ايماقتار • 03 تامىز، 2021

ءتىلسىز جاۋدى جاۋاپتىلىق تىزگىندەيدى

76 رەت كورسەتىلدى

ارقا توسىندەگى بيىلعى جاز اپتاپ ىستىعىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇر. جاعداي وسىنداي بولىپ قالىپتاسقاندا دالا ورتىنەن كەلەر قاۋىپ بۇلتىنىڭ قويۋلانا تۇسەتىنى دە بەلگىلى. مۇنى ءبىز شىلىڭگىر شىلدەنىڭ باسىندا ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى بىرقاتار ەلدى مەكەننىڭ ءورت قۇشاعىندا قالىپ، شارۋا قوجالىقتارىنىڭ زور شىعىنعا باتقانىنان ايقىن كورگەنبىز.

اتالعان اۋدان اۋماعىنداعى كەرە­گە­تاس، ويشىبار، قالىباي، دەمەۋباي، سارىساي، قىزىلساي، ەرمەك، بورسەڭگىر، پيونەر، بايقوڭىر جانە باسقا دا ەلدى مەكەندەر اۋماعىنداعى دالا ءشوبى بوي بەرمەي ورتەنىپ كەتكەن بولاتىن. كەي­بىر دەرەكتەرگە قاراعاندا، سول كەزدەرى 20-عا تارتا دالا ءورتىنىڭ ءىرى وشاقتارى بولعان ەكەن.

وسى توتەنشە وقيعا كەزىندە ءبىر ادام قازا تاۋىپ، كەيبىر شارۋا قوجا­لىق­تارىنىڭ مالى قىرىلىپ قالدى. ماسەلەن، ءبىر عانا جانگەلدى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى «ابدىبەكوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ وزىندە 200 قوي مەن ون شاقتى ءىرى قارا وتقا كۇيىپ ءولدى. سول كەز­دە اۋدان بويىنشا توتەنشە جاعداي جا­ريالانىپ، اپاتتى اۋىزدىقتاۋعا كوپ مولشەردە كۇش-قۋات جۇمسالعان ەدى.

رەسمي مالىمەتكە سەنسەك، ۇلىتاۋ­داعى ءورتتىڭ شىعۋىنا نايزاعاي سە­بەپ­شى بولعان ەكەن. ال كوپ جاعداي­دا وت­تىڭ تۇتانۋىنا ادامداردىڭ وز­دەرى كىنالى بولىپ جاتاتىنى بەلگىلى. ماسەلەن، سوندىرىلمەي لاقتىرا سال­­عان شىلىم تۇقىلىنىڭ ءوزى، تابيعات اياسىنداعى دەمالىس كەزىندە جاعىل­عان وت تا سۇراپىل ءورتتىڭ شىعۋىنا اكەپ سوعاتىنىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. بىراق كەيبىر تارتىپتەن جۇرداي جاۋاپسىز جانداردىڭ وسىنى بىلە تۇرا ءبارىن كەرىسىنشە ىستەيتىنى قىنجىلتادى...

ۇلىتاۋ دەمەكشى، تاياۋدا اتال­عان اۋداننىڭ سولتۇستىك-شىعىس اۋما­عىن­دا تاعى دا ءورت شىقتى. ءورت سوندى­رۋ­شى­لەر ءتىلسىز جاۋمەن ەكى كۇن الىسىپ، اقى­رى ونى اۋىزدىقتادى. ءتىلسىز جاۋ­دى قۇرىقتاۋعا توتەنشە جاعدايلار دە­پارتامەنتىنىڭ بولىمشەلەرى، ورمان شا­رۋاشىلىعى مەن جەرگىلىكتى اكىم­دىكتەردىڭ وكىلدەرى، پوليتسيا قىز­مەت­كەرلەرى، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان قۇ­­رال­عان ەرىكتى جاساقتار اتسالىستى. ايتەۋىر، جەدەل ءىس-قيمىلدىڭ ناتيجە­سىن­دە ءورتتىڭ ورشۋىنە جول بەرىلمەي، وتكەن­دەگىدەي اپاتتىڭ جولى دەر كەزىن­دە كەسىلدى.

رەسمي مالىمەتتەر بويىنشا، بيىل قاراعاندى وبلىسىنداعى مەملەكەت­تىك ورمان قورىنا قاراستى 77 گەكتار جەردى قامتيتىن اۋماقتا 20-عا جۋىق، دالاداعى 48 190 گا جەردى شارپىعان 173 ءورت وقيعاسى تىركەلىپتى. ءبىر وكىنىش­تىسى، ۇلان-عايىر دالاداعى ءورتتى بىردەن بايقاۋ كوبىنە مۇمكىن بولماي جاتادى.

سول سەبەپتى ءورت سوندىرۋشىلەر جەتكەنشە، ءتىلسىز جاۋ وراسان زور شاپ­شاڭدىقپەن تالاي جەردىڭ تۇگىن جالماپ ۇلگەرەدى. ءشوپتىڭ ءوزى عانا جانسا جاقسى عوي، دالا ءورتىنىڭ ادامداردىڭ ومىرىنە، مال شارۋاشىلىعىنا دا زور قاتەر توندىرەتىنىنە ۇلىتاۋدا بولعان توتەنشە وقيعا كەزىندە كوزىمىز انىق جەتكەن.

وسى ورايدا وبلىستىق توتەنشە جاع­داي­لار دەپارتامەنتىنىڭ 2014 جىلدان بەرى «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇك» اق-مەن كەلى­سىم­شارت جاساسىپ، تابيعي ءورت وشاقتارىن انىقتاپ، ولار­عا مونيتورينگ جاساپ وتىرۋ ءىسىن جۇ­زەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتۋ­گە بولادى. مۇنىڭ ءوزى دالاداعى ءورت­تى دەر كەزىندە بايقاپ، ونى جويۋعا سەپتىگىن تيگىزۋدە.

قازىرگى تاڭدا وبلىستا دالا ورتىمەن كۇ­رەسكە ايرىقشا نازار اۋدارىلا باس­تاعان. مىسالى، بۇگىندە ءوڭىر اۋما­عىندا 31 ءورت بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. بۇل بەكەتتەر 40 مىڭ­داي تۇرعىنى بار 63 ەلدى مەكەننىڭ ءورت قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. الداعى ءۇش جىلدا وبلىس اۋماعىندا تاعى دا 20 ءورت بەكەتى اشىل­ماقشى.

بۇدان بولەك، سوڭعى بەس جىل ىشىندە جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان ءورت قاۋىپسىزدىگى جوعارى دە­گەن التى ايماقتا 42 ءموبيلدى كەشەن ساتىپ الىنعان. جوسپار بويىنشا ءدال وسىنداي تەحنيكانىڭ 17-ءسى ال­داعى ۋاقىتتا ساپقا قوسىلماقشى. دە­گەنمەن ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە جەت­­كەنشە ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تا­ل­اتىن سايىن دالانى وت-جالىننان امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن مۇنىڭ ازدىق ەتەرى ءسوزسىز. جاسىراتىنى جوق، كەيبىر ەلدى مەكەندەرگە تەحنيكا كۇشى، ءورت سوندىرۋشىلەر جەردىڭ شال­عاي­لىعىنا بايلانىستى جەتە الماي جاتادى. ون­داي جاعدايدا اۋىل تۇر­عىندارىنا تايلى-تۇياعى قالماي ءورت­تى جالاڭاش قولمەن سوندىرۋلەرىنە تۋرا كە­لەدى. مىنە، وسىنداي ماسەلەلەر تو­تەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى مەن جەر­گىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان تىعى­رىقتان الىپ شىعار كەشەندى ءىس-شا­رالاردىڭ قابىلدانۋىن قاجەت ەتەدى.

وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دە­پارتا­مەنتىنىڭ باسشىلىعى تۇر­عىن­­داردى تابيعات اياسىندا ءورت قاۋىپ­سىزدىگى شارالارىن قاتاڭ ساق­تاۋدى ەسكەرتۋدەي-اق ەسكەرتىپ كەلەدى. وكى­نىشكە قاراي، كەيبىر جاۋاپسىز جاندار وسىنداي وتىنىشتەردى قۇلاعىنا ىلە بەر­مەيدى. دەگەنمەن بۇل با­­عىت­تاعى ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىستارى ۇدا­يى جۇر­گىزىلۋدە. دالادا نەمەسە ور­مان­دى القاپتا ءورتتىڭ شىعۋىنا سە­بەپ­كەر بولعان كىنالىلەرگە قاتىستى قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ دە كوزدەلگەن.

شىلدەنىڭ باسىندا ۇلىتاۋ اۋدا­نىندا بولعان سۇراپىل ءورت بۇل سالا­داعى قاۋىپسىزدىك جۇمىستارىنىڭ كەم­­شىل تۇستارىن كورسەتىپ بەرگەنى ءمالىم. ءبىر عانا مىسال: شارۋا قوجالىقتارى باسشىلارىنىڭ اپ­­تاپ ىستىقتا قۇرعاق ءشوپتىڭ لاپ ەتىپ تۇ­تانىپ، ءورت شىعۋى مۇمكىن ەكە­نىن بىلە تۇرا، وزدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك ماسە­لەسىنە سالدىر-سالاق قارايتىنى اششى شىندىق. ەگەر دە جاعدايى بار فەر­مەرلەردىڭ سوقا جەگىلگەن تراكتورلارى قانداي دا ءبىر جاعدايلارعا ساقاداي-ساي دايىن تۇرسا، ءتىلسىز جاۋدان كەلەتىن قاۋىپتىڭ دەر كەزىندە الدىن الۋعا بولۋشى ەدى. نەگىزى بۇل باياعىدان كەلە جات­قان ءتاسىل: ءتىلسىز جاۋدىڭ الدىن وراي جەردى جىرتىپ، قارسى وت قويسا، كەز كەلگەن ءورتتى وشىرۋگە بولۋشى ەدى.

اۋا رايىن بولجاۋشىلار الداعى كۇن­دەرى اپتاپ ىستىقتىڭ باسىلمايتىنىن ايتادى. بۇل دەگەنىڭىز – قانداي دا جاعدايعا بولسىن دايىن وتىرۋدى قاجەت ەتەتىن دابىل بىلە بىلگەنگە. وسى ماسە­لەدە جاۋاپكەرشىلىك جەكە ادامدار بولسىن، ارنايى قىزمەتتەر ءۇشىن بارىنە بىردەي ورتاق: ءورت قاۋىپسىزدىگىنە ءجۇردىم-بار­دىم قاراۋ – سوڭى قاتتى وپىق جەگىزەتىن سالعىرتتىقتىڭ ناعىز ءوزى.

 

قاراعاندى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءالتىنساريننىڭ ادامي بولمىسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:01

ۋاقىت جاراتقان ۇلى جىر

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار