ءسىز, كوزى قاراقتى وقىرمان, كوڭىل قويىپ, تىڭدارمانعا اينالساڭىز, ءبىز رومان ماقساتىن ايقىندايىق, جانردىڭ نەسى ارتىق, كىتاپقۇمار قاۋىمدى قىزىقتىراتىن قانداي تاقىرىپ؟ رومان قۇدىرەتى – قايدان بىتكەن قاسيەت؟
ارينە, ءبىرىنشى الاڭداتاتىنى, ستيل. قالامگەردىڭ جازۋ مانەرىنە قاراي وقىرمانى دا –نە شاعىن, نە كوپ بولادى. سوسىن, ەكىنشى كەزەكتە –بايانداپ-بەينەلەگەن سيۋجەتى – وقۋعا شاقىرىپ تۇرادى. قالعان ايىرىم-بەلگىلەرى اتالعان قوس ۇعىمنان ءوربيدى.
رومان – قيامەت جانر. اسۋ. ەكىنىڭ ءبىرى پوليفونياعا دايىن ەمەس, ۇلكەن حرونوتوپ كەڭىستىگىنەن قايمىعادى. ميحايل باحتين ەنگىزگەن تۇسىنىكتەر. ادەتتە, كوش ورنىقتى جەرىنەن قوزعالمايدى – ىقتاپ وتىرعان اۋىل ءتارىزدى. ءارى قىسقا اڭگىمەنىڭ كوركەمدىك كۇشى (وبويانيە), مولدىرلىگى ىقشام جانرعا تاستاي بەرىك, ءبىر بايلانسا جىبەرمەيدى.
سونىمەن, رومان دەگەنىمىز نە؟ ونى جازاتىن كىم؟
قالامى جۇيرىك, كەڭ تىنىستى, سۇڭعىلا جازۋشى عانا جانرعا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ شىعا الادى.
كوبىنە, رومان جازۋعا تالانتى ولشەنىپ تارتىلعان كاسىبي قالامگەر قاۋىم قۇمار. تالپىنىسى قاتتى, دايىندىعى كوپ. توسەلگەن قالام قالىڭ ۋاقيعانى يگەرۋگە دايار.
قازىرگى ۋاقىت شىعارما كولەمى ىقشام, كەيىپكەر سانى از. وقىرمان سيۋجەتتى دۇنيەلەردى ۇناتادى. ءبىزدىڭ اۆتور شىتىرمان جەلى مەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى شەبەر بايلانىستىرا العان. رومانعا قايتىپ ورالايىق.
ءبىز, ءبىر-بىرىمەن سيۋجەتتىك جەلى, قۇرىلىم, كومپوزيتسيالىق رەتى, فورما جانە مازمۇن كولەمى تالاپتارى تۇرعىسىنان بەينەلەس, تاريحي ۇزاق مەرزىم ىشىندە قابات قالىپتاسقان ءارى بەلگىلى ءبىر ەرەشەلىكتەرى بويىنشا بىرگە توپتاسقان كوركەم شىعارمالار جيىنتىعىن جانر دەپ اتايمىز. ەرتەدەن كەلە جاتقان ءداستۇر.
ءبارى قاتارىنان قالام تارتاتىن تاقىرىپ ەمەس. ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن تالپىنىس. سيرەك تابىلاتىن دارىن. ەپوستىق جىر ۇلگىلەرى ەسەبىندەگى قۇبىلىس.
رومان جانرىن ارداقتاعان ادەبيەتىمىزدىڭ اياۋلى سۋرەتكەرلەرىنىڭ ءبىرى – ساۋلە دوسجان. دالىرەك ايتساق, كوركەم-دەرەكتى شىعارمالاردىڭ اۆتورى, جازاتىنى, نەگىزىنەن, روماندار.
ول جازۋ بارىسىندا, كەيدە, ەكى دۇنيە اراسىنداعى بوگەتتەردى جويىپ, كىتابي عۇمىر مەن رەالدى دۇنيەنى قوسىپ جىبەرەدى. ەكى الەمدەگى كەيىپكەرلەر ءبىر-ءبىرىنىڭ كەڭىستىگىنە ەنىپ, ارالاسىپ جۇرە بەرەدى, كەزىندە, فولكنەر, ماركەس, تاكەن الىمقۇلوۆ قولدانعان مەتود.
