قوستاناي اۋدانىنداعى التىن دالا ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى اۋىل ىشىنە قاپتاپ كەتكەن جۇلدىزقۇرتتان اياق الىپ جۇرە الماي قالعان. تاياۋدا عانا پايدا بولعان زيانكەستەر باقشادا ءوسىپ تۇرعان جەمىس-جيدەك پەن كوكونىس جاپىراقتارىن كەمىرە باستاپتى. التىن دالاعا بارا قالساڭىز, مىناداي كورىنىستىڭ كۋاسى بولاسىز: تۇمەندەپ كوشكەن قۇرتتار ءبىر جاققا اسىعىپ بارا جاتقان سياقتى. ەشبىر توقتاۋسىز قوزعالىس ۇستىندە. جولىندا كەزدەسكەن ءۇي, قورانىڭ قابىرعاسىنا ورمەلەپ, توبەسىنەن اسىپ, بولماسا اينالىپ ءوتىپ كەتىپ جاتىر.
بۇرىن-سوڭدى بايقالماعان «جۇلدىزقۇرت جورىعىنا» الاڭداعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشىمەن توبىل قالاسىنا بارىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى زيانكەستەرىن جويۋمەن اينالىساتىن «رەگيون-زاششيتا» سەرىكتەستىگىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرىنە جۇگىندىك. سويتسەك, عالىمدار زيانكەستىڭ بۇل ءتۇرىن شالعىن كوبەلەگى دەپ اتايدى ەكەن. ورىستىڭ «لۋگوۆوي موتىلەك» سوزىنەن تىكەلەي اۋدارىپ السا كەرەك. مەكەمە ديرەكتورى ايگۇل ولەينيكتىڭ ايتۋىنشا, شالعىن كوبەلەك جۇلدىزقۇرتىنىڭ ۇلكەن كوشى بىلتىر رەسەيدىڭ بارناۋل ايماعىنان شىعىپ, پاۆلودار وبلىسىندا توپىراق استىندا قىستاپ قالعان.
«شالعىن كوبەلەك قوستاناي وبلىسىندا ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنا تامان پايدا بولدى. ولار بىردەن جۇمىرتقالاي باستايدى. ءبىز العاشقى كوبەلەكتى 18 ساۋىردە بايقادىق. ال مامىردىڭ 21-ىندە ءبىرىنشى جۇلدىزقۇرت پايدا بولدى. جۇلدىزقۇرتتىڭ بىرنەشە جاسى بولادى. ءبىرىنشى, ەكىنشى جاسىندا جۇلدىزقۇرت ءبىر ورىندا جاتىپ, وزدەرى جابىسىپ العان وسىمدىكتىڭ جاپىراقتارىمەن قورەكتەنەدى. ال ءۇشىنشى جاسقا جەتكەندە جىلدام قوزعالا باستايدى. ولار سودان كەيىن ءبىر ورىندا تۇرمايدى, لەك-لەگىمەن جەردەن جەرگە كوشە باستايدى.
جۇلدىزقۇرتتىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى جاسى ەكى-ءۇش كۇنگە سوزىلادى, ال ءۇشىنشى, ءتورتىنشى جاسىندا ءبىر جارىم كۇندەي ايىرماشىلىق بار. ءبارى اۋا رايىنا بايلانىستى. ەگەر كۇن ىستىق بولسا, جۇلدىزقۇرتتىڭ جاسى دا تەز وزگەرەدى. بيىل ءبىزدىڭ وڭىردە مامىر ايىندا دا, تامىز ايىندا دا كۇن رايى ىستىق بولدى. سوندىقتان جۇلدىزقۇرتتىڭ جاسى تەز وزگەرىپ, تەز دامىپ جاتىر», دەدى ا.ولەينيك.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, شالعىن كوبەلەك قوستاناي وڭىرىندە وسىدان 13 جىل بۇرىن ءدال وسىلاي كوبەيىپ كەتكەن. ەندى الداعى جىلى دا وڭىردە ءبىراز جۇلدىزقۇرت قالادى. ال كوبەلەكتەرى بيىل باتىس قازاقستان جاققا قاراي ۇشىپ, ودان ءارى قاراي ورىنبور جاعىنا اۋادى.
