اشىقتىق, دوستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك رۋحىندا وتكەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى قازاق-تاجىك قاتىناستارىنىڭ جاي-كۇيىن, ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە باسقا دا سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جانە تەرەڭدەتۋ پەرسپەكتيۆالارىن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلادى, سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى.
قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى باۋىرلاستىق جانە دوستىق قاتىناستاردى دامىتۋ مەن نىعايتۋعا سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇلت كوشباسشىسى ەمومالي راحمون ۇلەس قوسۋدا.
تاراپتار تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحموننىڭ 2018 جىلعى 15 ناۋرىزداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن وڭ باعالادى, سونداي-اق ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋگە جاڭا سەرپىن بەرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2021 جىلى 19-20 مامىرداعى تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنا جاساعان العاشقى رەسمي ساپارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ نەگىزدەرى جانە ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتاردا بەكىتىلگەن قاعيداتتار مەن مىندەتتەمەلەرگە دەگەن بەيىلدىلىكتى راستاي وتىرىپ, مەملەكەت باسشىلارى باۋىرلاس حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا قۇرمەت پەن قولداۋ, تۇسىنىستىك پەن دوستىق نەگىزىندە مەملەكەتارالىق ديالوگتى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا تومەندەگىلەر جونىندە مالىمدەيدى:
كوپعاسىرلىق دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك بايلانىستاردى ساقتاۋ, بۇكىل ءوڭىردىڭ ورنىقتى دامۋى مەن وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا ۇمتىلىستارىن راستادى.
قوس مەملەكەت اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى قاتىناستاردىڭ ۇدەمەلى دامۋى ءۇشىن بەلسەندى ساياسي ديالوگتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاي وتىرىپ, جوعارى, بيىك جانە باسقا دا دەڭگەيلەردە سەنىمدى جانە سىندارلى بايلانىستاردى كەڭەيتۋدى قولدادى.
تاراپتار COVID-19 پاندەمياسى جاعدايىندا ونىڭ جاعىمسىز سالدارىن ەڭسەرۋدە ءوزارا جاردەمدەسۋدى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە 2020 جىلى تاجىك ەلىنە كورسەتىلگەن گۋمانيتارلىق كومەك ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
قازاق-تاجىك قارىم-قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ وڭ ءۇردىسىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىلارى ۇكىمەتتەرگە ەكىجاقتى ساۋدا كولەمىن الداعى 5 جىلدا 2 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا جاڭا تاسىلدەر ازىرلەۋدى تاپسىردى.
2021 جىلعى ناۋرىزدا دۋشانبەدە وتكەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاق-تاجىك ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى 16-وتىرىسىنىڭ جانە ينۆەستيتسيالىق فورۋمنىڭ قورىتىندىلارىن وڭ باعالادى.
قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ جانە جەتكىزىلەتىن تاۋارلاردىڭ نومەنكلاتۋراسىن ۇلعايتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىس توبىنىڭ 3-ءشى وتىرىسىنىڭ, سونداي-اق تاراپتاردىڭ 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەۋ دايىندىعىن قۇپتادى.
تاراپتار سالالىق كاسىپورىندار بازاسىندا, سونىڭ ىشىندە ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتاردا, شيكىزاتتى تۇپكىلىكتى ونىمگە دەيىن وڭدەۋ بويىنشا بىرلەسكەن وندىرىستەر قۇرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى, سونداي-اق ماشينا جاساۋ, ونەركاسىپ, تەمىر جول جانە كولىكتىڭ وزگە تۇرلەرى, ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا جانە باسقا دا سالالاردا ەكىجاقتى ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا ازىرلىگىن راستادى. وسى ورايدا, ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى نەگىزدەمەلىك مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن قۇپتادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭ تاجىريبەسىن اتاپ ءوتىپ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوزارا جەتكىزۋدى ارتتىرۋ جانە قوس ەلدىڭ اۋماعىندا كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتار قۇرۋ بويىنشا قاجەتتى قادامداردى قابىلداۋدى قولدادى.
تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا قازاقستان مەن تاجىكستاننىڭ ىقپالداستىعىنىڭ پەرسپەكتيۆالارىن اتاپ ءوتتى. وسى سالاداعى ىنتىماقتاستى جانداندىرۋ ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن قالىپتاستىرۋعا جانە قوس مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەتىنىنە كەلىستى.
ورتاق تاريحي, مادەني مۇرانى ساقتاۋ مەن كوبەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىنداي وتىرىپ, ءوزارا مادەني كۇندەردى, كورمەلەردى, فەستيۆالدەر مەن باسقا دا ءىس-شارالاردى وتكىزۋ ارقىلى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە شاقىردى.
