ادام يگىلىگى – مەملەكەت ىلگەرىلەۋىنىڭ باستى ولشەمى

مەديتسيناداعى مۇمكىندىك كەڭەيدى

كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ, ازاماتتاردى قولداۋدىڭ جاڭا تەتىك­تەرى ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە 2,5 ملن-نان استام ادام زەينەتاقى الادى, 630 مىڭ­نان اسا كوپبالالى وتباسى مەم­لەكەتتىك جاردەم­اقىمەن قامتىلعان, مۇگەدەكتىگى بار 544 مىڭنان استام ازاماتقا قولداۋ كورسەتىلەدى.

حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قور­عاۋ الەۋ­مەت­تىك ساياساتتىڭ نەگىزگى با­عىت­تارىنىڭ قاتارىندا قالىپ وتىر. وسى ماقساتتا ۇكىمەت تەگىن مە­دي­تسينالىق كومەكتىڭ كەپىل­دەن­­­دى­رىل­­گەن كولەمىن ساقتاپ, مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مە­ديتسينالىق ساقتان­­دىرۋ جۇيەسىن جەتىل­­دىرۋ جۇمى­سىن جال­عاستىرىپ كەلەدى. مەم­­لە­كەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەل­­دىڭ قاي وڭىرىندە تۇرسا دا ءار ازامات ساپا­­لى مە­دي­تسينالىق كومەككە قول جەتكىزۋگە ءتيىس. قازىر وتانداستارىمىز مەملە­كەت قارجىسى ەسەبىنەن مەديتسي­نالىق قىزمەتتىڭ كەڭ اۋقىمىن پايدا­لانا الادى.

ولاردىڭ قاتارىن­دا دارىگەرلەر كەڭەسى, پروفيلاك­تيكالىق تەكسەرۋلەر, كۇردەلى وپەراتسيالار مەن جوعارى تەحنولوگيالىق ەم تۇرلەرى بار. كارديوحيرۋرگيا, نەيروحيرۋرگيا, اعزا ترانسپلانتاتسياسى, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ, سيرەك كەزدەسەتىن دەرتتەرگە شالدىققان ناۋقاس­تارعا كومەك كورسەتۋ سەكىلدى قىمبات قىز­مەتتەر دە بيۋدجەت ەسە­بىنەن قارجىلان­دىرى­لادى. مۇن­داي ەم-دوم تۇرلەرىنىڭ قۇنى كەي جاعدايدا ونداعان ملن تەڭگەگە جەتەدى.

سوڭعى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – ونكو­لوگيالىق سكرينينگتەردىڭ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەن­دىرىلگەن كولەمىنە ەنگىزىلۋى. سونىڭ ناتيجەسىندە شامامەن 300 مىڭ ادام قوسىمشا دياگنوستيكالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قولعا الىنعان شارالار ناقتى ناتيجە بەرە باستادى. ەلدەگى ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى تاريحي ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ, 75,97 جاستى قۇرادى.

مەملەكەت ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق كومەك كولەمى دە جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى مەن مىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسى ازاماتتارعا كۇردەلى وپە­راتسيالار مەن زاماناۋي ەم تاسىل­دەرىن قولجەتىمدى ەتەدى. سونىڭ ارقا­سىندا قىمبات ەم-دوم تەك تابىسى جوعارى ازاماتتاردىڭ عانا ەمەس, بارلىق تۇرعىننىڭ يگىلىگىنە اي­نالدى. اسىرەسە اۋىر دەرتكە شال­دىققان بالالاردى ەمدەۋگە باسىم­دىق بەرىلىپ كەلەدى. دارىگەرلەر جىل سايىن تۋا بىتكەن اۋرۋلارى مەن ءتۇرلى پاتولوگيالارى بار شامامەن 1,5 مىڭ سابيگە وپەراتسيا جاسايدى. ونىڭ 40 پايىزعا جۋىعى از ءينۆا­زيۆتى ەندوۆيدەوحيرۋرگيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنداي ءادىس اعزاعا تۇسەتىن سالماقتى ازايتىپ, بالانىڭ تەزىرەك ساۋىعۋىنا جول اشادى.

ۇكىمەتتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بالالار كارديوحيرۋرگياسى سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەر بايقالادى. ەلى­مىزدە جىل سايىن جۇرەك-قان تا­مىر­لارى جۇيەسىنىڭ تۋا بىتكەن اقاۋى بار بالالارعا ەكى مىڭعا جۋىق اشىق وپەراتسيا جاسالادى. كەيىن­گى جىلدارى وپەراتسيادان كەيىن­گى نارەستەلەردىڭ ومىرشەڭدىك دەڭ­گەيى 88 پايىزدان 93 پايىزعا دەيىن ءوستى. بۇعان قوسا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە 19 يننوۆاتسيالىق مەدي­تسينالىق تەحنولوگيا ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بالالاردى شەتەلگە ەمدەلۋگە جىبەرۋ قاجەتتىلىگى ەكى ەسەگە ازايىپ, جوعارى تەحنولوگيالى كومەك ەل ىشىندە كورسەتىلە باستادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ازاماتتاردى قىمبات ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل باعىتتا دا قول­داۋ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايدى. ەگەر 2018 جىلى مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن ءدارى-دارمەك العان ازاماتتار سانى 1,9 ملن ادامدى قۇراسا, 2025 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 3,4 ملن-عا جەتتى.

امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە ءدارى-دارمەكپەن قامتۋعا بولىنەتىن قارجى كولەمى دە بىرنەشە ەسە ءوستى. اتاپ ايتقاندا, 7 جىل ىشىندە بۇل ماقساتقا قاراستىرىلعان قاراجات 87,2 ملرد تەڭگەدەن 337,4 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.

انا مەن بالا دەنساۋلىعى – باستى نازاردا

الەۋمەتتىك ساياساتتاعى باسىم باعىتتار­دىڭ ءبىرى – انا مەن بالانى قورعاۋ. جۇكتى ايەلدى قولداۋ تەك بوسانۋ كەزەڭىمەن شەكتەلمەيدى. بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋدان باستاپ ءسابي دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىنگى باقىلاۋعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدى قامتيتىن كەشەندى مودەلگە كوشىپ كەلەدى.

قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتي­جەسى دە بايقالادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدە انا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى 6 ەسەگە تومەندەدى. كەيىنگى 5 جىلدىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش تاعى 35 پايىزعا ازايدى. ماماندار مۇنى ايەلدەر دەنساۋلىعىن باقى­لاۋ جۇيەسىنىڭ كۇشەيۋىمەن, ەرتە دياگ­نوستيكانىڭ دامۋى جانە مەدي­تسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋى ارقىلى تۇسىندىرەدى. قازىر جۇكتى ايەلدەردىڭ 90 پايىزدان استامى جۇكتىلىكتىڭ العاشقى 12 اپتاسىندا دارىگەر ەسەبىنە الىنادى. بۇل ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردى ەرتە انىقتاۋعا, قاجەتتى ەم-شارانى دەر كەزىندە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

انا دەنساۋلىعىن قورعاۋعا با­عىت­تالعان جاڭا جوبالار دا ىسكە قوسى­لىپ جاتىر. 2025 جىلعى تامىز­دان باستاپ «انالار ساۋلىعى» باعدار­لاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ونىڭ اياسىندا ايەلدەر العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك دەڭگەيىندە 15 ءتۇرلى تەكسەرۋدەن تەگىن وتە الادى. سونىمەن قاتار ء«بىر كۇن­دىك كلينيكا» جوباسى دامىپ كەلەدى. بۇل جۇيە جۇكتى ايەلدەرگە بىرنەشە كۇن نە اپتا كۇتپەي-اق, قاجەتتى زەرتتەۋلەر مەن ماماندار كەڭەسىن ءبىر كۇن ىشىندە الۋعا جاعداي جاسايدى.

