حالىقارالىق جيىن اياسىندا قۇرىلىس سالاسىنداعى زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار, تسيفرلىق جۇيەگە نەگىزدەلگەن جوبالار جانە قۇرىلىس جۇرگىزۋدىڭ جاڭا ادىستەرى تانىستىرىلدى. فورۋم بارىسىندا قۇرىلىس جۇمىسىن جۇرگىزەتىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن جانە جەتكىزەتىن كومپانيالار اراسىندا B2B فورماتىنداعى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار «Smart City Central Asia» حالىقارالىق جوباسى تانىستىرىلىپ, زاماناۋي ماركەتينگتى جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى تۋرالى كەڭىنەن ايتىلدى. ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى تەندەرلەرگە قاتىسۋدىڭ جولدارى مەن تەتىكتەرى جونىندە جان-جاقتى اقپارات بەرىلدى.
فورۋمعا قاتىسقان ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس كودەكسى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن سالاداعى باقىلاۋ ايتارلىقتاي كۇشەيەدى. جاڭا زاڭنىڭ نەگىزگى تالاپتارىنىڭ ءبىرى – قۇرىلىس نىساندارىن سالۋ كەزىندە ساپالى ماتەريالداردى عانا پايدالانۋ. وسى باعىتتاعى باقىلاۋ مەن تەكسەرۋ جۇمىسى قاتاڭ جۇرگىزىلەدى. بۇدان بولەك, قۇرىلىس ساپاسىنا بەرىلەتىن كەپىلدىك مەرزىمى جاڭا زاڭعا سايكەس 2 جىلدان 10 جىلعا دەيىن ۇزارتىلادى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بۇل تالاپتار قۇرىلىس سالاسىنىڭ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇرىن قۇرىلىس كومپانيالارى تەحنيكالىق باقىلاۋ, ساراپتاما جۇرگىزۋ, ساپانى تەكسەرۋ سياقتى بىرقاتار فۋنكتسيالاردى وزدەرى اتقاراتىن. ولار مۇنى ەركىن نارىق قالىپتاستىرۋ جانە باسەكەلەستىك ارقىلى باعانى تومەندەتۋ قاجەتتىلىگىمەن ءتۇسىندىرىپ كەلدى. الايدا ءىس جۇزىندە جاعداي مۇلدە باسقاشا بولدى. مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن پايدالانعان كەيبىر كومپانيالار ءوز بىلگەنىنشە ارەكەت ەتتى. ونىڭ سالدارى ساپاسىز سالىنعان قۇرىلىس نىساندارىنان انىق بايقالدى. مۇنداي جاعدايدا ەڭ الدىمەن حالىق پەن قاراپايىم تۇتىنۋشىلار زارداپ شەگەدى.
وسى ولقىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا جاڭا قۇرىلىس كودەكسى قابىلداندى. ەندى مەملەكەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇرىلىس نىساندارىنا جوسپارلى جانە جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جۇرگىزەدى. بۇل قۇرىلىس ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كەيىنگى جىلدارى ءتۇرلى كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ كۋاسى بولدىق. ولاردىڭ باسىم بولىگى ساپاسىز سالىنعان نىساندار مەن ولاردىڭ تۇرعىنداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا توندىرگەن قاۋىپ-قاتەرىنە بايلانىستى ەدى. بۇدان بىلاي قۇرىلىس ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە دە قاتاڭ ستاندارتتار ەنگىزىلەدى.
فورۋمنىڭ شىمكەنتتە ءوتۋى دە كەزدەيسوق ەمەس. ويتكەنى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ءۇشىنشى مەگاپوليس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى جاعىنان كوپتەگەن وڭىرگە ۇلگى بولىپ وتىر. ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كەيىنگى جىلدارى قالاعا 2,3 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ونىڭ شامامەن 75 پايىزى – جەكە ينۆەستيتسيالار. ەلۋدەن استام ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ جالپى قۇنى 175 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ناتيجەسىندە, بەس جۇزگە جۋىق جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان.
كەيىنگى ءبىر-ەكى جىلدا ىسكە قوسىلعان كاسىپورىنداردىڭ قاتارىندا كەراميكالىق تاقتايشا وندىرەتىن زاۋىت پەن اۆتوكلاۆتى گازدى بەتون شىعاراتىن ءوندىرىس ورنى بار. بۇدان بولەك, قالادا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. بىرنەشە جولايرىق سالىندى, مىڭداعان شاقىرىم كوشە مەن جول جوندەلىپ, اسفالتتالدى, كوشەلەرگە جارىقتاندىرۋ جۇيەلەرى ورناتىلدى.
ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى شەشىلگەن وڭىرگە ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتۋى – زاڭدى قۇبىلىس. ەڭ باستىسى, شىمكەنتتە قۇرىلىس يندۋسترياسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. قۇرىلىس كولەمى ارتقان سايىن نارىقتاعى باسەكەلەستىك تە كۇشەيە تۇسەدى. مەنى بۇل وڭىردە جىل سايىن جاڭا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتقانى ەرەكشە قىزىقتىرادى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرى جوعارى. ياعني ءبىر سالانىڭ دامۋى باسقا سالالاردىڭ دا وركەندەۋىنە ىقپال ەتىپ, جالپى ەكونوميكالىق وسىمگە سەرپىن بەرەدى. ماسەلەن, كەز كەلگەن قۇرىلىس نىسانىن سالۋ ءۇشىن قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىلۋى كەرەك, وعان بىلىكتى ماماندار مەن جۇمىس كۇشىنىڭ قاتىسۋى قاجەت. وسىلايشا, ءبىر سالا ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن باعىتىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ, تۇتاس ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە جول اشادى.
سونىمەن قاتار جاڭا كودەكسكە سايكەس قوسالقى مەردىگەرلەر دە قۇرىلىس ساپاسىنا تىكەلەي جاۋاپ بەرەدى. بۇرىن ولار جاۋاپكەرشىلىكتى نەگىزگى مەردىگەرگە جۇكتەپ, ءوز مىندەتىنەن جالتارىپ كەتەتىن جاعدايلار كەزدەسەتىن. ەندى قۇرىلىستى كىم جۇرگىزسە, سول ورىندالعان جۇمىسقا تولىق جاۋاپ بەرەدى.
سونداي-اق جاڭا تالاپتارعا سايكەس مەردىگەر كومپانيالار بارلىق جۇمىستى تولىقتاي قوسالقى مەردىگەرلەرگە بەرە المايدى. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كەمىندە 70 پايىزىن نەگىزگى مەردىگەردىڭ ءوزى ورىنداۋعا ءتيىس. ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل شارا قۇرىلىس نارىعىنداعى ءادىل باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
وسى ۋاقىتقا دەيىن كوپتەگەن شاعىن قۇرىلىس كومپانيالارى مەن جەكە كاسىپكەرلەر تەندەرلەرگە قاتىسا الماي كەلدى. سونىڭ سالدارىنان ولار ءىرى كومپانيالارعا قوسالقى مەردىگەر رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولدى. ال كەي جاعدايدا نەگىزگى مەردىگەرلەر قارجىنىڭ باسىم بولىگىن وزدەرىندە قالدىرىپ, ناقتى جۇمىستى اتقارعان ورىنداۋشىلارعا از عانا قاراجات بولەتىن. سونىڭ سالدارىنان جۇمىس ساپاسى تومەندەپ, قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەتىن جاعدايلار ورىن الدى. ال ونىڭ زاردابىن يپوتەكالىق نەسيە الىپ باسپانالى بولعان قاراپايىم تۇرعىندار تارتتى.
ءوز سوزىندە حالىق قالاۋلىسى جاڭا كودەكسكە سايكەس ەندى قاداعالاۋشى ورگاندار قۇرىلىس نىساندارىن ىرگەتاسى قالانعان ساتتەن باستاپ باقىلاۋعا الاتىنىن ايتتى. بۇرىن قۇرىلىس كومپانيالارى كوبىنە ارزان جۇمىس كۇشىن پايدالاناتىن. قۇرىلىس سالاسىنان حابارى از, ءتيىستى ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى جوق جۇمىسشىلار ءوز مىندەتتەرىن ساپاسىز اتقاراتىن جاعدايلار دا كەزدەسەتىن. مۇنىڭ ءبارى عيمارات قۇرىلىسىنىڭ جالپى ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى. قۇرىلىس نورمالارىنىڭ ساقتالماۋى سالدارىنان ۋاقىت وتە كەلە مۇنداي نىسانداردا ءتۇرلى اقاۋلار پايدا بولاتىن.
بۇل رەتتە ماماننىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى ەرەكشە ماڭىزدى. ەگەر جۇمىسشى ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى بولماسا, قۇرىلىس ماتەريالى قانشالىقتى ساپالى بولعانىمەن, ورىندالعان جۇمىستىڭ ساپاسىندا كەمشىلىكتەر بايقالادى. سوندىقتان جاڭا زاڭدا قۇرىلىس سالاسىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ تەتىكتەرى ەداۋىر كۇشەيتىلگەن.
م.ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن ەلىمىزدە بيزنەس مۇددەسىنە باسىمدىق بەرىلىپ, حالىقتىڭ مۇددەسى كەيىنگى ورىنعا ىسىرىلىپ كەلگەن جاعدايلار بولدى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردان كەيىن بۇل ۇستانىم وزگەردى. ەندى باستى نازار ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالادى. جاڭا قۇرىلىس كودەكسىنىڭ قابىلدانۋىنا دا وسى قاعيدات نەگىز بولعان.
فورۋم بارىسىندا وزبەكستان جاس ساۋلەتشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, الەمنىڭ ۇزدىك 100 ساۋلەتشىسىنىڭ قاتارىنا ەنگەن تاحمينا تۇرداليەۆامەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن سالانىڭ بىلىكتى مامانى بولۋ ءۇشىن ۇزاق جىل كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق. ۇزدىكسىز ىزدەنىپ, كوپ وقىعان ادام تاجىريبە مەن ءبىلىمدى جىلدام مەڭگەرەدى. ونىڭ سوزىنشە, بۇگىندە وزبەكستاندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساۋلەت جوبالارى اۆتورلارىنىڭ باسىم بولىگى – جاستار.
ت.تۇرداليەۆا شىمكەنتكە العاش رەت كەلگەنىن ايتتى. ساۋلەتشىنىڭ نازارىن بىردەن قالانىڭ قارقىندى تىرشىلىگى اۋدارعان. ونىڭ پىكىرىنشە, شاھاردىڭ كۇندىز دە, تۇندە دە تولاستامايتىن ءومىر ىرعاعى وزىندىك ەرەكشەلىك سانالادى جانە ونى ساقتاپ قالۋ قاجەت.
وسى اسەرگە سۇيەنە وتىرىپ, قوناق شىمكەنتتىڭ سىرتتان كەلگەن ادامدار ءۇشىن ءومىر سۇرۋگە قولايلى ءارى جايلى قالا ەكەنى جونىندە قورىتىندى جاساعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار الەمگە تانىلعان جاس ساۋلەتشى ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى. ول – قالانىڭ مول جاسىل جەلەگى.
ساۋلەتشىنىڭ ايتۋىنشا, اعاشتاردىڭ قالىڭدىعىنان كوپتەگەن عيمارات جاپىراقتاردىڭ اراسىنان عانا كوزگە شالىنادى. ونىڭ پىكىرىنشە, جاسىل جەلەك قالانىڭ تابيعي قاسبەتى ىسپەتتى. سوندىقتان شاھار وسى كەلبەتىن جوعالتپاي ساقتاپ قالۋعا ءتيىس.
وكىنىشكە قاراي, قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ كوپتەگەن قالاسى بيىك عيماراتتار سالۋ ءۇردىسىنىڭ سالدارىنان تابيعي جاسىل ايماقتارىنان ايىرىلىپ جاتىر. بۇل تۇرعىدا ساۋلەتشى يتاليانىڭ كونە قالالارىن مىسالعا كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, عاسىرلار بويى ساقتالعان ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى كوزدىڭ جاۋىن العانىمەن, كولەڭكەلىك جاسىل ايماقتار از كەزدەسەدى. وسىنداي جاعداي قىتايدىڭ گونكونگ پەن شەنچجەن قالالارىندا دا بايقالادى.
ماماننىڭ سوزىنشە, قالالاردى كەڭەيتۋ بارىسىندا بۇرىننان قالىپتاسقان تابيعي ورتا جويىلىپ كەتەدى. ونىڭ ورنىن زاماناۋي بيىك عيماراتتار باسادى. سوندىقتان بۇگىنگى ساۋلەت ونەرىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, تابيعي ورتانىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ.
ساۋلەتشى جاھاندانۋ داۋىرىندە بوي كوتەرىپ جاتقان كوپتەگەن نىساننىڭ پايدالانۋ مەرزىمى ۇزاق بولمايتىنىن دا اتاپ ءوتتى. بۇگىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىندە كەڭەستىك كەزەڭنەن قالعان كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر ەسكى تۇرعىن ءۇي قورىنا جاتادى. دەگەنمەن, ولاردى دۇرىس كۇتىپ ۇستاسا, ءالى دە ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋعا بولادى. ال ەڭ كونە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى تيمۋريدتەر داۋىرىنەن ساقتالعان تاريحي نىساندار سانالادى.
ت.تۇرداليەۆا تاشكەنت پەن شىمكەنتتى سالىستىرا كەلە, شىمكەنتتە جاسىل جەلەك الدەقايدا كوپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
فورۋم اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كورمەدە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋشى «اقتاس ۋربانيك» كومپانياسى ەرەكشە نازار اۋدارتتى. كومپانيانىڭ ساۋدا جونىندەگى مەنەدجەرى باحتيار سوپيەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن نەگىزىنەن ءمارمار تاستان جاسالعان قوقىس جاشىكتەرىن, ورىندىقتاردى, تەننيس جانە شاحمات ۇستەلدەرىن, سونداي-اق ۆەلوتۇراقتارعا ارنالعان بۇيىمداردى وندىرەدى.
ءونىمنىڭ نەگىزگى ماتەريالى – كومپوزيتتى ءمارمار تاس پەن اعاش-پوليمەرلى كومپوزيت. مۇنداي بۇيىمداردى جاساۋ ءۇشىن ۇنتاقتالعان ءمارمار تاسقا اق تسەمەنت, شايىر جانە باسقا دا قوسپالار قوسىلادى. كەيىن قوسپا جوعارى قىسىممەن نىعىزدالىپ, كەپتىرىلىپ, وڭدەلەدى. ودان كەيىن ءتۇرلى بۇيىم قۇراستىرىلىپ شىعارىلادى.
دايىن ءونىمنىڭ شامامەن 80 پايىزىن ۇنتاقتالعان ءمارمار تاس قۇرايدى. كومپانيا بۇل شيكىزاتتى جامبىل وبلىسىنداعى قاراتاۋ سىلەمدەرىنەن جەتكىزەدى.
ءمارماردان جاسالعان بۇيىمدار اۋىر بولعاندىقتان, ولاردى ساياباقتاردا, گۇلزارلاردا جانە كوشەلەردە ورناتۋعا قولايلى. مۇنداي ورىندىقتار مەن قوقىس جاشىكتەرىن ءبۇلدىرىپ نەمەسە ورنىنان قوزعاۋ وڭاي ەمەس.
قازىرگى ۋاقىتتا كومپانيا ونىمدەرى شىمكەنتپەن عانا شەكتەلمەي, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جونەلتىلەدى.
ب.سوپيەۆتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيا ونىمدەرىن كوبىنە ءىرى قۇرىلىس ۇيىمدارى ساتىپ الادى. ولار بۇل بۇيىمداردى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ اۋلالارىنا, ساياباقتارعا جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەرگە ورناتادى.
سونىمەن قاتار كاسىپورىن ونىمدەرىنە جەكە ازاماتتار مەن شاعىن بيزنەس وكىلدەرى دە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ءبىرى ءۇي اۋلاسىن اباتتاندىرۋ ءۇشىن ساتىپ السا, ەندى ءبىرى ءدامحانا نەمەسە دۇكەن اۋماعىنىڭ كوركىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پايدالانادى.
ءمارمار تاس تا, اعاش-پوليمەرلى كومپوزيت تە ىستىق پەن سۋىققا ءتوزىمدى. ولار شىرىمەيدى, ۇزاق ۋاقىت بويى باستاپقى قالپىن ساقتايدى. بەتىندەگى شاڭدى ءسۇرتىپ جىبەرسە, قايتادان جاڭا كۇيىنە كەلەدى.
كومپانيا وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندا 25-30 ادام ەڭبەك ەتەدى. مۇنداي ونىمدەردى جاساۋ ارنايى ءبىلىم مەن تاجىريبەنى قاجەت ەتەتىندىكتەن, وندىرىستە بىلىكتى ماماندار جۇمىس ىستەيدى.
جالپى, ەلىمىزدە كومپوزيتتى ءمارمار تاستان قوعامدىق ورىندارعا ارنالعان بۇيىمدار شىعاراتىن كاسىپورىندار كوپ ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – «اقتاس ۋربانيك».
ب.سوپيەۆ كومپانيا ونىمدەرىنىڭ جاڭا تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلەتىنىن جانە جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن اتاپ ءوتتى. كاسىپورىننىڭ قۇرىلعانىنا ءۇش جىلدان اسقانىمەن, جاڭا نارىقتى تولىق يگەرىپ ۇلگەرمەگەن. دەگەنمەن, الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتىپ, ىشكى نارىقتى ءوز ونىمدەرىمەن كەڭىنەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇل ءوز كەزەگىندە شىمكەنتتىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ءوڭىر ەكەنىن كورسەتەدى. بۇگىندە قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ باسىم بولىگى قالادا وندىرىلەدى. شىمكەنت كاسىپورىندارىنىڭ ونىمدەرى كولەمىمەن عانا ەمەس, ساپاسىمەن دە تۇتىنۋشىلاردىڭ سەنىمىنە يە بولىپ ۇلگەردى.
