رۋحانيات • 10 مامىر، 2021

ماڭگىلىك ساۋالعا ءماندى جاۋاپ

128 رەت كورسەتىلدى

سوناۋ ىلكى زامانداردان بەرى ادام بالاسىن تولعاندىرىپ كەلە جاتقان ەڭ ماڭىزدى ساۋالدىڭ قاتارىندا ء«ومىردىڭ ءمانى نە؟» دەگەن سۇراق بار. وعان ءار ادام ءوز تانىمىنىڭ دەڭگەيىندە جاۋ­اپ ىزدەيدى.

ءاربىر جازۋشى ءوز ورتا­سىنىڭ، قوعامىنىڭ كوزقا­راسىن، تۇسىنىگى مەن پايىمىن مي ەلەگىنەن وتكىزىپ، وعان ءوز توپشىلاۋلارى مەن توقتامدارىن، بولجامدارى مەن تاجىريبەسىن، سونداي-اق ءومىردىڭ، تىرشىلىكتىڭ زاڭدىلىقتارىن قوسىپ، ءومىردىڭ ءمانى جايلى تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلەدى.

بۇل اسىرەسە، ومىردەن ءمان ىزدەۋگە شاقىرىپ تۇرعان ەكزيستەنتسياليزم تەرمينى دۇنيەگە كەلگەن جيىرماسىنشى عاسىر مەن ءبىزدىڭ داۋىرگە ءتان. رۋحاني داعدارىس پەن مادەني قۇلدىراۋدى باستان تە­رەڭ وتكەرگەن سوڭعى ەكى عاسىردىڭ ادام بالاسىنىڭ ارقاسىنا ارتقان جۇگى اۋىر. ادامدار شىبىنداي قىرىلعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس پەن مادەنيەتتەر مەن وركە­نيەتتەردىڭ تاعدىرى شەشىلگەن جاھاندانۋ ءداۋىرى، ادامداردىڭ تەڭ جاراتىلىسىنا كۇمانمەن قاراۋشىلىقتى تۋدىرعان كاپيتاليزم ادام ءومىرىنىڭ ءمانى تۋرالى ساۋالدى العا شىعارىپ، اسىرەسە، جازۋشىلاردان، قالامگەرلەر­دەن ويشىلدىقتى، سۇڭعىلالىقتى تا­لاپ ەتتى. ايتپەسە قىم-قۋىت ءومىر­دىڭ مىڭ ءتۇرلى بوياۋىن بەينەلەۋ، سان الۋان تاعدىردىڭ جا­يىن وقىرمانعا جەتكىزۋ، كەيىپ­كەردىڭ ىشكى كۇيىن سيپاتتاۋ وڭاي ەمەس. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە كەيىپ­كەرلەرى وقىرمانداردىڭ ساناسىندا ءومىر سۇرەتىن قالامگەرلەر باقىتتى. ءوز باسىمىز سونداي قا­لامگەرلەردىڭ قاتارىندا نارىق­تىق قاتىناستاردىڭ ادام پسيحولوگيا­سىنا اسەرىن، ادام بولمىسىنىڭ جالعىزدىعىن، ءاربىر تاعدىردىڭ وقشاۋلىعىن، ساناداعى اقيقات پەن ءومىر شىندىعىنىڭ ءبىر-بى­رىنە سايكەسە بەرمەيتىنىن ءساتتى بە­دەرلەيتىن نۇرعالي ورازدى اتار ەك.

ونىڭ ءبىر كەيىپكەرى سيقىرلى كول سياقتى. كۇن ساۋلەسى بەتىندە جالت-جۇلت ويناپ، بىرتە-بىرتە جىلىنا باستاعان تۇڭعيىق كول سەكىلدى، توڭىرەگىنە جىپ-جىلى شۋاق شاشا قارايتىن توستاعانداي قارا كوزدى كەلىنشەكتى جازۋشى باستان-اياق سيقىرلى كولگە تەڭەپ، ەڭ سوڭىندا وتكەننىڭ ءبارىن تەرەڭىنە باتىرىپ، ەشقانداي بەلگى قالدىرماي، جىم-جىلاس قىپ جۇتىپ قويىپ، تۇپ-تۇنىق بوپ مولدىرەپ جاتادى دەپ سيپاتتايدى. ونىڭ تاعى ءبىر كەيىپكەرى وڭاشا ارال سياق­تى. شەتسىز، شەكسىز كوك ايدىننىڭ ءبىر قيىرىنداعى كىپ-كىشكەنتاي بوپ بۇلدىراپ تۇرعان وڭاشا ارال قالاي ەلسىرەپ، قۇلازىپ تۇرسا، كەيىپكەردىڭ قار باسىپ، مۇز قا­تىپ جاتقان جان-دۇنيەسى دە ءدال سونداي قۇلازۋلى، جالعىز... قا­لامگەردىڭ ەندى ءبىر كەيىپكەرى اداس­قان جۇلدىز بولسا، تاعى بىرەۋى باق قۇسىنىڭ وزىنەن اۋمايدى. ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايتىن وسى كەيىپكەرلەر وقىرمان كوڭىلىنە مىقتاپ ورنىعادى. سەبەبى پروزايك پوەتيكالىق كوركەمدىكتىڭ قۋاتىن، شەندەستىرۋ، تەڭەۋ، سا­لىس­تىرۋلاردىڭ ادام ساناسىنا اسەرىن ەرەكشە مەڭگەرگەن. مىنە، سول سەبەپتى ولار ازان شاقىرىپ قويعان اتىمەن ەمەس، جازۋشىنىڭ تەڭەۋىمەن ەستە قالادى. ءبىر قى­زىعى، وسى كەيىپكەرلەردىڭ ەش­قاي­سىسى قاراپايىم، كۇيبەڭ تىر­شىلىكتى مىسە تۇتپايدى. يدەال ماحاببات ىزدەيدى، وتكەن شاقتى ساعىنادى، توسىن قادامدار جاسايدى، ءوز تاعدىرىنىڭ قوجاسى بولعىسى كەلەدى، ت.ب. قىسقاسى، ورتامەن، تىرشىلىكپەن ساناسقىسى كەلمەيتىن ەرەكشە كەيىپكەرلەر اينالىپ كەلگەندە ءوز ومىرلەرىنىڭ ءمانىن تاپقىسى كەپ شارق ۇرادى.

نۇرعالي وراز شىعار­ما­شى­لىعىنا ءتان ەرەكشەلىك رەتىندە ونىڭ ادام بولمىسىنىڭ جالعىزدىعىن نازىك سىرشىلدىقپەن سيپات­تا­ۋىن­دا دەر ەك. جازۋشى جالعىز­دىق­تى جاي عانا سەزىنبەيدى، ول جالعىزدىقتى كورەدى. «تۇنمەن بىر­گە ەرە كەلگەن تىنىشتىقتىڭ جە­تەگىندە جالعىزدىق بار ەدى. ول ءوزى ءبىر قول-اياعى شيدەي، باسى قا­زانداي، بادىراق كوز ارىق بالاعا ۇقسايتىن-دى. مىنە، سول بالا-جال­عىزدىق قازىر جان-جاعىنا ۇرلانا كوز سالىپ، ءالى شامى سونە قويماعان تەرەزەلەردەن ىشكە سىعالاپ قاراپ كەلەدى...» دەيدى جازۋشى. مىنە سول بالا-جالعىزدىق ءسات سايىن ءوسىپ، اياق-قولى سيديىپ، بويى سە­رەيىپ، موينىن سوزىپ ۇمتىلىپ، تەرەزەلەردىڭ جاقتاۋىنا جابىسىپ الىپ، ءاربىر پاتەردىڭ ىشىندەگى كورىنىستەرگە تەلمىرەدى. جالعىز-جالعىز ادامداردىڭ مۇڭدارىنا كۋا بولادى. بىراق ولار مۇنى كورسە دە كورمەگەندەي، سەزسە دە سەز­بەگەندەي كەيىپ تانىتادى. ءتىپتى ما­ساڭداۋ ءبىر ايەل ء«ارى ءجۇر» دەپ جالعىزدىقتى قۋىپ جىبەرەدى. ءتۇنى بويى جانى جابىرقاپ، كوڭىلىن كىرەۋكە باساتىن ادامدار تاڭەرتەڭ ەشتەڭە بولماعانداي ك ۇلىپ ويانىپ، شارۋاسىنا اسىعادى ەكەن، پاتەردە جالعىز تۇراتىن دىمكاس قارتتىڭ ءوزى ءبىر پاكەت ءسۇت پەن بولكە نان الۋ ءۇشىن انە دۇكەنگە كەتىپ بارادى. ولار جالعىزدىقتى تانىمايدى، مويىندامايدى... جا­زۋشى ادامداردىڭ بارلىعى بىر­دەي جالعىزدىقتى سەزىنە المايتىنىن، سەزىنسە دە مويىنداعىسى كەلمەيتىنىن، ءتىپتى ونى تانىمايتىنىن، ونىڭ ار جاعىندا ولاردىڭ ءوز بولمىستارىن تانىمايتىنىن، ءوز-وزدەرىنەن قاشاتىنىن، ءوز-وزدەرىن الدايتىنىن جالعىزدىقتى بولەك بولمىس رەتىندە بەينەلەۋ ارقىلى ءساتتى جەتكىزگەن. موينى قىلقيعان، بويى سورايعان بالا-جالعىزدىق ادامداردىڭ جالعىزدىق تۋرالى تانىم-تۇسىنىگىنىڭ قوراش­تى­عىنا، جەتىلمەگەنىنە دە مەڭ­زەپ تۇرعانداي. ءتىپتى ادام جالعىز­دىق­تى مويىنداماۋ، تانىماۋ ارقىلى عانا تىرشىلىكتەن، ومىردەن ءلاززات الۋى مۇمكىن دەگەن سياقتى ويلار دا جاسىرىنىپ جاتقانداي ما...