ەل مەديتسيناسى ءۇشىن جاڭا با­عىت­­تاردىڭ ءبىرى – فەتالدى مە­دي­تسي­نا. 2024 جىلدان بەرى ەلىمىزدە ۇرىقتاعى پاتولوگيالاردى جاتىر ىشىندە انىقتاپ, ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزىلە باستادى. بوساندىرۋعا كومەك كورسەتۋ جۇيەسى دە كەڭەيىپ كەلەدى. قازىر رەسپۋبليكا اۋماعىندا 273 قالالىق جانە 152 اۋىلدىق ايەلدەر كونسۋلتاتسياسى جۇمىس ىستەيدى. بۇدان بولەك, وبلىستىق پەري­ناتالدىق ورتالىقتار جانىنان 24 كونسۋلتاتسيالىق بولىمشە اشىلعان. جاڭا مەديتسينالىق نىسانداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بولاشاق انالاردىڭ ساپالى كومەككە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرا ءتۇستى.

انا دەنساۋلىعىن قورعاۋ جۇمىسى بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋمەن قاتار جۇرەدى. سون­دىقتان كەيىنگى جىلدارى بالالار مەديتسي­ناسىنا بولىنەتىن قارجى كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايدى. ەگەر بىرنەشە جىل بۇرىن بالالارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت­تەرگە 264 ملرد تەڭگە بولىنسە, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 585 ملرد تەڭگەگە جەتتى. قازىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالاتىن جالپى شىعىننىڭ شامامەن تورتتەن ءبىرى بالالار دەنساۋلىعىنا باعىتتالادى.

بۇل قولداۋ ناقتى ناتيجەگە جول اشىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارى نارەستە ءولىمى 7,5 ەسەگە تومەندەدى. ەلىمىزدە بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاستى. ونىڭ قۇرامىنا ەمحانالار, كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحانالارى, پەريناتالدىق ورتالىقتار مەن مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق ۇيىمدار كىرەدى. جىل سايىن تۋا بىتكەن دامۋ كەمىستىگى انىقتالعان شامامەن 1,5 مىڭ جاڭا تۋعان نارەستەگە شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسە­تىلەدى. سونداي-اق ەكى مىڭعا جۋىق بالاعا اشىق جۇرەككە وپەراتسيا جاسالادى. مۇنداي كۇردەلى وتالار بۇرىن ساناۋلى ورتالىقتاردا عانا جۇرگىزىلسە, بۇگىندە جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينانىڭ دامۋى ولاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىردى.

بالالاردىڭ تولىققاندى ومىرگە بەيىمدەلۋى دە نازاردان تىس قالعان جوق. وسى ماقساتتا مەديتسينالىق وڭالتۋ جۇيەسى كەڭەيتىلىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان 81 وڭالتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا جۇزدەگەن مىڭ بالا ءتۇرلى ەمدىك جانە قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىن الادى. سونىمەن قاتار جاڭا وڭال­تۋ ورتالىقتارىن اشۋ, دامۋ ەرەكشە­لىكتەرىن ەرتە انىقتاۋ, دەر كەزىندە كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان ەرتە ارالاسۋ قىزمەتتەرىن دامىتۋ جۇمى­سى جالعاسىپ جاتىر.

الەۋمەتتىك كومەك – ايتارلىقتاي قولداۋ

مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا كور­سە­تىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر­دىڭ قول­جەتىم­دىلىگى دە ايتارلىقتاي ارتتى. اسىرەسە قۇجات راسىمدەۋ مەن سا­راپتامادان ءوتۋ ءتارتىبىن جەڭىلدە­تۋگە باسىمدىق بەرىلدى. 2022 جىلدان باس­تاپ ەلىمىزدە مۇگەدەكتىكتى تا­عايىن­داۋدىڭ سىرتتاي پرواكتيۆتى فور­­ماتى ەنگىزىلدى. ازاماتتار مەدي­تسي­نالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما بو­لىم­شەلەرىنە بارماي-اق قاجەتتى را­سىم­دەردى قاشىقتان وتە الادى. قا­زىر كۋالاندىرۋ راسىمدەرىنىڭ 45 پايىز­دان استامى ونلاين فورماتتا جۇرگىزىلەدى.