سوسىن, قازاقتىڭ كورنەكتى تاريحي تۇلعالارى كوركەم روماندا – سول كۇيىنشە, ەشقانداي وزگەرىسكە ۇشىراماي, كوركەم وبرازعا اينالماي – قاز-قالپىندا كوشىرىلىپ, شىن ومىردە جۇرگەندەي دارىپتەلە تۇسەدى.
ساۋلە دوسجان شىعارمالارىنىڭ الەۋمەتتىك جۇگى بار. ءار تۋىندىسى – بەلگىلى ءبىر قوعامدىق ميسسيا-مىندەتتى اتقارادى. ءتىلى جاتىق. شۇرايلى. ويى تۇسىنىكتى. وقىرماندارى سىرلاستارى سەكىلدى. ەشتەڭەنى كۇردەلەندىرمەيدى, قيىنداتپايدى. وقىرماننىڭ ءوزى ءتارىزدى جازۋشى. بىراق, وسى ءبىر وڭاي كورىنگەن امالدا, شەشىمدە كۇرەلى دۇنيەلەر جاتىر.
دوستوەۆسكي قوعامدىق قىلمىستى, الەۋمەتتىك شيەلەنىستى كورسەتۋ ماقساتىندا كەيبىر كەيىپكەرلەرىن قۇربان ەتىپ وتىرادى, قاتىگەزدىگى ايانىش تۋعىزادى. ءبىزدىڭ اۆتور, ساۋلە دوسجان, كەرىسىنشە, – ءار كەيىپكەرىنە جاناشىر. قاھارماندارى يماندى قالامنان جازۋشى نۇرىنا بولەنەدى, كەيىن – وقىعان ادامعا ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ تۇرادى.
- «ۇزىلمەگەن ءۇمىت»
(رومان, «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپا ءۇيى, الماتى, 2019 جىل, تارالىمى: بەس ءجۇز دانا)
ادەبيەت-ونەر كەڭىستىگىنە كەشىگىپ جەتكەن بەيمازا, بەينەتقور اۆتور از ۋاقىت ىشىندە كوپ نارسە جازىپ ۇلگەردى.
ۇنەمى كەيىپكەرلەرىن قايعى-قۋانىش ۇستىندە تەكسەرەدى, باق پەن سوردا سىنايدى, ەكزيستەنتسياليستىك جاعدايدا كورسەتەدى, ءتىپتى, كەيدە ازاپ-مەحناتتى ءبىر باسىنا قابات-قابات ءۇيىپ-توگەدى.
سىنعا كەزەك, سىناققا بىرگە تۇسەدى. مەحناتى كوپ عۇمىر, شارۋا باعىپ كۇن كورگەن قوڭىر توبەل تىرشىلىك, تارتىس, كۇرەس – ءبارى تاراۋدان تاراۋعا, پاراقتان پاراققا وزىپ, كوشىپ, تاسىمالدانىپ – دامىپ, كەمەلدەنىپ, اۋىسىپ وتىرادى, ات باسىنداي قايعى – تارقامايتىن قۋانىشقا ۇلاسادى, جارىماعانى جاقسىلىقق كەز بولادى, ىلعي جارقىلداعان ديناميكالىق گەرويلار. ءتىلى وقۋعا جەڭىل, ۋاقيعاسى تۇسىنۋگە وڭاي: ءداستۇرلى پروزانىڭ ۇزدىك تە ۇلگىلى سيپاتتارى بار. سيۋجەتتەرى – اسا بەلسەندى. ءارى ەكپىندى. ءىش پىستىرمايدى.
