتقا قاراي بەت بۇرىپ كەلەدى. ءبىز ىنتىماق پەن ورتاق ارەكەتپەن عانا شەشىمىن تاباتىن تازا ەنەرگيا سەكىلدى ماسەلەلەردى تەڭ دارەجەدە تالقىلاپ كەلەمىز. ءبىز بۇل باعىتتى قوس قولداپ قولدايمىز. ويتكەنى بۇل ءبىزدىڭ سول كەزدەگى كوزقاراسىمىزدىڭ بۇگىندە جەتىلىپ, دۇرىس بولعانىن راستاپ وتىر.
– كەيىنگى جىلدار جاپونيا حالقى ءۇشىن ايتۋلى تاريحي وقيعالارعا تولى بولدى. يمپەراتور اۋىسىپ, جاڭا داۋىرگە اياق باستىڭىزدار, ەل ۇكىمەتى دە اۋىستى. بۇل وزگەرىستەر جاپونيا ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟
– جاپونيا جالپى قابىلدانعان باتىس كۇنتىزبەسىمەن قاتار, ءار يمپەراتوردىڭ بيلىك ەتۋ كەزەڭىنە سايكەس وزىندىك كۇنتىزبە قولداناتىنى بەلگىلى. 2019 جىلدىڭ 1 مامىرىندا ۇلى مارتەبەلى يمپەراتور نارۋحيتو تاققا وتىردى, سودان بەرى جاڭا «رەيۆا» ءداۋىرى باستالدى. بۇل اتاۋ ءوزىنىڭ باستاپقى ماعىناسىندا ادامدار اراسىنداعى تولىق ۇيلەسىمدى بىلدىرەدى. بارلىق جاپون حالقى وسىنداي ءداۋىردىڭ ءوز ەلىندە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە ورناعانىن قالايدى جانە ادامزاتتىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسۋعا ۇمتىلادى. بۇل جولدىڭ قانشالىقتى ۇزاق جانە قيىن بولاتىنىن بىلە تۇرا, ءبىز وسى جالعىز دۇرىس باعىتتان اينىمايمىز. ويتكەنى ادامزات بەتپە-بەت كەلگەن قاۋىپ-قاتەر كوپ. ال جاڭا ءداۋىر جاپون حالقى ءۇشىن جاڭاشىلدىقتىڭ جارشىسى سەكىلدى. بىرنەشە ونجىلدىقتا ءبىر كەلەتىن تاريحي وقيعانى اركىم ءارتۇرلى قابىلدايدى. ارينە, كوبىنىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن ايتارلىقتاي وزگەرتە قويمايدى, دەگەنمەن ەموتسيا تۇرعىسىنان اسەرى زور.
– ءبىر جىلعا شەگەرىلگەن توكيو وليمپياداسى بيىل پاندەمياعا قاراماستان ءوتىپ جاتىر. جاپون قوعامىنداعى كوزقاراس قانداي؟
– وسىدان 10 جىل بۇرىن ءبىز 2020 جىلى وليمپيا ويىندارىن وتكىزۋگە ۇسىنىس بىلدىرگەندە, بۇكىل الەم پاندەميانىڭ قۇرساۋىندا قالاتىنىن الدىن الا ەشكىم بولجاپ, بىلە المادى. بىلتىر وليمپيادانى ءبىر جىلعا شەگەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىمىزبەن, جاعداي ءبىز قالاعانداي وزگەرە قويمادى. جاپون جۇرتىنىڭ بۇل حالىقارالىق جارىستى ءوز ەلىندە وتكىزۋگە اسا قۇشتار بولماعانى راس. شىندىعىندا, تۋرنير باستالعانعا دەيىن قوعامدا قورقىنىش پەن كۇمان باسىم بولدى. الايدا ءبىز حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىمىزدى ورىنداۋعا جانە بۇكىل ادامزات ءۇشىن وسى ۇلى مەرەكەنى سىيلاۋعا بايىپپەن قارادىق. وسىلايشا قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە بارشا حالىققا ءۇمىت پەن بىرلىكتى كورسەتكىمىز كەلدى. ارينە, ءبىز ساقتىق شارالارىنا اسا ءمان بەردىك. سپورتتىق جارىستى كورەرمەنسىز وتكىزۋ سەكىلدى اسا قاتاڭ شارالاردى قابىلداۋعا تۋرا كەلدى. دەگەنمەن ويىن ويداعىداي ءوتتى, باستى كەيىپكەرلەر سپورتشىلاردىڭ وزدەرى بولدى. بارلىق شەكتەۋ مەن قاتاڭ قاۋىپسىزدىك شارالارىنا قاراماستان, جارىس الدىنداعى تولقۋ مەن قۋانىشتىڭ, تاباندىلىق پەن كوپ جىلدىق ەڭبەكتىڭ كۋاسى بولدىق. ۇلتتىق قۇرامامىزدان جوعارى ناتيجە كۇتكەنىمىزبەن, ۇيىمداستىرۋشى ەل رەتىندە ءساتتى ونەر كورسەتكەن بارلىق سپورتشىعا قولداۋىمىزدى بىلدىرەمىز. بىرنەشە جىل تەر توگىپ ەڭبەكتەنگەن, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءوز مۇمكىندىگىن كورسەتۋگە كەلگەن ازاماتتاردى كورگەندە دايىندىق بارىسىنداعى كەلەڭسىز جاعدايلار مەن ۇيىمداستىرۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردىڭ تۇككە تۇرمايتىنىن بايقايسىڭ.
وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاق سپورتشىلارىنىڭ ميلليونداردىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ العانىن ايتا كەتكەن ءجون. الەۋمەتتىك جەلىدە قازاقستاننىڭ تۋ ۇستاعان سپورتشىلارى مەن وزگە اتلەتتەرىنىڭ بەينەسى, ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىم ۇلگىسى بىردەن كوزگە ءتۇسىپ, كوپتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
– قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل اتانعانىنا بيىل 30 جىل تولادى. كەلەسى جىلى قازاقستان مەن جاپونيانىڭ ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقانىنا – 30 جىل. ءسىزدىڭ قىزمەتىڭىز وسىنداي تاريحي ساتپەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ەكەن. وسى ۋاقىتتا اتقارىلعان جۇمىسقا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟ ەكى ەل ىنتىماقتاستىعى الداعى ۋاقىتتا قاي باعىتتا دامىماق؟
– ادام ومىرىمەن ولشەيتىن بولساق, 30 جاس دەگەنىمىز – كەمەلدەنۋ مەن ۇلكەن تاجىريبەنى بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار الدىندا ءالى باعىندىرار جاڭا كوكجيەكتەر مەن اسۋلاردىڭ بارى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز ءدال وسىنداي بەتبۇرىس كەزەڭىندە ەكەنىنە سەنىمدىمىن. تەك سوڭعى ونجىلدىقتا ءسىزدىڭ قۇرمەتتى ەلباسىڭىز جاپونياعا ەكى رەت كەلىپ, ءبىزدىڭ پرەمەر-مينيستر قازاقستانعا ساپارمەن كەلدى. قازىر پاندەمياعا بايلانىستى جاقىن بولاشاقتى بولجاۋ قيىن, بىراق وسىنداي جاعدايدا دا پرەمەر-مينيستر سۋگا مەن پرەزيدەنت توقاەۆ, سونداي-اق وكىلدەر پالاتاسىنىڭ سپيكەرى وسيما مەن ءماجىلىس توراعاسى نىعماتۋلين اراسىندا بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا تەلەفون ارقىلى جەمىستى كەلىسسوزدەر ءوتتى.
جوعارىدا ايتقانىمداي, ءبىز پاندەميادان العان ساباقتارىمىزدى سارالاپ, بىلتىردان بەرى جينالعان كۇش-جىگەرىمىز بەن ۇمتىلىسىمىزدى جاڭا ءبىر باستاماعا باعىتتاساق دەيمىز. بۇل تۇرعىدا مەن وپتيميستىك كوزقاراستامىن. الداعى ۋاقىتتا ءوزارا تىعىز كەلىسسوزدەر بارىسىندا باسىم باعىتتاردى انىقتايتىن بولامىز.
مەن قازاقستاندا وسىعان دەيىن بولعان جاپونيا ەلشىلەرىنىڭ بارلىعىن جەكە تانىعانىمدى ماقتانىشپەن ايتا الامىن. ءوز قىزمەتىمدە قازاق-جاپون حالىقتارىن ودان ءارى جاقىنداستىرىپ, دوستىق قارىم-قاتىناستارىن تەرەڭدەتە ءتۇسۋ – باستى مىندەتىم ەكەنى انىق. الايدا قازىرگى كۇن تارتىبىندە پاندەميامەن كۇرەس ماسەلەسى تۇرعانى بەلگىلى. ءدال وسى سالادا بىرلەسە جۇمىس اتقارىپ, جاقسى ناتيجەگە جەتۋگە بولادى. جاپون حالقىندا «كەز كەلگەن قيىندىقتى مۇمكىندىككە اينالدىرۋعا بولادى» دەگەن ماقال بار. سوندىقتان وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدى بىرلەسە وتىرىپ ەڭسەرەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن.
