«زور زورعا قۇلايدى, اڭعىرت ورعا قۇلايدى, اڭعال تورعا قۇلايدى» دەمەكشى, ازاردا-بەزەر بولىپ جۇرگەن جۇرتتىڭ قاراسى كوپ-اق. الايدا ەبىن تاۋىپ, ايلاكەرلەردىڭ جولىن كەسىپ جۇرگەندەر دە بار. وسىنداي جايتتاردىڭ ءبىرى اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا الماتى وبلىسىندا بولدى. وبلىستىق پوليتسەيلەر تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى الاياقتاردان زارداپ شەككەن جانداردى ىزدەستىرگەن بولاتىن. ءسويتىپ, ءۇش كۇننىڭ ىشىندە تالدىقورعان قالاسىنىڭ پوليتسياسىنا جابىرلەنۋشىلەر ارىزدانادى. ءوزىن يرينا ەسىمىمەن تانىستىرعان ايەل جالپى سوماسى 340 مىڭ تەڭگەنى قولدى ەتكەن ەكەن.
ايلاكەر وزىنە تيەسىلى ەمەس پاتەرلەردىڭ مەكەنجايىن ايتىپ, 2-3 كۇننەن كەيىن قونىستانۋدى ۇسىنادى. ارزان باعاعا رازى بولعان جالعا الۋشىلار كورسەتىلگەن مەكەنجايعا كەلگەندە, ءۇيدىڭ ناقتى يەسى كۇتىپ العاندا عانا الدانعاندارىن تۇسىنگەن. يرينا قۇرباندارىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى حابارلامالار ارقىلى تاپقان. اتالعان دەرەكتەر بويىنشا وعان قر قك 190-بابى «الاياقتىق» بويىنشا ءىس قوزعالدى. قالالىق پب شىعىس قالالىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اتالعان قىلمىستارعا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن 1977 جىلعى يرينا كيم ەسىمدى ازاماتشانى قولعا تۇسىرەدى.
كۇدىكتى بۇعان دەيىن دە وسىعان ۇقساس قىلمىس ىستەگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان-دى.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, 2020 جىلعى قاڭتار-قىركۇيەكتەگى تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ مامىلەلەرىنىڭ سانى 212 986-نى قۇراسا, جالپى قىركۇيەك ايى بويىنشا 35 359-عا جەتكەن. ول وتكەن ايمەن سالىستىرعاندا 17,2%-عا ارتقان. بۇلار تەك زاڭدى تۇردە تىركەلگەندەرى, ال زاڭسىز پايدا كورىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعاندار قانشاما.
وسىعان وراي ءىىم نۇر-سۇلتان قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز وكىلدەرىنەن بىرقاتار اقپارات لەگىن الۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
«ارزان دۇنيەلەردىڭ باعاسىنا قاراپ قىزىقپاۋ كەرەك. قىزىققان جاعدايدا دا ءتۇرلى جارنامانىڭ, ۋادە ەتىلىپ جاتقان دۇنيەنىڭ راس ياكي جالعان ەكەنىنە بارىنشا كوز جەتكىزگەن دۇرىس. بۇل دەگەنىمىز − كەز كەلگەن زاڭدى اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ بارلىعى ارنايى ۇيىمنىڭ رەسمي سايتىندا كورسەتىلۋى ءتيىس. كوبىنەسە الاياقتار قوعام ورتاسىندا ابىروي-اتاعى بار ادامداردى ءوز ۋىسىنا الداپ ءتۇسىرىپ, سول ادامدى پايدالانا وتىرىپ, ءارى قاراي ونىڭ تانىس, تۋىستارىنا دا ءوزىنىڭ الاياقتىق جوسپارىن ىسكە اسىرىپ جاتادى. سول سەبەپتى قانداي جاعداي بولسىن بارلىق ءىس-ارەكەتتەردى زاڭدى تۇردە قاراستىرۋ قاجەت», دەيدى ەلوردالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
سونداي-اق دەپارتامەنتتىڭ رەسمي دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ وزىندە پوليتسيا دەپارتامەنتى تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ وندىرىسىندە تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ جانە جالعا بەرۋ بويىنشا 13 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. ال سونىڭ 2-ەۋى وسى جىلى بولىپ وتىر. ءدال وسى 2 قىلمىستىق ءىس بويىنشا 335 جابىرلەنۋشى ارىزدانىپ, شاعىم تۇسىرگەن.
ء«ۇيى جوقتىڭ كوڭىلىندە التىن ساراي جۇرەدى» دەگەن بار. ەلىمىزدە باسپانا ىزدەپ, سەندەلىپ جۇرگەندەردىڭ بار ارمانى دا – وسى. سەمەي قالاسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ اعا كەڭەسشىسى ايدار حاسەن ۇلى تۇرىمبەكوۆ ادامدارعا تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الاردا كەلەسىدەي كەڭەستەرگە جۇگىنگەنىن قالايدى.
«ەڭ الدىمەن, تۇرعىن ءۇيدى تەك ونىڭ يەسى نەمەسە مۇراگەرى عانا ساتا الادى. ساتۋشىنىڭ ناقتى پاتەر يەسى ەكەنىن انىقتاپ الۋ ءۇشىن ونىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىكتى تىركەۋ قورىندا مالىمەتتەرى بار-جوقتىعىن انىقتاپ, تەكسەرىپ الۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە وتىنىشتە پاتەر يەسى نەكەدە تۇرعان بولسا, جۇبايىنىڭ كەلىسىمى كەرەك. كەي جاعدايدا پاتەردىڭ بىرنەشە مۇراگەرى بولادى. مۇندا دا ولاردىڭ كەلىسىمىنسىز ەشنارسە جۇزەگە اسپايدى. سەبەبى الدىڭعى پاتەر يەلەرىنىڭ ءبىرى تۇرعىن ءۇي ساتىلعان سوڭ ءوز قۇقىعىن تالاپ ەتەتىن جايتتار دا كەزدەسەدى. سوت مۇنداي كەلىسىمدى جارامسىز دەپ تانيدى. بۇدان بولەك, ساتىپ الۋشى ەسكەرەتىن باستى قاعيدالار: الۋ-ساتۋ, سىيعا (مۇراگەرلىككە) بەرۋ, جەكەشەلەندىرۋ جانە ايىرباستاۋ كەلىسىمشارتتارى, پاتەردىڭ تەحنيكالىق قۇجاتى, سونداي-اق حقو-دان «فورما-2» سەكىلدى قۇجاتتاردى رەسىمدەپ الۋ مىندەتتى», دەيدى ايدار حاسەن ۇلى.
الاياقتار پاتەر يەسى ءىسساپاردا نەمەسە شەتەل اسىپ كەتكەن كەزدە دە جالعان سەنىمحات جاساپ, پاتەردى ساتىپ جىبەرەدى. وسىنداي كەلەڭسىزدىككە تاپ بولماس ءۇشىن سەنىمحاتتاعى قولدى ءۇيدىڭ كەلىسىم-شارتىمەن تەكسەرىپ العان ابزال. ال كەيدە توقسان توعىز ايلاسى بار الاياقتار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ اتىنان دا پاتەر ساتادى. سوت ول كەزدە ءۇي يەسىنىڭ دەنساۋلىعىنا سايكەس ساتىلىم شارتىن جارامسىز دەپ تانيدى. اتالعان جايتتارعا جول بەرمەس بۇرىن, پاتەر يەسىمەن حابارلاسىپ, ودان ناركولوگيا جانە پسيحياتر ماماننىڭ انىقتاماسىن سۇراتقان ءجون.