جالىقتىرمايدى. وزگەرىپ, ءونىپ, ورىستەپ وتىرادى. كەيىپكەرلەرى – جارقىن تۇلعالار. ەستە قالاتىن, ءبىر ءسات ۇمىتىلمايتىن پەرسوناجدار. تۇگەل قاراكەت جاساپ, قايرات كورسەتىپ جاتادى. تەگىس – شيراق, سەرگەك, شالت. ءبىز قاراستىرىپ وتىرعان ساۋلە دوسجان شىعارماشىلىعى ايتقان سوزىمىزگە كۋا. روماندارى – نىعىز, ءىس-ارەكەتى كوپ, ۋاقيعاسى قالىڭ. باس قاھارماندارى – جالىندى, جىگەرلى, ەڭبەكقور... كۇللى شىعارماسى دەرلىك – قازاقتىڭ ۇلى مۇڭى – سەمەي پوليگونى قۇرباندارى تۋرالى ەكەن. تاقىرىبى دا سول. ءوزى اۆتور سەمەي, قاينار, قارقارالى ءوڭىرىن تۇگەل ارالاعان ەكەن, جولىن ۇيرەنىپ الىپتى, اۋىل, جىرا, ساي-سالا, تاۋ-تاس اتتارىن, جول سىلەمىن جاتقا بىلەدى. ەركىن سىلتەيدى. شۇرايلى ءتىل پەيزاجدارعا جاقسى – باي كەيىپتەيدى. كەستەلەگەنى – نازىك ورنەكتى. جازۋعا ەندى جەتكەندەي, اسىعىپ, ساعىنىپ جازادى. كوركەم ماتىنگە قۇشتار.
2 . «ۇلكەن ۇيدەگى ۇرەي»
(رومان, «جازۋشى باسپاسى», الماتى, 2013 جىل, تارالىمى: ەكى مىڭ دانا)
بۇل رومان – ءۇش عاسىردىڭ جيىنتىعى, قازاق تاريحىنىڭ ۇلكەن ۋاقيعالارىن قامتيدى. ءتىلى جاتىق, قۇنارلى, جاقسى شىعارما. تەز وقيسىز. سيۋجەتتىك جەلى قارقارالى-سەمەي وڭىرىندە قالىڭ داۋلەت, قازىنا-بايلىعىمەن اتى شىققان تاتار كوپەسىنىڭ قارقارالى قالاسىندا سالعان «اكمەتوۆتىڭ ءۇيى» تۇرعىندارىنىڭ ءومىرى توڭىرەگىندە ورىلەدى. بۇكىل روماندى ءبىر قاھارمان وزىنە بايلاپ تۇر: ول ارسلان, اۋەلى, اتالعان تۋىندىنىڭ باستاپقى جارتىسىندا ءتىرى كەزىن, ادام بەينەسىن كورەمىز, كەيىن اكەسىنەن مۇرا ءۇيدى كۇزەتىپ جۇرگەن ەلەس كۇيىندە تانيمىز. ءتىرى كەيپىنەن اجىراپ, تەرەزەدەن جىبەك شىلتەر جامىلىپ تۇنگى بولمەگە تۇسكەن ارۋاق ۇيىقتاپ جاتقان جۇرتتىڭ مازاسىن الادى. سەبەبى, جانازاسى شىعارىلماعان, زيراتقا قويىلماعان, قابىرىن تاپپاعان بەيباق... اعايىن-جۇرتى ارۋلاپ كومبەگەن, ارتىنان ۇرپاعى قۇران دا وقىماعان شاراسىز – ىرگەسىندەگى وتىن قورادا وراۋلى جاتقان مۇردە ماڭگىلىك ورنىن تىلەيدى. اق قاشىپ, قىزىل قۋعان زاماندا اكە مۇراسىنا يە بولا الماعان ارسلاندى توقالى حاديشانىڭ ەكىنشى رەۆوليۋتسيونەر كۇيەۋى بالتامەن شاۋىپ ولتىرەدى دە, كەزىندە اكەلى-بالالى اكمەتوۆتەر التىن-كۇمىسىن, ءىنجۋمارجان تاستارىن ساقتاعان قۇپيا وتىن قويماعا اپارىپ تاستايدى. بەرگى جاعىنان وتىن قالاپ, ىرگەنى جاۋىپ, بەكىتىپ قويادى. حاديشا, نەگىزى, ازعانا ۋاقىت داۋرەنى ءجۇرىپ, شالقىپ ءومىر سۇرگەن پەرسوناج. تاتار كۇيەۋىنە اتبايلار بالاسىن تاۋىپ بەرىپ, ىقپالى ەندى كۇشەيگەن كەزدە, توڭىرەگىن بيلەپ-توستەي باستاعاندا, زامان وزگەرەدى. ول ەرىنىڭ تاتار بايبىشەسى ءنۇريانى قازان-وشاقتان, ءۇي شارۋاسىنان, اڭگىمە-كەڭەستەن شەتتەتىپ تە قويعان ەدى, تومەنگى ۇيگە قۋىپ, بۇكىل ىرزىقتان الاستاعانى دا, قاشىرعانى دا راس بولاتىن. بىراق, تاۋپىق دۇنيەگە كەلگەلى – دۇنيە تارىلادى. ەل بۇزىلادى, سوۆەت بەلسەندىلەرى ويران سالادى, قازىنا-م ۇلىكتى تاركىلەيدى. كىتاپتىڭ سوڭىندا ەلەستىڭ قۇپياسى اشىلىپ, جۇمباعى شەشىلەدى. بىراق, ەلەس قانشاما ادامدى قازاعا ۇشىراتادى. ءولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى دەگەن وسى.