بيىلدان باستاپ مۇگەدەكتىك بويىنشا تولەنەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلار كولەمى 10 پايىزعا ۇلعايتىلدى. ناتيجەسىندە, ءى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا تولەنەتىن قولداۋ كولەمى 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتتى. ءىى توپ ءۇشىن بۇل كورسەتكىش 154 مىڭ تەڭگەگە, ءىىى توپ ءۇشىن 117 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ تاعى ءبىر ماڭىز­دى باعىتى – تابىسى تومەن وت­باسىلاردى قولداۋ. وسى ماقسات­تا ەلىمىزدە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل قولداۋ وت­باسىنىڭ قۇرامى مەن تابىس دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ تاعايىندالادى. ياعني كومەك ناقتى مۇقتاج ازاماتتارعا باعىتتالادى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتى­لۋىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. الەۋمەتتىك قولداۋ كاسىپتىك وقىتۋ, جاڭا ماماندىق يگەرۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى جانە كاسىپكەرلىك باستامالاردى دامىتۋ شارا­لارىمەن قاتار جۇرەدى. ەگەر وتباسىندا ەڭبەككە جارامدى ادام بولماسا نەمەسە وبەك­تيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولسا, مەملە­كەت­تىك قولداۋ قوسىمشا تالاپتارسىز كورسەتىلەدى.

بيىلعى 1 مامىرداعى جاعدايعا سايكەس, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك 34,5 مىڭ وتباسىنا تاعايىندالدى. قولداۋ العان ازاماتتاردىڭ جالپى سانى 186 مىڭ ادامعا جەتتى. وسى ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 10,6 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. مەملەكەت تەك جار­دەماقى تولەۋمەن شەكتەلمەيدى. جۇ­مىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى, كاسىپ­تىك وقىتۋ, كاسىپكەرلىك باستامالاردى قولداۋ, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ سەكىلدى شارا­لار دا قاتار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.

الەۋمەتتىك ساياسات تەك جاردەم­اقى تولەۋمەن شەكتەلمەيدى. كەي جاعدايدا ادامعا قارجىلاي كومەك­تەن بۇرىن كۇتىم, كەڭەس, وڭالتۋ نەمەسە قۇقىقتىق قولداۋ قاجەت بولادى. سوندىقتان كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتارعا ارنالعان ار­نايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر جۇيەسى كەڭەيتىلىپ كەلەدى. بۇل قول­داۋ مۇگەدەكتىگى بار بالالار مەن ەرەسەك­تەرگە, وزدىگىنەن كۇتىم جاساي المايتىن قارتتارعا, تۇراقتى باس­پا­ناسى جوق ازاماتتارعا, تۇر­مىس­تىق زورلىق-زومبىلىقتان زار­­داپ شەككەن جاندارعا, ادام ساۋ­دا­سى­نىڭ قۇرباندارىنا, سونداي-اق پروباتسيالىق باقىلاۋداعى ازاماتتارعا كورسەتىلەدى.

ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر اياسىندا ازاماتتارعا كەشەندى كومەك بەرىلەدى. ونىڭ قۇرامىنا الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق, مەديتسينالىق, پسيحو­لوگيالىق, پەداگوگيكالىق, ەڭبەككە بەيىمدەۋ, مادەني, ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق قولداۋ كىرەدى. ياعني ماقسات – قيىندىققا تاپ بول­عان ادامدى ۋاقىتشا قولداپ قانا قويماي, ونىڭ قوعامداعى قا­لىپ­تى ومىرگە قايتا ورالۋىنا جاع­داي جاساۋ. قازىر رەسپۋبليكا اۋما­عىن­دا مۇنداي قىزمەتتەردى كور­سەتەتىن 649 ليتسەنزيالانعان ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. بيىلعى 1 ماۋسىم­داعى جاعدايعا سايكەس, ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتپەن 103 مىڭ­نان استام ادام قامتىلعان. ولار­دىڭ ىشىندە 60 مىڭنان استام ازامات قاجەتتى كومەكتى ءوز ۇيىندە الادى. 18 مىڭنان استام ادام ستاتسيو­نارلىق مەكەمەلەردە قىزمەت كورسە­تۋمەن قامتىلعان. سونىمەن قاتار جارتىلاي ستاتسيونارلىق ۇيىمدار مەن ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ ورتالىقتارىندا دا مىڭداعان ازاماتقا قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى.

