قوعام • 16 قىركۇيەك، 2020

ەنجارلىق ەلدىك ماسەلەگە اينالدى

7 رەت كورسەتىلدى

بۇگىندە ەڭبەك نارىعى، وقۋ جۇيەسىنە قاتىستى NEET (اعل. Not in Education، Employment or Training) جاستار دەگەندى ءجيى ەستىپ ءجۇرمىز. وقۋ مەن ەڭبەكتەنۋگە قۇلقى جوق، ازاماتتىق بەلسەندىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تومەن جاستاردىڭ بۇل توبى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن تەجەپ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا اسەر ەتەتىنىن ءتۇر­لى زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ساراپشىلار جارىسا جازىپ ءجۇر.

سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى

ءبىزدىڭ ەلدە دە ق ۇلىقسىز جاس­تاردىڭ سانى ارتپاسا، كەمىمەي تۇر. وسى ورايدا جاستاردىڭ الەۋ­مەت­تەنۋىنە مەملەكەتتىك باعدار­لامالاردىڭ اسەرى قانداي، جاستار ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن دۇرىس جولعا قويۋ ارقىلى بۇل ساناتتاعى جاستاردىڭ سانىن قىسقارتۋ مۇم­كىن بە دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورگەن ەدىك.

سوڭعى جىلدارى ق ۇلىقسىز جاس­تاردىڭ قوعامداعى ۇلەسىنىڭ ارتۋى مەملەكەتتىك، ءتىپتى الەمدىك ماسەلە دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ، قىزۋ تالقىلاناتىن تاقىرىپتىڭ بىرىنە اينالدى. ءتىپتى دۇنيەجۇزىلىك بانك­­تىڭ وسى سالاداعى زەرتتەۋلەرى NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ جالپى حالىق سانىنداعى ۇلەسى ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ دامۋى­نا، سونداي-اق الەمدىك ەڭبەك نارىعىنا دا ەلەۋلى اسەر ەتەتىنىن اڭعارتىپ وتىر. قالاي دەگەندە دە، ءبىلىم الۋ مەن ەڭبەك­تەن قاش­­قاق­تايتىن ازاماتتار ءتۇرلى الەۋ­­مەتتىك جانە قوعامدىق ماسەلە­لەر­دىڭ پايدا بولۋىنا دا اسەر ەتەدى.

اتالعان توپتىڭ پايدا بولۋى ءار ەلدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك جانە رۋحاني دامۋى­مەن بايلانىستى. قازىرگى ۋاقىتتا جال­پى ەۋروپا ەلدەرىندە وسى سا­ناتتاعى جاستار جالپى حالىقتىڭ 14،7%-ىن قۇرايدى. بۇل توپتاعى جاستاردى جۇمىس پەن وقۋعا ىنتا­لاندىرۋعا ەكونوميكاسى وزىق مەملەكەتتەردىڭ دە شاماسى جەتپەي ءجۇر. ماسەلەن، ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى NEET ماسەلەسىنە ءالى كۇنگە دەيىن شە­شىم تاپپاي الەك. ونى ەلدەگى ەسكىر­گەن ءبىلىم بە­رۋ جۇيەسىمەن جانە ەڭبەك نارى­عىنداعى ۇلكەن وزگەرىستەرمەن بايلانىس­تىرادى.

ال كۇنشىعىس ەلىندە NEET جاستار­دىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردە وقۋشىلارعا وقۋ بىتىر­گەننەن كەيىن نە ىستەۋ كەرەك­تىگىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىن، باعىت كورسەتەتىن ارنايى باع­دار­لاما وقىتىلادى. سونداي-اق توكيو ۋنيۆەرسيتەتتەرى ستۋدەنت­تەردىڭ الەۋ­مەتتىك داعدىلارىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن كەز كەلگەن جوبالاردى بەلسەندى تۇردە قولدايدى. جاپون قوعامى ءۇشىن NEET تاقىرىبىنىڭ وزەكتىلىگى سون­شالىق، ق ۇلىقسىز جاستار تا­قىرىبى زاماناۋي جاپون ادە­­بيە­تىندە دە قوزعالىپ ءجۇر. جازۋشىلار 15-34 جاستاعىلاردى نەگىز­گى اۋديتوريا رەتىندە بەلگى­لەپ، شى­عار­مالارىن سولارعا نەگىز­دەپ جازادى.