شىعارمادا قالامگەردىڭ شىنايىلىعىن كورسەتەتىن, ءتىل سۇلۋلىعىن اڭعارتاتىن دەتالدارى كوپ-اق: 1) «ونىڭ الپ-الپ باسقان ءار قادامى ايەلدىڭ جۇرەگىن جانشىپ كەتىپ بارا جاتتى», 2) «كامشات بورىگىنىڭ ۇكىسى بۇلعاڭداپ, قىجىم بەشپەنتىنىڭ بەلىن قىناي بۋىپ... 3) «باسىندا كيمەشەك, كەڭ-مول پىشىلگەن باتەس كويلەكتىڭ سىرتىنان جەڭسىز پ ۇلىش كيەدى», 4) «باياعى اكمەتوۆتان قالعان ۇلكەن ءۇيدىڭ ەكى جاعىنان ەكى ەسىك شىعارعان شاپانباەۆتار مەن شالقارباەۆتاردىڭ وتباسىلارى ءوسىپ-ءونىم جاتتى»...
- ەكى «كۇيەۋلى كەلىنشەك»
(«جازۋشى باسپاسى», الماتى, 2013, تارالىمى ەكى مىڭ دانا)
حيكايات كوركەم تۋىندى باس كەيىپكەر گۇلجاننىڭ ءوز باسىنان وتكەن جايتتاردى جورنالشى قۇربىسىنا ايتۋدان باستالادى. گۇلجان قولىندا ءبىر كۇيەۋى – مۇگەدەك ەرىك – بار. ءوزى – يگوردىڭ ايەلى. بالالاردىڭ اكەسى ەرىك ءىشىپ كەتىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىندا گۇلجاندى جاعالاپ قايتا ورالادى. ۇرپاق ءۇشىن كەشىرەدى. ارتىنان ەرگەن ءناسىلى اكەسىن وزدەرى كۇتەدى. يگور – قارسى ەمەس, تەك اراعىن قويسىن دەيدى. باس جاعىندا, ورتا تۇسىندا قالاعا كەلگەندەگى ءومىرى اڭگىمەلەنەدى. اسحانا باستىعى مارات ەكەۋى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس نانىمدى بەينەلەنەدى. شىعارمادا اتاۋى كورسەتىپ تۇرعانداي قازاق قوعامىنا دا ازاماتتىق نەكە دەندەپ ەنىپ كەلە جاتقانى, كۇن تارتىبىنە كوتەرىلگەنى ءسوز بولادى, ءتىپتى, كوپ ەركەكپەن قاتار جۇرە بەرەتىن باي كەلىنشەكتەر تۋرالى دا اڭگىمە قوزعالادى.
- «جاتقا تۋعان بالا»
(حيكايات, «جازۋشى باسپاسى», الماتى, 2013 جىل, تارالىمى ەكى مىڭ دانا)
بۇل شىعارما ەرلى-زايىپتى جاريا مەن ماقسۇتتىڭ تاعدىرىن بەينەلەيدى. پەرزەنتسىز وتباسى جاقسىبەك پەن ايعانىم جالعان-انا» (سۋرروگات-انا) كومەگىمەن بالا ءسۇيۋدى ارماندايدى. قۇربىسى شارا جاريانى تۇركياعا وقۋعا كەتكەن جولداسى جوقتا ايعانىممەن تانىستىرادى, ەكى جاق «جالعان انا» قىزمەتىنىڭ قۇنىن ەكى بولمەلى پاتەر دەپ بەلگىلەپ, ورتاق كەلىسىمگە كەلەدى. بىراق, كەيىن, ءبارىبىر, كۇيەۋى ماقسۇت قۇلاقتاندىرىلادى. ۇرىق كەزىنەن ءوسىرىپ-جەتىلدىرگەن بالانى ءدال تۋار الدىندا جاقسى كورىپ قالعان انا قيماي, قاتتى قينالادى. شىعارما ۇلكەن فيلوسوفيالىق-ەتيكالىق ماسەلەلەردى كوتەرەدى.