قالامگەردىڭ «اياقتالماعان ەر­تەگى» اڭگىمەسىنەن نارىقتىق ءومىر­دىڭ زاڭدىلىقتارىن تانيمىز. وتباسىلى، جىگىت اعاسى جاس­تاعى عىلىم كانديداتىنىڭ اياق­تال­ماي قالعان ماحاببات ەرتەگىسى وقىر­ماندى ءارى-ءسارى كۇيگە تۇسىرەدى. بىر­نەشە جىلدان سوڭ باياعى بوي­جەت­­كەنمەن كەزدەسۋگە قۇرعان جوس­پارىنىڭ ءساتسىز اياقتالۋىندا تۇر­مىستىڭ شىندىعى بار ەدى. ياعني باياعى تالشىبىقتاي بويجەتكەن راۋشان جەمە-جەمگە كەل­گەن­­دە ونىمەن كەزدەسۋگە ءوزىن ىر­كىپ قالادى. سەبەبىن، جازۋشى بىلايشا تۇسىندىرەدى: «...اۋىر تۇرمىس پەن قارا جۇمىس قا­جى­­تىپ، تورسيىپ ءىسىنىپ كەتكەن قول­دارىن قايدا سىيعىزارىن بىل­مەي، ونسىز دا تىرسىلداپ ارەڭ سىيىپ تۇرعان سۇر پلاششىنىڭ ەتەگىن تارتقىلاي بەردى». ياعني تۇرمىستىڭ يلەۋىنە تۇسكەن، ءسويتىپ مازمۇنى دا، ءپىشىنى دە وزگەرگەن اۋىلدىق ايەل ءوزىنىڭ ماڭدايى جارقىراعان قالالىق عىلىم كانديداتىمەن كەزدەسۋگە لايىق ەمەس ەكەنىن دەر كەزىندە تۇسىنەدى... ءومىر شىندىعىنىڭ قيالداعى ماحاببات ەرتەگىسىنە قاتىسى جوقتىعىن شەبەرلىكپەن بايانداعان جازۋ­شى ادامداردىڭ نارىقتىق قوعامداعى قۇنى، مازمۇنى تۋرالى تولىمدى وي تولعايدى. اينالىپ كەلگەندە قانداي قوعامدا ءومىر سۇر­سە دە ادامنىڭ جان دۇنيەسى بوس­تاندىقتى، ەركىندىكتى، ماحابباتتى قالايتىنىن، سول ارقىلى ءوز ومىرىنەن ءمان تاپقىسى كەلەتىنىن جىمداستىرا ورنەكتەيدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار