ءبىلىم • 22 شىلدە، 2021

عىلىمي اتاق بەرۋ قاعيدالارى وزگەرتىلدى

42 رەت كورسەتىلدى

جاقىندا «عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت)، پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس ەندى شەتەلدەردەن جەڭىل جولمەن عىلىمي اتاق الىپ، ونى ەلىمىزدە وڭاي مويىنداتىپ جۇرگەندەرگە توسقاۋىل قويىلماق. سونداي-اق عالىمداردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى دە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدە ەسكەرىلگەن.

ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتى جانىنداعى عى­لىمي كادرلاردى اتتەستاتتاۋ باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى قارلىعاش ساكەنوۆا:

ء«بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە تىكەلەي قارايتىن جاس عالىمدار كەڭەسى بار. ونىڭ قۇرامىنا بەدەلدى دە بەلسەندى عالىمدار كىرەدى. «عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت)، پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار وسى كەڭەستەگى تالقىلاۋلاردىڭ نەگىزىندە ەنگىزىلدى. بۇدان بولەك مينيسترلىكتە قۇرىلعان اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرىنەن تۇراتىن ارنايى جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىمدارى دا باسشىلىققا الىندى. ودان كەيىن قۇجاتتىڭ جوباسى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر «اشىق ۇكىمەت» پورتالىندا تالقىلانادى. سون­داعى ۇسىنىس-پىكىرلەر ەسكەرىلىپ بارىپ قابىل­دانادى. اتالعان بۇيرىقتا تولىقتىرۋلار باسىم. مىسالى، 4-تار­ماقتىڭ 2-تارماقشاسىنداعى تالاپ 2011 جىلدان بەرى بار، ياعني عىلىمي اتاق­قا ۇمىتكەردىڭ حالىق­ارالىق بازاداعى عىلى­مي جۋرنال­داردا ماقالاسى بولماسا، اتاق بەرىل­مەيدى. سونىمەن قاتار بۇيرىقتا الىپ تاستاۋلار دا بار. ايتالىق، اسكە­ري ۇيىمداردا، سپورت جانە ونەر سالاسىن­داعى ىزدەنۋشىلەرگە ماقالاعا قاتىستى نور­ما قولدانىلمايدى»، دەدى.

كوميتەت وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، اتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماڭىزدى بۇيرىقتا عالىمداردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەتىن ناقتىلاۋلار دا قاراستىرىلعان. عىلىمي دارەجە الۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ماقالا جالپىلا­ما جازىلماي، «عىلىمي ماقالا»، «شولۋ» دەپ ناق­تى كورسەتىلگەن. ايتپەسە ماقا­لانىڭ دا ءتۇرى سان الۋان. جانە كوپ ىزدەنۋ­شى زەرت­­تەۋ ماقالا جازۋدىڭ ورنىنا انا­لي­تي­كالىق ماتەريال بەرۋمەن قۇتىلىپ كەتىپ جاتادى.

«سوڭعى ۋاقىتتا Scopus بازاسىنان شىعىپ قالعان «جالعان نەمەسە جىرتقىش جۋرنالداردىڭ» قاتارى كوبەيىپ كەلە­دى. ال سول «جىرتقىش جۋرنالداردا» قازاق­ستاندىق عالىمدار ءجيى ماقالا جاريالايدى. وسى ماسەلەگە اتالعان بۇيرىق نۇكتە قوياتىنداي. سەبەبى جا­قىندا قابىلدانعان وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلارعا سايكەس، بازانىڭ تىزىمىنەن ءتۇسىپ قالعان «جىرتقىش جۋرنالدارداعى» ماقالالار ونىڭ جاريا­لانعان ۋاقىتىنا، باسىلىمنىڭ بەدەلىنە، پروتسەنتيلىنە قاراماستان عىلىمي دارەجە بەرۋدە ەسەپكە الىنبايدى. ارينە، تالاپ­تارعا ساي باسقا باسىلىمداردا شىققان ەڭبەك­تەرى ەسكەرىلەدى، بىراق ءدال «جالعان جۋرنال­دار­داعى» جۇمىسى جويىلادى»، دەپ ءتۇسىندىردى ق.ساكەنوۆا.

«عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداس­تى­رىل­عان پروفەسسور (دوتسەنت)، پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇي­رىققا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلاردا تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە ناق­تى­لاۋ بار. بۇعان دەيىن قازاقستاندىق عالىمنىڭ شەتەل­دەن العان دوتسەنت نەمەسە پروفەس­سور اتاعى ەلگە كەلگەندە اۆتومات­تى تۇر­دە (قاجەتتى قۇجاتتارى بولعان جاع­­داي­دا) راستالىپ، قازاقستاننىڭ پروفەس­سو­رى ياكي قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى عىلىمي دارەجەسى بەرىلە بەرەتىن. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقى­لاۋ كوميتەتىنىڭ دەرەگىنشە، سول جاع­داي قولايلى بولدى ما، كەيىنگى كەزدە ەلىمىز­دەگى عالىمدار جاقىن ماڭايداعى شەتەل­دەردەن عىلىمي دارەجەلەردى كۇمان تۋعى­زاتىن جولدارمەن الىپ، بىزدە راستايتىن فاك­تىلەر سانى ارتقان. جاڭا بۇيرىق وسى تۇيت­كىلدىڭ ءتۇيىنى بولعانداي. ويتكەنى بۇدان بىلاي شەتەلدەن الىنعان كەز كەلگەن قازاق­­ستاندىقتىڭ عىلىمي اتاعى وسىنداي دارە­جە الۋعا ۇمىتكەر رەتىندە قۇجاتتارىن وتكىز­گەن بارلىق عالىم سەكىلدى ىرىكتەۋدەن وتەدى.