مۇحيت اسىپ، اقش جانە لا­تىن امە­ري­كاسى ەلدەرىن قارار بول­ساق، NEET جاس­تار ماسەلەسى بۇل ايماق­تاردى دا اينالىپ وتپەگەن. مۇنداي الەۋمەتتىك قۇبىلىستى اقش-تا «جەرتولە تۇرعىندارى» دەپ اتايدى ەكەن. بۇل توپتى نەگى­زىنەن وقۋ ورىندارىن ەندى اياق­تا­عاندار قۇرايدى. وسى ورايدا تاعى ءبىر ماسەلە كوتەرىلەدى. وقۋ قۇ­­نىنىڭ ءوسۋى كوپتەگەن جاستى جو­­عارى بىلىمنەن باس تارتۋعا ءماج­بۇر ەتەدى. ال ول سايكەسىنشە الەۋ­مەت­تەنۋدىڭ ساتسىزدىگىنە اكەلىپ سوق­تىرادى.

بۇل پروبلەما لاتىن امەري­كاسى ەلدە­رىندە دە وزەكتى. ويتكەنى مەكسيكا زەرتتەۋلەرىنە زەر سال­ساق، ەل اۋماعىندا ەسىرتكى كار­تەل­دەرىنىڭ ارباۋىنا ەڭ كوپ ۇشى­رايتىن جانە ەسىرتكى ساۋداسى مەن وعان قاتىستى قىلمىسقا باراتىن وسى توپتىڭ وكىلدەرى ەكەن.

كورشىلەس رەسەي جەرىندە NEET جاس­تا­رىنىڭ ۇلەسى 15-24 جاس ارالىعىن­داعى بارلىق جاس­تاردىڭ شامامەن 15%-ىن قۇرايدى. جاستاردىڭ NEET جاع­دايىنا ءتۇسۋ قاۋپى نەگىزىنەن ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن نە ءتىپتى ءبىلىمنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىمەن بايلا­نىس­تى. ءۇندىستاندا 15 جاستان 24 جاس­قا دەيىنگى ۇلداردىڭ 6،4%-ى NEET قاتارىندا، ال وسى جاس توبىن­داعى قىزداردىڭ ۇلەسى 44،9%-دى قۇراي­دى. ءۇن­دى مادەنيەتىندە ءوزىن ءوزى اسى­راي الاتىن، تاۋەلسىز قىز وتبا­سى­­نىڭ اۋىرت­پالىعى سانالادى، سوندىقتان قارجىلىق تاۋەل­سىزدىككە قول جەتكىزبەۋ ءۇشىن ونى جۇمىسقا جىبەرۋدەن گورى ۇيدە ۇس­تاۋ قاۋىپسىز دەپ سانايدى.

بۇل پروبلەما ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بار. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى حالىققا جولداۋىندا جىل سايىن مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ 21 مىڭعا جۋىعى وقۋعا تۇسە المايتىندىعىن، كو­بى جۇمىسسىز قالاتىنىن جانە سو­نىڭ سالدارىنان جاستاردىڭ تەرىس باعىتقا ءتۇسىپ كەتۋ قاۋپى جوعارىلايتىنىن ايتىپ، ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىنە اي­رىقشا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن.

2019 جىلعى رەسمي ستاتيستي­كالىق دەرەكتەرگە سايكەس، جالپى ەلدەگى NEET جاستاردىڭ ۇلەسى 7،4 پايىزدى قۇرايدى. وڭىر­لەردەگى حالىق سانىنىڭ وزگە­رۋى مەن جۇمىسسىزدىق سەكىلدى الەۋ­مەتتىك احۋالعا بايلانىستى ۇلەس كور­سەتكىشى تۇرلەنىپ وتىرادى. اتالعان كور­سەتكىشتەردىڭ ەڭ تو­مەنگى مەجەلەرى قاراعاندى، تۇركىس­ت­ان وبلىستارىنا ءتان ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

تۇركىستان وبلىسىنداعى NEET جاس­تار­دىڭ ۇلەسى 2019 جىلدىڭ كورسەت­كىشى بويىنشا، 10،7% قۇ­راپ وتىر. بۇل 2018 جىلعى كور­سەتكىشپەن سالىستىر­عاندا 2،6%-عا تومەندەگەن. ال 2020 جىل­دىڭ ءى جارتىجىلدىعىنىڭ رەسمي ستا­تيس­تيكالىق كورسەتكىشى وبلىس بو­يىن­شا 6،7%-دى قۇراپ، 31 201 جاسقا تەڭەستىرىلدى.

قازىرگى ۋاقىتتا وسى كورسەت­كىشتى با­رىنشا تومەندەتۋ جانە جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا مەملە­كەتتىك باعدار­لامالار مەن گرانتتار شەڭبەرىندە جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى قولعا الىنىپ، شاعىن جانە ورتا بيزنەسىن باستاۋعا كوپتەگەن مۇمكىندىك بەرىلگەن. اتاپ ايتار بول­ساق، «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جاس كاسىپ­كەرلەر، 14 پەن 28 جاس ارالىعىنداعى جۇمىسسىز جاستارعا ارنالعان 555 600 تەڭگەنى قۇرايتىن قايتارىمسىز نەگىزدەگى گرانتتار ۇسىنىلۋدا.

ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دا­مىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ار­نالعان «ەڭبەك» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2020 جىلى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى اياسىندا 29 جاسقا دەيىنگى جاس­تار قاتارىنان 30 639 ادامعا قولداۋ كورسەتىلۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى كۇنى ناقتى 13 198 ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستى.

«ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى اياسىندا 2020 جىلدىڭ I جار­تىجىلدىعىندا 422 مامان جۇمىسقا ورنالاستى. ولاردىڭ 285-ءى ءبىلىم بەرۋ، 100-ءى دەنساۋلىق ساق­­تاۋ، 57-ءسى اگروونەركاسىپتىك كە­شەن، 10-ى سپورت، بەسەۋى مادە­نيەت، التاۋى الەۋ­مەت­تىك قامسىز­دان­­دىرۋ سالاسى بويىن­شا قىزمەت ەتىپ ءجۇر.

«جاسىل ەل» ەڭبەك جاساقتارى باعدار­لاماسى بويىنشا 2020 جى­لى مامىر-ماۋسىم ايلارىنان باستاپ قاراشا ايىنا دەيىن 1 275 جۇمىس ورنىنان تۇرا­تىن ەڭبەك ماۋ­سىمى باستالادى. قازىر توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى جۇمىس جوس­پارى كەشىگۋدە. وسى جوبا اياسىندا جۇرگىزىلگەن تالداۋلارعا سايكەس، تۇركىستان وبلىسىندا «جا­سىل ەل» ەڭبەك جاساقتارى باعدار­لاماسىنىڭ وڭىرگە جىل سايىنعى بولىنەتىن ليميت سانىن 1 275-تەن 1 500-گە ارت­تىرۋ جولعا قويىلىپ وتىر.

قازىرگى تاڭدا پروباتسيا ەسەبىن­دەگى جاستار مادەني-رۋحا­ني، سپورتتىق شارا­لارعا، ۇيىرمە­لەر­گە تۇراقتى قاتىس­تىرى­لىپ، قاداعالانۋدا جانە NEET جاس­تار اراسىندا «كەلەڭسىز جاع­داي­لار مەن جات قىلىقتاردىڭ، دەسترۋكتيۆتى مىنەز-ق ۇلىقتى (قۇ­قىق بۇزۋشىلىق) الدىن الۋعا با­عىتتالعان پسيحولوگيالىق اعار­تۋ جۇمىستارى» تاقىرىبىندا 83 كەزدەسۋ جانە موتيۆاتسيالىق سەمينار-ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلىپ، بۇگىنگە دەيىن 752 جاسپەن جۇمىس جۇرگىزىلدى.

سونىمەن قاتار جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماق­ساتىندا «جاس كاسىپكەر»، «كوش­باسشىلىق مەكتەبى» تاقىرىپ­تارىندا وقىتۋ ترە­نينگتەرى مەن ۇيىرمەلەر جۇرگى­زىلۋدە. بۇل ءىس-شارالار لەگى جاستاردىڭ بيزنەستى باسقا­رۋعا، جەكە بيزنەس-جوسپارىن دايىنداۋعا، ءوز كاسىبىن اشۋ­عا، دۇرىس الەۋمەتتەنۋىنە با­عىت­تالۋدا. اتقارىلىپ جاتقان وسى جۇ­مىس­تار NEET جاستاردىڭ قا­تا­رىن ازايتادى دەگەن سەنىمىمىز بار.

جاستار ورتالىقتارى مەن ۇيىم­­دارى ەڭ الدىمەن وسى سانات­تاعى جاستارمەن جۇمىستى كوبەي­تۋگە ماڭىز بەرۋى كەرەك. جاس­تارمەن جۇمىس ىستەيتىن بىرلەس­تىكتەردە كرەاتيۆتى كوزقا­راس­تىڭ بول­ماۋى جاستاردىڭ جاۋاپسىز جانە دەسترۋكتيۆتى اعىمدارعا تۇ­سۋىنە الىپ كەلەدى. جاستار ور­تا­لىقتارىنا دەگەن سەنىم ازا­ماتتارىمىزدىڭ، اسىرەسە جاس­تار­دىڭ جەتىلۋىنە ىقپال ەتۋى كەرەك. جاستار قوزعالىستارىنىڭ بارلىق ءىس-شارالارى تەك بەلگى ءۇشىن عانا ەمەس، ماقساتتى سيپاتتا بولۋى وتە ماڭىزدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اشىقتىق – قوعام دامۋىنىڭ كەپىلى

ايماقتار • بۇگىن، 13:00

دوللار قايتا قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار