راۋشانبەك ءابساتتاروۆ 1971-1988 جج. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا-ەكونوميكا فاكۋلتەتىندە اعا وقىتۋشى, دوتسەنت بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1988-1994 جىلدارى راۋشانبەك ءابساتتاروۆ پارتيالىق جانە باسقا دا مەملەكەتتىك جاۋاپتى جۇمىستا بولدى. 1995 ج. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ كەڭەسشىسى, ال 1997 ج. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, سونىمەن بىرگە 2000-2002 جج. سول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتىن قاتار اتقاردى. ال 2018 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان سول وقۋ ورداسىنىڭ ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ قۇرمەتتى مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور كەڭەسشىسى بولىپ قىزمەتىن اتقارۋدا.
راۋشانبەك ءابساتتاروۆتىڭ عالىم رەتىندە ەلىمىزدىڭ عىلىم مەن ءبىلىم جۇيەسىندە الار ورنى ەرەكشە. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ساياسي عىلىمىنىڭ جەتىلۋى, بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلۋى وسىناۋ ەلىمىزگە ەلەۋلى ازاماتتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ول ساياسي جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيا تەورياسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارناپ 600-دەن استام قۇندى ەڭبەك جازدى. ونىڭ ىشىندە وننان اسا عىلىمي مونوگرافيا, 12 وقۋلىق پەن وقۋ قۇرالدارى جانە 20-عا تارتا كىتاپشالارى بار. ەرەكشە ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ كوبىسىن قازاق تىلىندە جازىپ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدى عىلىم, ءبىلىم ءتىلى رەتىندە كورسەتتى. سونىمەن قاتار ساياساتتانۋ, الەۋمەتتانۋ, فيلوسوفيا پاندەرى بويىنشا قازاق تىلىندە ءدارىس جۇرگىزگەن العاشقى قوعامتانۋشى ۇستازدارىمىزدىڭ ءبىرى.
جاس ۇرپاق بىلە بەرمەس, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى, قوعامدىق سانادا نە بولمادى دەسەڭشى. ساياساتتىڭ كورىگى ابدەن قىزعان كەز. راۋشانبەك مىرزا بولسا اباي اتىنداعى پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىندە ساياساتتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. شاكىرتتەرگە تاقىرىپ تاڭداۋدان باستالاتىن شىعارماشىلىق ىزدەنىس, سول كەزدە بىزگە تىنىش ۇيقى بولمايتىن. جاڭالىق كەرەك. ەسكى قاعيدالار تاۋەلسىزدىك جاعدايىنا قاجەتسىز ەكەن. ال ەندەشە ساراپتاپ كور, نە قاجەت, نە قاجەتسىز ەكەنىن. سونداي قيىن ىستەردى جىپكە تىزگەندەي ەتىپ, راكەڭ ساياساتتانۋدىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن جاساۋدا ەرەن ەڭبەك ەتتى.
* * *
پروفەسسور راۋشانبەك ءابساتتاروۆتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ءورىسى وتە كەڭ. بىراق سونىڭ ىشىندە باسىمىراعى ساياساتتانۋ پروبلەماسىن زەرتتەۋ بولدى. ارينە, بۇل كەزدەيسوق ەمەس. ساياساتتانۋ – مەملەكەت بيلىگى مەن قوعامنىڭ ساياسي ءمانىن, مازمۇنى مەن ماقساتىن تۇسىنۋگە جول اشادى. ول قوعامدىق بىلىمدەردىڭ ىرگەلى دۇنيەتانىمدىق جانە ادىستەمەلىك ماسەلەلەرىن دە كورسەتەدى.
عىلىمي ساياسات – ادامنىڭ قاجەتتىلىگى مەن مۇقتاجى. ول قازىر جول سىلتەۋشى تەمىرقازىق جۇلدىزعا, سونىمەن بىرگە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنداعى ونىڭ كەز كەلگەن ارەكەتتەرىنىڭ شەكتەۋشىسىنە اينالۋدا. سوندىقتان وسى جاعدايدا ساياسي زاڭدىلىقتاردى زەرتتەپ, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ىسكە اسۋ بارىسىن عىلىمي نەگىزدە تالداپ, ءتيىستى ۇسىنىستار بەرۋ – ساياساتتانۋ عىلىمىنىڭ وزەكتى ماسەلەسى. پاتريوت عالىم راۋشانبەك ءابساتتاروۆ بۇل جاعدايدان تىس قالا المادى. وسى ماسەلەگە ءوزىنىڭ 400-دەن استام عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىن ارنادى.
سوڭعى جىلدارى راۋشانبەك ءابساتتاروۆ ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ وزەكتى ساياسي ماسەلەلەرىن تىڭعىلىقتى تۇردە زەرتتەي باستادى. «قوعامدى جاڭارتۋ, رەفورمالاۋ, مودەرنيزاتسيالاۋ جانە عىلىمي-تەحنيكالىق رەۆوليۋتسيانى كۇشەيتۋ جاعدايىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قوعامدىق مەكەمەلەردىڭ جانە قازاقستاننىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماڭىزدى مىندەتى – ەلىمىزدە ۇلتتىق قاتىناستاردى دامىتۋ جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى تاربيەلەۋدى كۇشەيتۋ باعىتىندا جۇيەلى, ماقساتتى جۇمىستاردى جولعا قويۋ بولماق. ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس مادەنيەتىنىڭ تابيعاتىن, ونىڭ دامۋ ديناميكاسىن, ونىڭ ىشىندە جالپى ۇلتتىق, ينتەرناتسيونالدىق جانە ۇلتتىق اراقاتىناستى تەرەڭ زەرتتەۋ قاجەت. ونىڭ جالپى ادامزاتتىق, ينتەرناتسيونالدىق نەگىزدە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق قارىم-قاتىناس سالاسىندا كەلەڭسىز قۇبىلىستار مەن دەفورماتسيالاردىڭ تۋ مۋمكىنشىلىكتەرىن بولدىرماۋ مىندەتى تۇر. وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءالى ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس ۇيلەسىمدىلىگىنە ىقپال ەتۋدى ۇيرەنگەن جوقپىز جانە جالپى ۇلتتىق سەزىمدەردىڭ تابيعاتىن, ەرەكشەلىكتەرىن, قىزمەت ەتۋ مەحانيزمىن, سونداي-اق ۇلتتىق سەزىمنىڭ كەلەڭسىز باعىتتارعا باستايتىن جاعدايلارىن جاقسى بىلمەيمىز. ۇلتتىق قاتىناستى دامىتۋ كەزەڭدەرىندە قيعاشتىقتار مەن دەفورماتسيالاردى جىبەرمەۋ ماڭىزدى» دەپ تۇجىرىمدايتىن عالىم اعامىز. وسى قاعيداسىن جۇزەگە اسىرىپ, ەتنوساياسات ماسەلەلەرى جونىندە كوپتەگەن عىلىمي ەڭبەك جازدى. ءوزى باس بولىپ تالاي عىلىمي-كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار, سيمپوزيۋمدار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىمداستىردى. راۋشانبەك ءابساتتاروۆ بەدەلدى عالىم-ەتنوساياساتتانۋشى رەتىندە دياسپورالاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك اسسوتسياتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى (كۆانجۋ, وڭتۇستىك كورەيا) بولىپ سايلاندى.
عالىم رەتىندە راۋشانبەك زامانداسىمىزدىڭ اتى ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس, الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە كەڭىنەن تانىمال بولعانىن ماقتان ەتەمىز. كوپتەگەن ەلدەردىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىقتارىمەن, بەلگىلى عالىمدارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولدى. گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, رەسەي, ۋكراينا, وزبەكستان, قىرعىزستان سياقتى مەملەكەتتەرگە بارىپ, ولاردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە, عىلىمي ورتالىقتارىندا وقىعان دارىستەرى مەن جاساعان باياندامالارى وتە جوعارى باعالاندى. وعان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ «قۇرمەتتى پروفەسسورى» اتاعى بەرىلگەن.
ونىڭ باسشىلىعىمەن ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق پاندەر كافەدراسى عىلىمي-زەرتتەۋ, وقۋ-ادىستەمەلىك جانە ساياسي-تاربيە جۇمىستارىندا ۇلكەن تابىستارعا قول جەتىپ وتىر, ول ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي عىلىمىنداعى جەتەكشى كافەدرالاردىڭ جانە ءىرى عىلىمي ورتالىقتىڭ ءبىرى. مىسالى, ونىڭ باسشىلىعىمەن سوڭعى ون جىلدا كافەدرا مۇشەلەرى 10 تىلدە: 22 مونوگرافيا (جالپى كولەمى 305-ب.ت.), 38 وقۋلىق, وقۋ قۇرالدارى, كىتاپتار, كىتاپشالار (جالپى كولەمى 790-ب.ت.) جانە 1000-نان استام عىلىمي جانە وقۋ-ادىستەمەلىك ماقالا (جالپى كولەمى 400-ب.ت.) ولاردىڭ ىشىندە 100-ءى شەتەلدەردە (جالپى كولەمى 50 ب.ت.) جاريالادى. كافەدرادا وتە جاقسى ءتارتىپ جانە ءتاۋىر مورالدىق-پسيحولوگيالىق كليمات, شىعارماشىلىق احۋال ورناعان.
پروفەسسور ر.ب.ءابساتتاروۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيا پاندەر كافەدراسىندا جاڭا ماماندار: «ساياساتتانۋ», «الەۋمەتتانۋ», ء«دىنتانۋ», «مادەنيەتتانۋ», «فيلوسوفيا» باكالاۆرياتى, ال «ساياساتتانۋ» مەن «الەۋمەتتانۋ» ماگيستراتۋرا جانە PhD دوكتورانتۋرا اشىلدى.
پروفەسسور ر.ب.ءابساتتاروۆتىڭ ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق پاندەر كافەدراسى شەتەلدەگى كوپتەگەن عىلىمي مەكەمەلەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان. وسىنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسى ونىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن بىرلەسكەن سەمينارلار, عىلىمي-كونفەرەنتسيالار مەن كىتاپ شىعارۋ بولىپ تابىلادى. مىسالى, ونىڭ كافەدراسى كورەيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياساتتانۋ كافەدراسىمەن بىرلەسىپ «Political Changes and Ethnic Koreans in Central Asia» اتتى عىلىمي-سەمينار وتكىزدى. كافەدرانىڭ ءۇش وقىتۋشىسى بايانداما جاسادى. سەميناردىڭ ماتەريالدارى سەۋل قالاسىندا, وڭتۇستىك كورەيادا باسىلدى; چوننام ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي ورتالىعىمەن «New Silk Road and the Global Diaspora» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزدى (2012 ج.). كافەدرانىڭ التى وقىتۋشىسى بايانداما جاسادى. كونفەرەنتسيانىڭ ماتەريالدارى كۆانجۋ قالاسىندا وڭتۇستىك كورەيادا باسىلدى: (2015 ج.) 23-24 ءساۋىر ارالىعىندا اباي اتىنداعى قازۇپۋ-ءدىڭ ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق پاندەر كافەدراسىنىڭ نەگىزىندە وڭتۇستىك كورەيا چوننام ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دياسپورا كافەدراسىمەن بىرگە «قازىرگى الەمدەگى دياسپورالاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار, ونىڭ كافەدراسىنىڭ 15 وقىتۋشىسىنىڭ 30 عىلىمي ماقالالاسى بەرلين قالاسىندا نەمىس تىلىندە «Sozialphilosophische, politische und rechtliche Aspekte der Modernisiering Kasachstans. Berlin, 2012 گ – 12 ب.ت. يمپاكت فاكتورمەن» جانە «Politische, soziologische und rechtiche Probleme der Gesellschaftsentwicklung Kazachstans.-Berlin: Verlag Dr. Koster, 2013-18 ب.ت. يمپاكت فاكتورمەر» كىتابىندا جانە ت.ب. باسىلدى.
زامانداسىمىزدىڭ ادامي قاسيەتتەرى دە ەرەكشە بولدى. جارقىن-جايدارى مىنەزى, اقكونىلدىگى, تازالىعى, ادالدىعى, ادىلدىگى, سابىرلى-سالماقتى سوزدەرى توڭىرەگىندەگى جانداردىڭ ءبارىن وزىنە تارتىپ تۇرادى. 5 جىلعا جۋىق پارتيالىق, پرەزيدەنت اپاراتىندا جاۋىپتى قىزمەتتە, 25 جىلدان اسا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, 3 جىلعا جۋىق دەكان بولدى. وسى مەزگىل ىشىندە ەش ۋاقىتتا توڭىرەگىن بيلىكتىڭ بيىگىنەن قاراعان ەمەس. بارلىق جانعا ادامي تۇرعىدان, ۇلكەن ادامگەرشىلىكپەن, تۇسىنىكپەن قارايتىن. مۇنداي لاۋازىم يەلەرىنىڭ اراسىندا بۇل سيرەك كەزدەسەتىن قاسيەت. ۇلىقتارعا باس ءيىپ, باس شۇلعىمايتىن,وزىنەن كىشىلەرگە شىرەنبەيتىن ادام. ءبارىنىڭ كوڭىلىن تابۋعا تىرىساتىن. ەشكىمگە ەش ۋاقىتتا داۋىس كوتەرىپ دورەكى سويلەمەيتىن. ەڭ قيىن-قىستاۋ جەرلەردىڭ وزىنەن جول تاۋىپ, ابىرويمەن شىعاتىن. رەتى كەلگەن مەزگىلدە ادەمى ءازىل ايتىپ وتىراتىن, ازىلدەرىنىڭ وزىندە تاربيەلىك ءمان ماعىنا بار.
راۋشانبەك مىرزا ءوزىنىڭ عۇلامالىعىن تانىتىپ عىلىم مەن بىلىمگە تەڭ قاراعان, ەكەۋىنە بىردەي تەر توككەن عالىم. شىن مانىندە عىلىم مەن ءبىلىم ەگىز, قۇستىڭ قوس قاناتى سەكىلدى. ءبىلىمسىز عىلىم جوق, عىلىمسىز ءبىلىم دامىمايدى. ءبىلىم وركەنيەتتىڭ ىرگەتاسى بولسا, عىلىم سونىڭ ۇستىنە تۇرعىزىلعان ساۋلەتتى عيماراتى. راۋشانبەك اعامىز وسىنى تەرەڭ تۇسىنە ءبىلدى.
ول ۇستازدىق ءومىرى دە, عالىمدىق ءومىرى دە وتە باي ءارى مازمۇندى. بۇل جونىندە ول كىسىنى باقىتتى ادام دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق ول كىسىنىڭ جولىندا قيىنشىلىق, اۋىرتپالىق بولعان جوق دەگەن ءسوز ەمەس. بولعاندا قانداي, دەگەنمەن سونىڭ ءبارىن ءوزىنىڭ اقىل-ويىمەن, ازاماتتىق ارىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن جەڭىپ شىعىپ وتىردى. عىلىمنىڭ ازاپتى جولىن اۋىزدىقتان, ونىڭ شۇعىلالى شىڭىنا شىققان عالىم عانا باقىتتى. مىنە, ۇستاز اعامىز وسىنداي باقىتتىڭ يەسى.
* * *
ءسوز سوڭىندا ايتارىم, راۋشانبەك ءابساتتاروۆ زامانداس-ارىپتەسىمىز وتاندىق عىلىمداعى بەلگىلى عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز, كورگەن-تۇيگەنى مول پاراساتتى تۇلعا. مۇنداي ازاماتتار ەل ساناسىندا ءبىلىم, عىلىم تاريحىندا ماڭگىلىك ساقتالادى دەگەن پىكىردەمىن. سەبەبى, ونىڭ ەڭبەكتەرى كىسىلىك, ادامشىلىق تۋرالى. ونىڭ ءومىرى – ونەگە, ونەگەسى – ءومىر. مەرەيتوي يەسى راۋشانبەك مىرزانىڭ شاڭىراعىنا شاتتىق, ءوز باسىنا ۇزاق عۇمىر, زور دەنساۋلىق, وتباسىنا باقىت تىلەيمىز. ەلىنە سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن جەپ, تاربيەلەپ وسىرگەن ۇل-قىزدارىنىڭ, نەمەرە-شوبەلەرىنىڭ, شاكىرتتەرىنىڭ قىزىعىن كورىپ, اياۋلى اقىلشىمىز, قادىرلى قامقورشىمىز بولىپ ارامىزدا ويناپ ك ۇلىپ ءجۇرسىن.
سەكسەن جاستان سۇرىنبەي ءوتىپ, ءالى دە ءوزىنىڭ پاراسات بيىگىنەن جاستارعا ونەگەلى سوزدەر قالدىرادى دەگەن سەنىمدەمىن. سەكسەنىندە بابى كەلگەن سۇڭقارداي تۇلەپ ۇشقان زامانداسىمىزعا جاراتۋشىمىزدىڭ بەرەتىن جاسى ماعىنالى, نەسىبەلى بولسىن دەگەن تىلەك بىلدىرەمىن.
عاريفوللا ەسىم,
ۇعا اكادەميگى,
پروفەسسور