قازاقستان مەن تاجىكستان حالىقتارىنىڭ جاقىنداسۋىنا ماڭىزدى ۇلەس قوسىپ وتىرعان قازاق جانە تاجىك دياسپورالارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ودان ءارى قولداۋ كورسەتۋ مەن قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن راستادى.
ءبىلىم بەرۋ, سونىڭ ىشىندە ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا ماماندار دايارلاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ءوزارا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق جانە تاجىك ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ءبىلىم گرانتتارىنىڭ سانىن ەكى ەسەگە كوبەيتۋگە كەلىستى.
پارلامەنتارالىق ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا فورماتتارىن قۇرۋدى قوسا العاندا, پارلامەنتتىك بايلانىستاردى ودان ءارى كەڭەيتۋدى قولدادى.
وڭىردە دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ءوزارا سەنىمدى ساقتاۋعا ىقپال ەتەتىن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرى تۇراقتى وتكىزىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى.
ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا قوسىمشا سەرپىن بەرۋ جانە وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا XXI عاسىردا وڭىردە دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ىنتىماقتاستىق ورناتۋ تۋرالى بەسجاقتى شارت جاساسۋدى بىرلەسىپ ىلگەرىلەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
2021 جىلى حالىقارالىق كواليتسيا اسكەرلەرىنىڭ اۋعانستاننان شىعارىلاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ وسى ەلدەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, بەيبىتشىلىك پروتسەسىن ىلگەرىلەتۋ جانە ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاندانۋى بويىنشا شارالار قابىلداۋىنىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. 2021 جىلعى 29-30 ناۋرىزدا «ازيا جۇرەگى – ىستانبۇل ۇدەرىسى» تاقىرىبىندا دۋشانبەدە وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىن, سونداي-اق تاجىكستاننىڭ 2021 جىلعى 13-14 شىلدەدە «شىۇ-اۋعانستان» بايلانىس توبىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن جوعارى باعالادى.
ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, سۋ شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيالىق پروبلەمالارىن شەشۋدەگى بىرەگەي ۇيىم جانە ساياسي الاڭ بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ (حاقق) ەرەكشە ءرولىن اتاپ كورسەتتى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ناقتى باعدارلامالار مەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, دونورلارمەن, ەكولوگيالىق قورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن كەڭەيتۋگە شاقىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى تاجىكستاننىڭ حاقق-قا اعىمداعى توراعالىعى شەڭبەرىندەگى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
بۇۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرىندە ەكى تاراپتىڭ حالىقارالىق باستامالارىن ءوزارا قولداۋ بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ بۇلجىماستىعىن راستادى.
قازاقستان باسشىسى 2020-2021 جىلدارى تاجىكستاننىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنداعى توراعالىعىنا, سونداي-اق تاجىكستاننىڭ جاھاندىق سۋ باستامالارىنا جوعارى باعا بەردى. 2020 جىلعى 21 جەلتوقساندا «2018-2028 جىلدارى «سۋ تۇراقتى دامۋ ءۇشىن» ءىس-قيمىلداردىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعىنىڭ ماقساتتارىنا جەتۋ بارىسىنا ورتا مەرزىمدى جان-جاقتى قامتىلعان شولۋ جونىندەگى بۇۇ كونفەرەنتسياسى» بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىن قۇپتادى جانە 2025 جىلدى حالىقارالىق مۇزدىقتاردى ساقتاۋ جىلى دەپ جاريالاۋ تۋرالى تاجىكستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىن قولدادى.
تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-ءشى سەسسياسى بارىسىندا ۇسىنىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ەسەپ بەرەتىن بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىگىن قۇرۋ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
تاجىكستان پرەزيدەنتى 2020-2022 جىلدارى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە (اوسشك) قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋ باسىمدىقتارىن قولدادى جانە اوسشك الەۋەتىن دامىتۋعا جاردەم كورسەتۋگە نيەت ءبىلدىردى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارىنىڭ ناتيجەلەرىنە وڭ باعا بەردى جانە ونىڭ قورىتىندىلارى ەكى باۋىرلاس حالىقتىڭ تۇپكى مۇددەلەرىنە سايكەس ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونعا جىلى قابىلداعانى جانە قوناقجايلىلىعى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىرىپ, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن وزىنە قولايلى ۋاقىتتا قارىمتا ساپارمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەلۋگە شاقىردى. تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاقىرۋدى ريزاشىلىقپەن قابىلدادى. ساپاردىڭ مەرزىمدەرى ديپلوماتيالىق ارنالار ارقىلى كەلىسىلەتىن بولادى.