ەلىمىزدەگى عىلىم مەتريكاسىمەن اينالىساتىن ساناۋلى عالىمنىڭ ءبىرى، پروفەس­سور بولات كەڭەسوۆتەن عىلىمي اتاق­تار بەرۋگە قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىس­تەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ وڭ جانە تەرىس جاعىن سۇرادىق.

«اتالعان بۇيرىقتاعى وزگەرىستەردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى جانە ءتيىمدىسى – ءارتۇرلى بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى Web of Science، سونداي-اق Scopus بازاسى­نان شىعىپ قالعان «جىرتقىش جۋرنال­دارداعى» ماقالالاردىڭ عى­لىمي دارەجە الۋعا جارامايتىنى. ەكىنشىدەن، پاتەنتتەر ەندى عىلىمي ماقالانى الماستىرا المايدى، پاتەنت ماقالانىڭ تەك 20 پايىزى بولىپ ەسەپتەلەدى. بەدەلدى حالىقارالىق جۋرنالداردا عانا جاريالاۋدى تاڭداعان عالىمداردىڭ اتاق الۋى جەڭىلدەدى، ويتكەنى مۇنداي جۋرنالداعى ءبىر ماقالا ەندى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتىنىڭ جاريالانىمدار تىزىمىنە ەنگەن جۋرنالداعى ەكى ماقالاعا تەڭ بولادى»، دەپ جاۋاپ بەردى ب.كەڭەسوۆ.

وقىرمانداردىڭ ەسىندە بولسا، جىل باسىندا جاريالانعان «جىرتقىش جۋر­نالدارعا» جەم بولا بەرەمىز بە؟» اتتى ساراپتامالىق ماتەريالىمىزدا Scientometrics باسىلىمىنداعى كولەم­دى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا قازاقستان «جىرتقىش جۋرنالدارعا» ماقا­لا جاريالاعىش ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىل­عانىن ماسەلە رەتىندە كوتەرگەنبىز. ەندى قاراڭىز، حالىقارالىق جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ ادەتتە عىلىمي دارەجە الۋعا كەرەك. ال سول جۋرناليستىك زەرتتەۋىمىزدە كورشى ەلدەگى جاعدايدا مىسالعا كەلتىرگەن ەدىك. 2018 جىلعى اتاقتى Nature عى­لىمي جۋرنالىنا شىق­قان «قىتاي اكا­دەميالىق زاڭ بۇزۋ­­­شى­لىقتى جويۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى رەفور­­مالار جۇرگىزەدى» (China introduces sweeping reforms to crack down on academic misconduct) ماقالاسىندا اتال­عان ەلدە وتان­دىق جانە حالىقارالىق ساپاسىز جۋرنال­داردىڭ «قارا ءتىزىمى» جاسالا­تىنىن، سول تىزىمدەگى باسىلىمدارعا شىق­قان ماقا­لالار قانداي دا ءبىر عىلىمي اتاق نەمەسە گرانت الۋعا جارامايتىنى جازىل­عان. سون­داعى ويدىڭ بۇيرىقتا ەسكەرىل­گەنى باي­قالادى.

بىراق ساراپشى ب.كەڭەسوۆتىڭ ايتۋىن­شا، ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە بار.

«ماسەلەن، ماقالالار دايىنداۋعا ۇمىت­كەرلەردىڭ ۇلەسىنە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇعان دەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنداعى جاس عالىمدار كەڭەسى عىلىمي دارەجە الۋعا ۇمىتكەرلەردەن سىرتتاي وقيتىن اۆتور (عىلىمي جۋرنالداردا عالىمداردىڭ ماقا­لالارىن وقيتىن كوررەسپوندەنت مۇشەسى ياكي ەڭبەكتەرگە باعا بەرەتىن رەتسەنزەنت) نەمەسە ءبىرىنشى اۆتور رەتىندە ماقالالارى بولۋىن تالاپ ەتۋدى ۇسىنعان ەدى. مۇنداي ماقالالاردىڭ بولۋى ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ماقالالاردى دايىنداۋدا، ولاردى رەتسەنزيالاۋدان وتكىزۋدە، سونداي-اق وقىرماندارمەن بايلانىس ورناتۋدا تاجىريبەسى بار ەكەنىنە دالەل بولار ەدى. الايدا ۇسىنىس قابىلدانبادى. ەندى ەشقاشان وزدەرى ساپالى عىلىمي ماقالالار جازباعان، بىراق زەرتتەۋگە قاتىسقاندار عىلىمي اتاق الا الادى»، دەيدى پروفەسسور ب.كەڭەسوۆ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار