جۋىردا عانا گازەتىمىزدە اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ پەن جازۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلىنىڭ «جامبىلتانۋداعى وزەكتى ماسەلەلەر» (29 جەلتوقسان, 2020 جىل) اتتى ماقالاسى جاريالاندى. سوندا ۇلى تۇلعانى زەرتتەۋگە, تانىتۋعا, ناسيحاتتاۋعا قاتىستى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر اتالىپ وتكەن بولاتىن. اۆتورلار تۇلعانى زەرتتەۋ باعىتىنداعى شىعارمالاردى قايتا باسىپ شىعارۋ ماسەلەسىن دە قامتىدى. ءبىز دە جازبامىزعا ءدال وسى كىتاپ باسىپ شىعارۋ ماسەلەسىن ارقاۋ ەتكىمىز كەلەدى. بىراق ءسال باسقاشا قىرىنان كەلىپ وتىرمىز.
ءوز باسىمىز قۇبىلىس دەگەن ءسوزدى تۋرا ماعىناسىندا جامبىل جاباەۆ تۇلعاسىنا قاتىستى قولدانار ەدىك. ون جاسىنان باستاپ قولىنا دومبىرا ۇستاعان, جانىنان سۋىرىپ ولەڭ شىعارعان تالانت يەسى توقسان توعىز جاس جاساپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جىرلاپ وتكەنى تاريحي شىندىق. توقسان ەكى جاسىنا دەيىن ءبىر دە ءبىر شىعارماسى قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن اقىننىڭ ولگەن سوڭ سوڭىندا مول مۇراسى قالدى.
اللا تاعالا ەرەكشە كۇش-قۋات, تەگەۋرىندى تالانت سىيلاعان, جۇمباق تاعدىر يەسى تۋرالى اڭىزى مەن شىندىعى ارالاس سان الۋان پىكىر ەل ءىشىن كەزىپ جۇرگەنى دە راس. ونىڭ ىشىندە اقىن تۇلعاسىنا قاتىستى «قولدان جاسالعان», «كەڭەس وكىمەتىنىڭ جەمىسى» دەگەنگە ساياتىن, اۋىر, ەشكىمگە دە ابىروي اپەرمەيتىن پىكىرلەردىڭ بار ەكەنى قىنجىلتادى. ارينە, بۇل سياقتى پىكىردى ايتاتىندار ورىسشا جازىلعان ماتەريالدارعا سۇيەنەتىنى بەلگىلى. ولار شىنىن ايتقاندا وتكەن عاسىردان بەرى اقىن ولەڭدەرىن ورىسشاعا اۋدارعان پاۆەل كۋزنەتسوۆتى الدەقانداي قىپ, «اۋىلدان شىققان ساۋاتسىز شال سونىڭ ارقاسىندا الەمگە تانىلدى» دەگەن ىڭعايداعى ماقالالاردى ءالى كۇنگە باسشىلىققا الادى.
ۇكىمەتتەن كورگەن جاقسىلىعىن ءتىزىپ, اتاق-ماراپات بۇيىرعاندا قانشا سوم العانىن, كولىگىنىڭ ماركاسى قانداي بولعانىن, قانشا بولمەلى ۇيدە تۇرعانىن, جانىندا كىمدەر قىزمەت ەتكەنىن جاريا قىلۋدى ەش ۇمىتپايدى. ال جاسىندا ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانباعان, تار جول تايعاق كەشۋلەردەن وتكەن, ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىنا توزگەن, مەيىزدەي بوپ قاتقان دانا قارت سونداي «الپەشكە» قانشالىقتى مۇقتاج ەدى دەپ ويلانعىلارى كەلمەيدى.
ادامنىڭ فيزيكالىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنى ءوز الدىنا, كۇنى ەڭكەيگەن كەز كەلگەن قارت كىسى دۇنيەدەن بوي سۋىتپاي ما؟ جامبىل سەكىلدى ءوز قادىرىن دە, ءسوز قادىرىن دە تەرەڭ بىلگەن تۇلعانى ۇكىمەت بەرگەن ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەنگە «ماتاپ», ساياسيلاندىرۋ كىمگە كەرەك؟ قىنجىلامىز, بىراق قايسىبىرىنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەيسىڭ. نيەتتەرى بەلگىلى. بۇل جەردە تۇلعانىڭ رۋحاني الەمى, باي دا مازمۇندى شىعارماشىلىعى تۋرالى زەرتتەۋلەردىڭ, ماتەريالداردىڭ كوپ ەكەنى, ونىڭ تارازىنىڭ باسىن باسىپ كەتەتىنى داتكە قۋات. ايتسە دە وسى زەرتتەۋلەر, ماقالالار قولجەتىمدى بولسا ەكەن دەيمىز. ىزدەگەندە كوزىڭە الگىندەي ناشار پيعىلداعى ماتەريالدار ەمەس, جامبىلتانۋعا ۇلەس بوپ قوسىلعان, ساۋاتتى زەرتتەۋلەر شالىنسا قانداي جاقسى. ولار كىتاپقا اينالىپ, باسىپ شىعارىلسا, كىتاپ دۇكەندەرىندە ساتىلا باستاسا, كىتاپحانالارعا قويىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ولاي دەيتىنىمىز, جامبىل شىعارماشىلىعىنا قاتىستى زەرتتەۋلەر مول بولسا دا, قولعا ۇستايتىن كىتاپ سانى كوپ ەمەس. ولاردىڭ ءوزى كىتاپحانالاردا قولدان قولعا ءوتىپ ەسكىرگەن, پاراقتارى سارعايعان, جىرتىلعان. ال دۇكەندەردەن تاپپايتىنىڭ باسى اشىق نارسە.
جامبىل جىلىن جەلەۋ ەتىپ, جامبىلتانۋعا قاتىستى ماتەريالداردى ءبىر جاڭارتىپ الاتىن كەز كەلگەنىن قايتالاپ ايتۋدان ارلانبايمىز. جامبىلتانۋ عىلىمىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان – جازۋشى م.اۋەزوۆ. ادەبيەت تاريحىندا س.مۇقانوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ, ە.ىسمايىلوۆ, م.عابدۋللين, ق.جۇماليەۆ, ءا.تاجىباەۆ, م.قاراتاەۆ, س.قيراباەۆ, م.بازارباەۆ, م.حاكىمجانوۆا, ر.سىزدىقوۆا, س.قاسقاباسوۆ, س.نەگيموۆ سىندى بەلگىلى جازۋشىلار مەن عالىمداردىڭ جامبىل شىعارماشىلىعى تۋرالى جەكەلەگەن قۇندى ماقالالارى بار. عىلىمي اينالىمعا ەنىپ كەتكەن وسى دۇنيەلەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ەڭ جوق دەگەندە قوس تومدىق شىعارۋعا بولاتىن شىعار دەگەن ويدامىز. ونىڭ سىرتىندا س.سادىرباەۆ, م.جولداسبەكوۆ, باسقا دا جامبىلتانۋشى عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرى ءبىر بولەك. عىلىم ورداسىنىڭ, عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ سيرەك قورىندا س.بەگاليننىڭ «جامبىلدىڭ ءومىر كەزەڭدەرى» اتتى 1941-1945 جىلدارداعى ەكسپەديتسيادان جيناعان ماتەريالدارى قولجازبا كۇيىندە ساقتاۋلى تۇر. بۇل ونىڭ عىلىمي مونوگرافياسى. وسى قولجازبا كىتاپ بوپ باسىلىپ شىقسا, جامبىلتانۋعا قاتىستى عىلىمي اينالىمداعى دەرەكتەر كوبەيە تۇسەدى دەپ ويلايمىز. سيرەك قوردا تۇرعان دۇنيەلەردى كىتاپقا اينالدىرۋ ءتارتىبى قانداي ەكەنىن بىلمەيمىن. دەسە دە جامبىل شىعارماشىلىعىنا قاتىستى قولجازبالار, جولجازبالار, ماقالالار, زەرتتەۋلەر, ياعني بۇكىل قۇندى ماتەريالدار كىتاپ بولىپ باسىلسا, بۇگىن ءوتىپ, ەرتەڭ ۇمىتىلاتىن دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن باسقا دا سول سياقتى شارالاردان الدەقايدا پايدالى بولار ما ەدى دەپ ويلايمىن. جامبىل شىعارماشىلىعىن, ول تۋرالى زەرتتەۋلەردى مولىنان ناسيحاتتاي الساق, جامبىل جايلى جاڭاشا زەرتتەۋلەرگە, تىڭ پايىمدارعا جول اشىلاتىن سياقتى بوپ كورىنەدى.
وسى ماقالانى جازىپ وتىرىپ ۇستازىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور بولات قورعانبەكتىڭ ءبىر وتىرىستا وسى ۋاقىتقا دەيىن جامبىل جاباەۆ شىعارماشىلىعىن ءوز دەڭگەيىندە تانىماي جۇرگەنىمىز تۋرالى ايتقان پىكىرى ەسىمە ءتۇستى. ول قوعامدا اۋىز ادەبيەتىن ارحايزم دەپ قارايتىن تۇسىنىكتىڭ قالىپتاسقانىن, سوعان سايكەس جامبىل تۇلعاسىن تۇسىنبەۋشىلىك بار ەكەنىن, ايسبەرگتىڭ سىرتقا شىعىپ تۇرعان بولىگىن عانا كورەتىنىمىز سياقتى, ءبىز ونىڭ تۇلعاسىنىڭ كىشكەنە عانا بولىگىن تانىپ جۇرگەنىمىزدى ايتىپ ەدى. راسىندا دا ونىڭ تاستاي قيسىنى, ءسوز تاپقىشتىعى, جىلدام جاۋاپ قايتاراتىنى, جاد قۋاتى ءالى تالاي ديسكۋرستىق, تەكستولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە سۇرانىپ تۇر ەمەس پە؟ ودان بولەك ونىڭ رۋحاني ءىلىمى جايلى زەرتتەۋلەر جوققا ءتان. رۋحاني ءىلىمدى مەڭگەرمەگەن كىسى كىم قانشا جەردەن قولپاشتاسا دا, ونداي زور قۇبىلىسقا اينالا المايتىنى بەلگىلى. اينالىپ كەپ «مەنىڭ ءپىرىم – ءسۇيىنباي» دەگەنىن قايتالاي بەرەمىز. ءدىن سۇمدىق ساياسيلانعان وسى قوعامدا ول تۋرالى عالىمدار جاق تا اشپايدى. ەكىنشى ءبىر ماسەلە – عىلىمي اينالىمدا جۇرگەن زەرتتەۋلەردىڭ باسىم بولىگىنەن جامبىلدىڭ قارت كەزىندەگى تۇلعاسىن تانيمىز. جاستىق شاعى, كەمەلىنە كەلگەن, قالىپتاسقان كەزەڭدەرى جايلى مالىمەتتەر كوپ ەمەس. ونىڭ ءوزى ايتىستارىنا بارىپ تۇيىقتالادى. جالپى, جامبىلدىڭ رۋحاني باي الەمى ءالى دە ءوزىنىڭ جان-جاقتى ىزدەنگىش, ءبىلىمدى زەرتتەۋشىلەرىن كۇتىپ تۇر. ول ءۇشىن جوعارىدا ايتقانىمىزداي تۇلعا جايلى ەڭبەكتەردىڭ ناسيحاتى كۇشتى بولۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, جامبىلتانۋعا ۇلەس بوپ قوسىلعان ساۋاتتى, ساليقالى ەڭبەكتەردىڭ ساپالى ءارى مول تيراجبەن كىتاپ بوپ باسىلىپ شىعۋىن ءتيىستى مەكەمەلەر قولعا السا دەيمىز. ساۋاتتى زەرتتەۋلەر جاڭاشا پايىمدارعا جول اشاتىنىن ەسكەرسەك ەكەن.