- «قاسىرەت پەن تاعدىر»
(رومان, «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپا ءۇيى», الماتى, 2019 جىل, تارالىمى 500 دانا)
رومان – ءتورت ءجۇز بەت. باستى قاھارماندارى: اياۋلىم, مەلس, ءامىر, گ ۇلىم-اي... بۇگىنگى زاماندا كەڭ تىنىستى شىعارمالار جازىلاتىنىنا كۇمان ءبىلدىرۋشى ەدىك. بار ەكەن. تەگى, اۆتور ۇلكەن شىعارمالار جازۋعا توسەلىپ العان ءتارىزدى. رومان اياۋلىم مەن مەلس اراسىنداعى جاس ماحاببات, ءمولدىر سەزىم تۋرالى ەپيزودتاردان باستالادى. كەيىن مەلس ۇيلەنبەي قالادى, اياۋلىم امىرمەن قوسىلادى. مەلس – مۇگەدەك. ءتىپتى, اياۋلىم دا شىنار ەسىمدى قىز تاۋىپ, نارەستە قۇرساعىنان داۋن كەسەلىنە ۇشىرايدى. اقىرى, شەتىنەپ كەتەدى. ءامىر ەرتە دۇنيە سالادى. بۇل جايت اياۋلىمدى قاتتى قينايدى. جۇمىس ىزدەپ, بالا-شاعاسىن اسىرايىن دەپ, ابدەن سەرگەلدەڭگە تۇسەدى. قورلاپ تا كەتەدى, بىراق, اۋيالىم وتباسىن سۇيرەپ ءجۇرىپ اقىرى جاقسى كۇنىنە دە جەتەدى. ول ءالى ۇيلەنە قويماعان مەلسكە تۇرمىسقا شىعىپ, باقىتىن تابادى. ءساۋىردىڭ ىزعارى بار ەكەن, دەپ جازادى اۆتور كىتابىنىڭ سوڭىنا قاراي (382-بەت), سيۋجەت تە فينالىنا جەتىپ قالعان كەز...
ول (اياۋلىم) ءساۋىردىڭ ءبىر كەشىندە مەلستى كۇتىپ تۇرادى, ەكەۋى ءسوز بايلاسۋى ءتيىس, اسا ماڭىزدى كۇن. بىراق, ىزعاردى شەگىندىرگەن ەكى نارسە بولادى, ءبىرى ەكەۋىنىڭ جۇپتاسۋى, ءبىرى, بۇل قۋانىشتى حاباردى ەستىگەن مەلستىڭ ءجۇرىپ كەتكەنى... از-ازداپ, قاز-قاز باسىپ. ادەتتە, كوكتەمنىڭ ىزعارىن سىندىرىپ ساۋىردەن سوڭ جىلى ماۋسىم كەلەدى. ءارى قاراي – جاز. ءومىردىڭ بەلسەندى ۋاقىتى. ساۋىردە تابىسقان قوس تاعدىر ەندى كۇللى كەدەرگىنى بۇزىپ وتۋگە ءازىر. قالامگەر الەۋمەتتىك ماسەلەنى, جەكە ادامنىڭ قايعى-شەرىن بۇكىل حالىقتىق دراما دەڭگەيىنە كوتەرە بىلگەن. ز ۇلىمدىق اقىرىنا دەيىن ايتىلسا عانا كەتەدى. قايراتتى قالامعا اتقاراتىن جۇمىس كوپ.