كوبىنە-كوپ الاياقتار ءوزىن ريەلتورلىق ورتالىقتان كەلدىك دەپ تانىستىرىپ, ساتىپ الۋشىنىڭ سەنىمىنە كىرەدى. ريەلتورلار مەن الاياقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي ساتۋداعى جۇمىس تاسىلىندە ايىرماشىلىقتار بار. وسى تۇرعىدا نۇر-سۇلتان قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز وكىلى تومەندەگى اقپاراتقا باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى.
«الاياقتار ءوزىنىڭ قىلمىستىق ءىس-ارەكەتىن الدىن الا ەكشەپ-تەكشەپ الادى. ول ءىستى باستاماس بۇرىن كەز كەلگەن ءۇي الىپ بەرۋ ماسەلەسىندە زاڭدى تۇردە جاسالۋ ءتارتىبىن ۇيرەنىپ, ارباۋىنداعى ادامعا قۇجاتتى زاڭدى ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق ايلا-تاسىلگە بارادى. ءوزارا ايىرماشىلىقتارى زاڭدى تۇردە جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ نەمەسە جشس-ءنىڭ اتىمەن تىركەلىپ, زاڭدى تۇرعىدا جۇمىسشىلار شتاتى جانە ءمور مەن بۇيرىق نەگىزىندە قىزمەت اتقارا بەرەدى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ اتىن جامىلۋ ارقىلى دا جىمىسقى ويلارىن ىسكە اسىرۋدا», دەيدى ءباسپاسوز وكىلى.
ەلىمىزدە ريەلتورلار ءوزىنىڭ قىزمەتى ءۇشىن سىياقى سوماسىن مامىلەنىڭ جالپى سوماسىنان پايىزبەن ەسەپتەۋ ادەتكە اينالعان. ماسەلەن, ول 1%-دان 10%-عا دەيىن تۇرلەنىپ تۇرادى. الماتى قالاسىندا ريەلتورلار ساتۋشىدان دا, ساتىپ الۋشىدان كوميسسيا شىعىنىن الادى. شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ كوپشىلىگىندە قىزمەتتەر ءۇشىن تولەم تەك ساتۋشىدان الىنادى جانە ول ورتاشا ەسەپپەن نەبارى 5%-دى قۇرايدى.
سايىپ كەلگەندە, سىياقى مولشەرى اگەنتتىكتىڭ مامىلە جاساۋ بارىسىندا ىستەگەن جۇمىسىنا بايلانىستى. مىسالى, ەگەر كليەنت پاتەردى ساتقان كەزدە, بارلىق قۇجاتى ءبىرىزدى بولسا, ەشقانداي تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدىڭ قاجەتى جوق. وندا بەلگىلى ءبىر شارالار كەشەنى قاراستىرىلادى, ال نىسان جاي ساتىلىمعا شىعارىلادى جانە ساتۋشىدان ريەلتوردىڭ قىزمەتتەرى ءۇشىن مەيلىنشە از پايىز الىنادى. كەرىسىنشە قۇجاتتاردا بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتسا, سايكەسىنشە كليەنتتەن ترانزاكتسيانىڭ جالپى سوماسىنان مۇلدە باسقاشا پايىز ءوندىرىپ الىنادى.
قانداي جاعداي بولسىن كەلىسىمشارتتى ساقتاندىرىڭىز. ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ساتىپ الۋ كەزىندە بىردەن بارلىق قۇجاتتاردى ساقتاندىرۋدى ۇسىنادى. بۇل كەز كەلگەن جاعدايدا ءتيىمدى ءارى قاۋىپسىز. ەگەر ساتىپ الۋ كەزىندە قۇجات دۇرىس رەسىمدەلمەسە, اقشاڭىزدى قايتارىپ الۋعا مۇمكىندىگىڭىز مول. ء«وز باسىنا ءىس تۇسپەگەن, وزگەنىڭ قايعىسىن بىلمەيدى» دەپ قاراپ وتىرماي, ساق بولايىق اعايىن.