2025 جىلدان باستاپ ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمداردى ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ەندى مۇنداي مەكەمەلەردە بىلىكتى مامانداردىڭ بولۋى, قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن قامتاماسىز ەتىلۋى, سانيتارلىق تالاپ­تاردىڭ ساقتالۋى, ءورت قاۋىپ­سىزدىگى جۇيەسىنىڭ بولۋى جانە قوزعا­لىسى شەكتەۋلى ازاماتتارعا قولايلى ورتا قالىپتاستىرىلۋى مىندەتتەلدى.

ساپالى بىلىمگە جول اشىلدى

ءبىلىم سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جات­قان رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ماقسا­تىنىڭ ءبىرى – قالا مەن اۋىل اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ الشاق­تىعىن ازايتۋ. وسى باعىتتا كەيىنگى جىلدارى مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2020 جىلدان بەرى ەلىمىزدە 1,2 مىڭنان استام جاڭا مەكتەپ سالىندى. بۇل كورسەتكىش ۇزاق جىلدار بويى ءبىلىم جۇيەسىندەگى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەن ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ سانىن 4 ەسەگە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل جۇمىس جالعاسىن تاپپاق. بيىلدىڭ وزىندە تاعى 53 مىڭ وقۋشى ورنىنا ارنالعان 96 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا مەكتەپتەر سالۋمەن قاتار قولدانىستاعى ءبىلىم وشاقتارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرگىزىلۋدە. الداعى ءۇش جىل ىشىندە 1300 مەكتەپكە كۇردەلى جاڭارتۋ جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. ونىڭ 820-ءسى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. بيىلدىڭ وزىندە 215 مەكتەپ جاڭارتىلدى. جاڭعىرتۋ تەك عيماراتتىڭ سىرتقى كەلبەتىن وزگەرتۋمەن شەكتەلمەيدى. پاندىك كابينەتتەر زاماناۋي قۇرالدار­مەن جابدىقتالىپ, اسحانالار مەن سپورت زالدارى جاڭارتىلىپ جاتىر. قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى دە تولىق اۋىستىرىلماق.

بالانىڭ دامۋى مەكتەپ تابالدى­رىعىنان ەمەس, مەكتەپكە دەيىنگى كەزەڭنەن باستالادى. سول سەبەپتى مەملەكەت مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازىر قازاقستاندا 12 مىڭنان استام مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 5,3 مىڭى مەملەكەتتىك بولسا, 6,6 مىڭى جەكەمەنشىك سەكتورعا تيەسىلى. بۇل ۇيىمداردا ءبىر ملن-نان استام بالا تاربيەلەنۋدە. بۇگىندە 2 مەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 70,9 پايىزعا جەتتى. ال كەزەكتە تۇرعان بالالار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 96 پايىزدى قۇرايدى.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىمنىڭ قولجە­تىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاڭا قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى دە ەنگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ جۇيەسى. قازىر بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ 20 قالاسى مەن 23 اۋدانىندا سىناقتان وتۋدە. جوباعا 6 مىڭعا جۋىق ۇيىم قاتىسىپ, 936 مىڭ­نان استام ۆاۋچەر بەرىلدى. جاڭا ءتاسىل­دىڭ العاشقى ناتيجەسى دە بايقالادى. بالا­باق­شاعا كەزەك كۇتكەن بالالار سانى ايتار­لىقتاي ازايدى. ەگەر بۇرىن رەسپۋبليكا بويىنشا كەزەكتە 160 مىڭ بالا تۇرسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 18 مىڭعا دەيىن قىس­قار­عان. كەيىنگى ءۇش جىل ىشىندە مەكتەپكە دە­يىنگى ۇيىمداردا 223 مىڭ جاڭا ورىن اشىل­دى. ال 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 76,5 مىڭ ورىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جالپى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى سۇرانىس ايتارلىقتاي ءوستى. حالىق سانى كوبەيىپ, جاڭا مەكتەپتەرگە قاجەتتىلىك ارتتى. وسىعان بايلانىس­تى مەملەكەت تەك بيۋدجەت ەسەبىنەن مەكتەپ سالۋمەن شەكتەلمەي, ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جەكەمەنشىك سەكتوردى دا كەڭىنەن تارتىپ كەلەدى. مۇنداعى نەگىزگى قۇرالداردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى. بۇل تەتىك ارقىلى قارجى مەكتەپتىڭ مەنشىك نىسا­نىنا ەمەس, وقۋشىعا باعىتتالادى. بالا مەم­لەكەتتىك مەكتەپتە وقىسا دا, جەكەمەن­شىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىن تاڭداسا دا, مەملەكەت ونىڭ ءبىلىم الۋى­نا قولداۋ كورسەتەدى.