- «قاجىمۇقاننىڭ قاسقا جولى: جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ»
(ساۋلە دوسجاننىڭ ء«بىرتۋار» اتتى دەرەكتى رومانى جونىندە)
ۇستىمىزدەگى عاسىردى كوپ جۇرت كيىز تۋىرلىقتى قازاق حالقى عاسىرى دەپ اتاپ جۇرگەنى جايلى اندا-ساندا ءباسپاسوز جۇزىنەن وقىپ قالامىز. ءبىر-بىرىنەن اسىپ تۋعان ەل جوق, بىراق, بەلگىلى ءبىر داۋىردە, قانداي دا ءبىر زاماندا, بەلگىلى ءبىر جاعدايلارعا بايلانىستى, اتى وزىپ, باعى جانعان تۇستارى بولادى: بۇگىندە سول توپجارعان ۇلت- ۇلىستار قاتارىنا الاش جۇرتى دا جاتاتىنى ءسوزسىز.
الەمدە, دۇنيەجۇزىلىك ساحنادا ەلىنىڭ ءانىن دە, اتىن دا وزدىراتىن ونەرپاز تۇلعالار ءوز ۇلتىنىڭ ەسىم-سويىن ادامزات تاريحى تاقتاسىنا التىن قارىپتەرمەن جازىپ قويارى انىق, ونى وركەنيەتتەردىڭ ىرگەسىنە قۇلاعان تاس قابىرعالارى دا, جەرمەن-جەكسەن بوپ جاتقان قىش دۇنيەلەرى, تۇرمىس زاتتارى, قالا بۇيىمدارى دا, قيراعان سارايلار ورنىندا قالعان جوتا-جوتا, تاۋ-تاۋ ۇيىندىلەرى دە, ءتىپتى, عارىشتان جەتكەن شاڭ-توزاڭ دا, عالامنىڭ كوشكەن قۇم-توپىراعى دا, ەشتەڭە وشىرە المايدى.
بەرليندى بولگەن سولشىل يدەيالار كۇيرەپ, مەملەكەتتەر الىبى – سوۆەت وداعى ىدىراعاندا, كەشە قۇرمەت-قوشەمەت اپەرگەن, كىشىلىگىن كۇشەيتىپ, ازدى كوپتىڭ قاتارىنا قوستىرعان ۇشكەمپىروۆتەر, كەرىسىنشە, ۇلت بايراعىنا, تۇران ۇرانىنا – ازاتتىق سيمۆولدارىنا اينالدى.
كەزىندە, قيىن ۋاقىتتا ەلىن ارداقتاعان, وتانىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن جانكەشتى جەڭىمپازدار – بۇگىن جاڭا بۋىن, جاس ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە, ناسيحات.
ونەگە كورگەن تولقىن – قازىرگى تاڭدا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ جۇلدىزى: ديماش, يمانبەك, كوپتەگەن ونەر مەن سپورت وكىلدەرى, عالىمدار, ويشىلدار, ىسكەر ادامدار, ءبارى تەگىس قازاقستاندى الەمگە تانىتتى.
قازاقتىڭ اتىن شىعارعان, اتاق-داڭققا بولەگەن ءاربىر جاقسى جاس – جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ دە اعايىنداس (اتالاس) باۋىرى, ەت جاقىن تۋىسى. كەشە ەلىن ءسۇيۋ ەرلىگىنە پارا-پار ەدى, ەندى بۇگىن سۇيىسپەنشىلىك يدەياسى وركەن جايىپ, تۇتاس ۇلتتىڭ فيلوسوفياسىنا اينالدى.
تورتكىل دۇنيەنى تۇگەل قامتىپ قازاق قۇبىلىسى ەلدەردى تاڭعالدىرىپ كەلە جاتىر.
كىتاپ تەز وقىلادى... ءاۋ دەگەن ساتتەن باستاپ-اق سەكسەنىنشى جىلعى وليمپياداعا اسىقتىق. جەڭىمپازدىڭ تالاس وزەنى بويىندا وتكەن بالا كەزى, مويىنقۇمعا ساپارى, جاستىقتىڭ ەرتىستى كەسىپ جۇزگەن باقىتتى شاقتارى, ەمتيحان, وقۋ, سپورت, العاشقى جەڭىستەر, تابىستار, كەدەرگىلەر, اۋلەت اڭىزدارى, شەجىرەسى, قاجىمۇقان-پوددۋبنىي حيكاياسى, ءشامىل سەرىكوۆ تاعدىرى (اكەسى – كەرىم, اناسى – سارا), ءار بەلدەسۋدىڭ جادتا جاتتالىپ قالاتىنى, جوعالعان كۇندەلىك, تورعاي حالقىنىڭ قۇرمەتى, جاس ارۋدىڭ قۋانىشى, بەۋ, شىركىن, قازاقى قۇيىلىپ تۇسكەن سوزدەر, سويلەمدەر, قىردىڭ جۇپارى, اۋىل ءيىسى اڭقىعان, ەلدىڭ, جەردىڭ اجار-كوركى كورسەتىلگەن كوركەم تۋىندى كوڭىلىڭىزدى جاۋلاپ الادى, سيۋجەتى وقىپ بىتكەنشە بايلاپ ۇستايدى, جان-جاعىڭىز – قارسى الدىڭىز دا, تۋ سىرتىڭىز دا – تىم-تىرىس, دۇنيە جىم-جىرت, ارەدىك كىتاپ بەتتەرى عانا سىتىرلاپ, پاراقتاپ جاتقانىڭىز قۇلاققا ءالسىن-ءالسىن كەلەدى, ءۇي ىشىندەگىلەرگە, كورشى بولمەلەرگە السىرەپ جەتەدى, باسقا دىبىس جوق, بولۋى دا مۇمكىن ەمەس, بەيقامدىق, نەمقۇرايدىلىق سالتاناتى, قىزىقتىڭ ءبارى كىتاپ ىشىندە, تاڭعاجايىپ اتموسفەرا, تۋىندى ءوزى جەتەلەپ وتىرادى, سوڭىڭا قاراي, ارينە, اسىعاسىز, فينالىندا جۇلدە كۇتىپ تۇرعانداي تولقيسىز, قۇددى بىرەۋ وڭاشا وقۋعا قالدىرىپ كەتكەندەي... كىتاپتىڭ ىشىندە دە, سىرتىندا دا – تىنىشتىق.
تىنىشتىق – سابىرلى قالام بەلگىسى. بايسالدىلىق. بايىپتىلىق يەسى. تىنىشتىقتىڭ ءۇنى دۇنيە تىنىشتالا قالعاندا بولماشى دىبىستاردان ەستىلەدى.
شىعارمادا دەرەك كوپ, مىسال – جەتكىلىكتى. بەينەتقور قالامنىڭ ەڭبەگى كورىنىپ-اق تۇر. قىزىقتى جايتتار بودرييار فيلوسوفياسى اشقان جارناما تۇزىلىستەرىندەي مەنى كور, مەنى ءبىل, مەنى تانى دەگەندەي وقۋعا شاقىرىپ, ەلىكتىرىپ, قىزىقتىرىپ تۇرادى.
قورىتا كەلگەندە, ساۋلە دوسجان قالام تارتقان ء«بىرتۋار» – جانرلىق تۇرعىدان – دەرەكتى رومان. مەنىڭ باعالاۋىمشا, ۇيرەنەتىنى كوپ اۋلەت كىتابى. ۇرپاق ءوسىرىپ, بالا تاربيەلەيتىن تۋىندى. مەملەكەتشىل تۇلعا قالىپتاستىراتىن, ونەگە ىزدەگەن وتباسى قادىرلەپ ۇستايتىن مۇرا. اكەدەن بالاعا قالاتىن بايلىق. داۋلەت.
بۇل كىتاپ – ۇلتتىق قازىنا جارشىسى. ول – ۇلتتىق قازىنا. قازاقتىڭ الەمگە جاساعان جاقسىلىعى.
- قورىتىندى
قازىرگى تاڭدا وقىرمانى ىزدەپ وتىراتىن جازۋشىعا اينالعان ساۋلە دوسجان – بىرنەشە ۇلكەندى-كىشىلى كىتاپتىڭ اۆتورى. دەسەك تە, قالامگەردىڭ جوسپارى كوپ, شىعارماشىلىعىن ورىستەتىپ, جاڭا تۋىندىلار جازۋعا ىنتالى, توقتاماعان قالام ەشقاشان توقىرامايدى.
ديدار امانتاي
25.07.2021