ء«دال قازىر وبلىس اۋماعىندا ءبىر جاستاعى جۇلدىزقۇرت قالمادى دەۋگە بولادى. ەسەسىنە ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءتورتىنشى, كەيبىر جەرلەردە بەس جاستاعى جۇلدىزقۇرتتار كوبەيىپ كەتتى. ولار قورەك تالعامايدى. ءبارىن جەي بەرەدى. قازىر القاپتا ارپا, بيداي ءپىسىپ قالعاندىقتان, جۇلدىزقۇرتتىڭ ولارعا ءتىسى وتپەيدى, سوندىقتان تيىسە المايدى. ال زىعىر, كۇنباعىس, بۇرشاق, جاسىمىق, سويا سياقتى داقىلداردى تالعاماي جەيدى. سونداي-اق بۇل زيانكەستەر باقشا كوكونىستەرى مەن جەمىس-جيدەكتەردى دە تالعاماي جەيدى, ءتىپتى اعاشقا دەيىن كەمىرىپ تاستايدى. قۇلپىناي, قاراقاتتى دا قويمايدى. قازىر وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا جۇلدىزقۇرتتىڭ ەكىنشى ۇرپاعى كۇرت كوبەيىپ كەتتى. كوبىنە كوپ قوعالى كولدەردىڭ جاعاسىندا, ورمان شەتىندە, كوپتەن وڭدەۋ كورمەگەن القاپتاردا كەزدەسەدى. اسىرەسە, اق الابوتالى جەرلەردە اسا كوبەيىپ كەتكەنى بايقالادى. سوندىقتان بارلىق شارۋاشىلىق القاپتارىن ينتسەكتيتسيدپەن وڭدەۋ كەرەك. سوندا جۇلدىزقۇرت 3-4 ساعات ىشىندە جويىلادى. شارۋالاردىڭ كوبى قازىر القاپتىڭ اينالاسىن عانا دارىلەيدى. مۇنىڭ باسقا زيانكەستەرگە تەرىس اسەرى بولعانىمەن, كوبەلەك جۇلدىزقۇرتىنا ەشقانداي اسەر ەتپەيدى. ويتكەنى جۇلدىزقۇرت القاپتىڭ ورتاسىنا جۇمىرتقالايدى. سوندىقتان ءدارىنى بۇكىل القاپقا شاشۋعا تۋرا كەلەدى», دەدى مامان.
ايگۇل توقتاربايقىزىنان ەسىك الدىنا قىزاناق, قيار ءوسىرىپ وتىرعان قاراپايىم تۇرعىندار بۇل زيانكەسپەن قالاي كۇرەسۋى كەرەك دەپ سۇراپ ەدىك: «قازىر جۇرتتىڭ كوبى باقشاداعى كوكونىس پەن جەمىس-جيدەگىن كۇندەلىكتى جەپ وتىر. سوندىقتان حيميالىق ءدارى شاشۋعا بولمايدى. ونى ءمۇساتىر سپيرتىمەن وڭدەۋ كەرەك. 10 ليتر سۋعا 50 مل ءمۇساتىر ءسپيرتىن قوسىپ, ونى زيانكەستەر شوعىرلانعان جەرلەرگە شاشۋ كەرەك», دەدى.
تاياۋدا بەيىمبەت مايلين اۋدانىنا قاراستى پريرەچەنسك ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى اۋىل ماڭىنداعى كۇنباعىس القابىنا جۇلدىزقۇرتقا قارسى ءدارىنى ۇشاقپەن شاشىپ جۇرگەن شارۋاشىلىققا نارازىلىق ءبىلدىرىپ, ونى تەلەفون كامەراسىنا ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالدى: «جەل اۋىل جاققا سوعىپ تۇر. كۇنباعىس القابى اۋىلدان 50 مەتردەي-اق جەردە. ءدارىنىڭ زيانىن ءبىز تارتىپ جاتىرمىز», دەپ جازدى نارازى توپ.
وسىدان كەيىن جۇرتتىڭ پىكىرى قاق جارىلىپ, شارۋاشىلىقتى قولداۋشىلار دا تابىلىپ جاتتى. «قازىر كوبەلەك جۇلدىزقۇرتى داقىلدان داقىل قويماي جەپ جاتىر. ەگەر قازىر ءدارى شاشپاسا, باقشادا كارتوپ تا قالمايدى. كۇنباعىستى قۇتقارىپ قالماساق, كەلەسى جىلى سۇيىق مايدىڭ باعاسى بۇدان دا شارىقتاپ كەتەدى. شارۋالار ءتورت جىل قاتارىنان اپتاپ ىستىقپەن كۇرەسۋدە, سوندىقتان ءسال سابىر شاقىرىپ شىداي تۇرىڭىزدار», دەپ جازدى شارۋالاردى جاقتاۋشى جاق.