جۇيەنى تسيفرلاندىرۋعا دا باسىمدىق بەرىلدى. 2025 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭىن تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋگە باعىتتالعان قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. جوبانىڭ باستى ماقساتى – بيۋدجەت قارجىسىنىڭ قوزعالىسىن اشىق ەتۋ, وقۋشىلار سانىن ناقتى ەسەپكە الۋ جانە مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

بۇگىندە e-Qazyna پلاتفورماسى ارقىلى 6 325 مەكتەپ تسيفرلىق جۇيەگە قوسىلعان. ونىڭ ىشىندە 5 443 مەكتەپ مەملەكەتتىك سەكتورعا تيەسىلى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورىندايتىن جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى دا وسى جۇيەگە ەنگىزىلگەن.

جوعارى مەكتەپ پەن عىلىمداعى جاڭا سەرپىن

مەكتەپتەن كەيىنگى ءبىلىم الۋ مۇم­كىن­دىگىن كەڭەيتۋ دە مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ ماڭىز­دى باعىتىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. كەيىن­گى 5 جىلدا جو­عارى بىلىمگە بولىنەتىن گرانت سانى ايتارلىقتاي كوبەيدى. ەگەر 2020 جى­لى مەملەكەتتىك گرانتتار كولە­مى 65,1 مىڭ­دى قۇراسا, بۇگىندە بۇل كور­سەتكىش 93,2 مىڭ­عا جەتتى. مىڭ­داعان جاس جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا تەگىن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

گرانت سانىن كوبەيتۋمەن قاتار جاس­تاردى قولداۋدىڭ قوسىمشا تەتىكتەرى دە ىسكە قوسىلعان. جەكەلەگەن وڭىرلەردىڭ تۇلەكتەرىنە ارنايى گرانتتار بولىنەدى. سونى­مەن بىرگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, «قا­زاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى, بيزنەس قاۋىمداستىق پەن جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءوز قارا­جاتى ەسەبىنەن دە جاستارعا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى ۇسىنى­لادى. ستۋ­دەنتتەرگە كورسەتىلەتىن الەۋ­مەت­تىك قولداۋ كولەمى دە ۇلعايدى. ماسە­­لەن, باكالاۆريات ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقى­سى كەيىنگى 5 جىلدا ەكى ەسەگە جۋىق كوبەيىپ, 26,2 مىڭ تەڭگەدەن 52,4 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. پەداگوگيكالىق ماماندىقتا وقيتىن ستۋدەنتتەر 84 مىڭ تەڭگەگە دەيىن شاكىرت­اقى الادى. ماگيسترانتتار مەن دوكتورانت­تار­دىڭ شاكىرتاقىسى دا وسى كەزەڭدە 1,75 ەسەگە ارتتى. ستۋدەنتتىك ءومىر ساپاسىن جاق­سارتۋ ماقساتىندا جاتاقحانا قۇرى­لىسى دا جالعاسىپ كەلەدى. تەك 2025 جىل­دىڭ وزىندە 10 مىڭنان استام ورىنعا ارنالعان 30 جاڭا جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت اتا-انا قامقور­لىعىنسىز قالعان جاستارعا جانە ءى, ءىى توپ­تاعى مۇگەدەكتىگى بار ستۋدەنتتەرگە جاتاق­حانادا تۇرۋ شىعىندارىن وتەۋ ارقىلى قوسىمشا قولداۋ كورسەتەدى.

دارىندى جاستاردى قولداۋدىڭ ماڭىز­دى قۇرال­دارىنىڭ ءبىرى – حالىق­ارالىق «بولاشاق» باعدار­لاماسى. ءۇش جىل ىشىندە باعدار­لاما اياسىندا 994 ستيپەنديات الەم­نىڭ جەتەك­شى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى اقپا­رات­تىق تەح­نو­لوگيالار, ينجەنەريا, ماشينا جاساۋ, مە­ديتسينا, قارجى, قۇقىق سەكىلدى ەكو­­نو­­ميكاعا قاجەتتى باعىتتاردا دايارلا­نىپ جاتىر. سونىمەن قاتار 342 مامان شەتەل­دىڭ جەتەكشى ۇيىمدارىندا كاسىبي تاعى­­­لىم­­­دامادان ءوتتى. بيىل باعدارلاما تا­ري­­حىن­داعى جاڭا كەزەڭ باستالدى. 2026 جىل­­دان باستاپ حالىقارالىق وليمپيادا­لار­­دا, عىلىمي بايقاۋلاردا, شىعار­ماشى­لىق جا­­رىستاردا جەڭىسكە جەتكەن دارىندى جاس­­تارعا ارنالعان باكالاۆريات باعىتى اشىلدى.

مەملەكەت عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتىپ قانا قويماي, جاس عالىمداردى قولداۋ, حا­لىقارالىق تاجىريبە الماسۋ مۇم­كىندىگىن كەڭەيتۋ, تۇرعىن ءۇي ماسە­لەسىن شەشۋ باعىتىندا دا ناقتى قا­دام­دار جاساپ كەلەدى. 2025–2026 وقۋ جىلىنا دوكتورانتۋراعا 2 919 مەم­لەكەتتىك گرانت ءبولىندى. بۇعان قوسا يندۋس­تريالىق PhD باعدارلاماسى ارقىلى ەكونوميكانىڭ باسىم سالا­لا­رىنا قاجەتتى ماماندار دايارلاۋ ماقساتىندا قوسىمشا 110 گرانت قاراستىرىلعان.

جاس زەرتتەۋشىلەردى قولداۋعا ارنالعان ارنايى باعدارلامالار دا جالعاسىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – «جاس عالىم» گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوباسى. باعدارلاما اياسىندا جىل سايىن جاس زەرتتەۋشىلەردىڭ عىلىمي جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مىڭ گرانت بولىنەدى. عىلىمي ورتاداعى دارىندى جاستاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا زاڭنامالىق دەڭگەيدە جىل سايىن بەرىلەتىن «ۇزدىك جاس عالىم» سىيلىعى بەكىتىلدى. بۇل ماراپات پەرسپەكتيۆالى زەرتتەۋشىلەردى قولداۋعا ءارى عىلىمنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

حالىقارالىق تاجىريبە جي­ناق­تاۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. 2021 جىل­دان بەرى «250 عىلىمي تاعىلىم­داما» باعدارلاماسى جۇزەگە اسى­رى­لۋدا. ونىڭ اياسىندا قازاق­ستان­دىق عالىمدار الەمنىڭ جە­تەك­­شى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عىلى­مي ورتالىقتارىندا ءبىلىم الىپ, تاجى­ريبە جيناقتايدى. كەيىن­گى 5 جىل ىشىندە شەتەلدىك عىلىمي تاعىلىمدامالارعا 1 543 قازاقستان­دىق زەرتتەۋشى جىبەرىلدى. ولاردىڭ 62 پايىزدان استامى – جاس عالىمدار.

جاس عالىمداردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. بۇگىندە 722 جاس عالىم تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە 584 زەرتتەۋشى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن «وتباسى بانك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسى ارقىلى باسپانا ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك السا, تاعى 138 جاس عالىمعا پاتەر وتەۋسىز نەگىزدە بەرىلدى.