– جىل باسىندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا ءتورت جاقتى ديالوگتىڭ (Quadrilateral Security Dialogue) وتىرىسىندا ۇيىمعا مۇشە جاپونيا, اقش, ءۇندىستان, اۋستراليانىڭ باسشىلارى ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى قىتايعا كەلىپ تىرەلەدى. قازىرگى جاپونيا-قىتاي قارىم-قاتىناسى قانداي سيپاتتا؟
– «Quad» ديالوگى تۋرالى ايتاتىن بولساق, كەيبىر قاتە تۇسىنىكتەردى ناقتىلاۋعا رۇقسات ەتىڭىز. بۇل اقىل-ويدىڭ بىرلەستىگى ەشقانداي ارنايى مۇددەنى ۇستانبايدى, كەرىسىنشە زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, كەمە قاتىناسى بوستاندىعى, كەز كەلگەن داۋدى بەيبىت جولمەن شەشۋ, دەموكراتيا, اۋماقتىق تۇتاستىق سەكىلدى بارشاعا ورتاق قۇندىلىقتاردى انىقتاپ, ساقتاۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار وتىرىستا COVID-19 پاندەمياسىمەن كۇرەستە كۇش بىرىكتىرۋ مەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلۋى تۇسىنىكتى. ەگەر ولار جالپىعا بىردەي «تەرىس» باعىتتى ۇستانباسا, بۇل قۇندىلىقتاردىڭ ۇستەم بولۋىنان ەشكىم قورىقپاۋى كەرەك.
ال قىتايعا كەلەتىن بولساق, بۇل ۇلى ەل مەن وركەنيەت – مىڭداعان جىلدار بويى جاپونيانىڭ ەڭ جاقىن كورشىسى. وسىنداي ۇزاق ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قۇرمەت قالىپتاسقانىنا سەنىمدىمىن. ءبىز قىتايمەن قازىرگى جانە بولاشاق قارىم-قاتىناسىمىزدى وسى تاريحي تۇرعىدان قاراستىرىپ, جوعارىدا ايتىپ وتكەن جاھاندىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەي وتىرىپ جۇرگىزەمىز.
– قازاقستانداعى جاپون دياسپوراسىنا توقتالساق.
– قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان جاپوندار كوپ ەمەس. ەلدە قازىر كوبىنە كاسىپكەرلەر تۇرىپ جاتىر. دەگەنمەن جاپون ۇلتىنان شىققان كەيبىر بەلگىلى تۇلعالار بار. تەتسۋرو احيكو مىرزانىڭ تاعدىرىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. بىلتىر قايتىس بولعان جاپون اسكەري تۇتقىنىنىڭ ءومىرى قازاق جەرىمەن تىعىز بايلانىستى. تۇتقىننان بوساتىلعاننان كەيىن ول وسىندا ءومىر ءسۇرىپ, ۇيلەنىپ, عۇمىر كەشتى. وسىنداي تۇلعالاردىڭ اۋىر تاعدىرى مەن ءومىرى ءبىزدىڭ دوستىق بايلانىسىمىزدىڭ التىن كوپىرىنە اينالادى.
– جاپون جانە قازاق مادەنيەتىنىڭ ۇقساس تۇستارى بار ما؟ قازاق حالقىنىڭ قانداي ەرەكشەلىكتەرىن بايقادىڭىز؟
– شىندىعىندا, ماعان ەكى ەل اراسىنداعى ايقىن وزگەشەلىكتى ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ەگەر جاپونيادا ءبىراز ۋاقىت تۇرىپ كەلگەن قازاقتاردىڭ بىرەۋىنە وسى سۇراقتى قويار بولساڭىز, ولاردىڭ كوبى ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدىڭ كوپ تۇسى ۇقساس كەلەتىنىن ايتار ەدى. سىرتقى كەلبەتىمىزدەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار باسقا دا نارسەلەردەن ءبىزدى اجىراتۋ قيىن. جوعارىدا ايتىپ وتكەن, عۇمىرىن قازاقستاندا وتكىزگەن جاپون اسكەري تۇتقىنىنىڭ ءومىرى ءبىزدىڭ رۋحاني جاقىندىعىمىزدىڭ تاعى ءبىر دالەلى بولا الادى.
ءبىزدىڭ ارامىزداعى وسىنداي عاجايىپ ۇقساستىقتىڭ عىلىمي نەمەسە تاريحي تۇسىندىرمەسى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. جانە جاقىن بولاشاقتا ۇزدىك عالىمداردىڭ وسى باعىتتاعى زەرتتەۋلەرى مەن جاڭالىقتارىن كۇتەمىن. سەبەبى ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز كوپتەگەن عاسىرلار بويى اۋىل شارۋاشىلىعى پايدا بولعانعا دەيىن كوشپەلى ءومىر سالتىن ۇستانعانى بەلگىلى. سول كەزەڭنىڭ ىزدەرىن يۋنەسكو جاقىندا دۇنيەجۇزىلىك مۇرا دەپ تانىعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
– قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنان ءدام تاتىپ, سالت-داستۇرىمەن تانىسىپ ۇلگەردىڭىز بە؟
– مەن قازاقتىڭ باي اسپازدىق ءداستۇرىن ەندى عانا تانىپ-بىلە باستادىم. مەن وزگە جاپوندار سەكىلدى ەمەس, بالىق نەمەسە تەڭىز ونىمدەرىنەن گورى ەت تاعامدارىن جاقسى كورەمىن. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق تاعامدارى مەنىڭ تالعامىما تولىق ساي كەلەدى. مەن دە جىلقى ەتىنەن جاسالعان تاعامداردىڭ ءدامىن تاتىپ, باعالاي باستادىم. ايتىپ وتكەنىمدەي, جاپونيانىڭ كەيبىر ايماعى ءۇشىن جىلقى ەتى تاڭسىق ەمەس. سول جەردى مەكەن ەتكەن حالىق قازاقتار سەكىلدى جىلقى ەتىن تۇتىنادى. ال قازاقتىڭ ەتى مەن وزگە دە تاعامدارى جاپوندار ءۇشىن دە ۇلتتىق اسقا اينالۋى عاجاپ ەمەس.
– جاپون قوعامىندا ايەلدەردىڭ ساياساتقا بەلسەندى ارالاسپاۋى ۇلكەن ماسەلە بولىپ وتىرعان كورىنەدى. ءتىپتى مەملەكەت تاراپىنان ارنايى شارالار دا قولعا الىنعان. جاعداي وزگەردى مە؟
– ءيا, بۇل – وتە باياۋ ءجۇرىپ جاتقان ءۇردىس. ءدال وسى سالادا قازاقستاننان ۇيرەنەرىمىز كوپ. ءبىز وسى ماسەلەدە الەم ەلدەرىنەن ءبىرشاما ارتتا قالعانىمىزدى تۇسىنەمىز. شەتەلدەن كەلگەن پارلامەنت وكىلدەرىنىڭ اراسىندا ادەتتە ايەلدەر كوپ بولىپ, ءبىز جاقتان از بولىپ جاتادى. وسى باعىتتا باتىل قادامدار جاساپ جاتقانىمىز راس.
– قازاقستان حالقىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا وراي ىزگى تىلەگىڭىز قانداي؟
– بارشا قازاقستان حالقىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا ءجۇرىپ وتكەن جارقىن جولىمەن, جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! سىزدەر ەش اسىرەلەۋسىز تولاعاي تابىسقا قول جەتكىزدىڭىزدەر. وزدەرىڭىزدىڭ ۇلتتىق بولمىسىڭىز بەن تامىرى تەرەڭگە جايىلعان باي مادەنيەتىڭىزدى ساقتاي بىلدىڭىزدەر دەمەكپىن. ويتكەنى ءبىزدىڭ ءومىرىمىز وتكەن مەن قازىرگىنىڭ تەڭ ۇيلەسىمىن تاۋىپ, ۇزدىكسىز اعىن سەكىلدى ءجۇرىپ جاتۋى كەرەك. بولاشاققا كەلەر بولساق, قازاقستاننىڭ جۇلدىزى قازىرگىدەن دە جارقىراپ جاناتىنىنا ۇلكەن سەنىمىم بار.
– Egemen Qazaqstan گازەتىنىڭ وقىرماندارىنا نە ايتارىڭىز بار؟
– وسى كەرەمەت ەلگە كەلگەننەن كەيىن حالىقپەن تىكەلەي بايلانىسۋىما مۇمكىندىك بەرگەندەرىڭىزگە العىس بىلدىرەمىن. گازەت تاريحتىڭ بارلىق كەزەڭىندە سول قوعامنىڭ ايناسى رەتىندە ەرەكشە ءرول اتقارادى. بۇكىلالەمدىك عالامتور جەلىسىنىڭ دامۋىمەن ونىڭ ماڭىزى ەش وزگەرمەك ەمەس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
