تۇڭعىش رەت تورتكۇل دۇنيە بوكسشىلارىنىڭ باسىن قوسقان بايراقتى باسەكەدە كسرو بوكسشىلارى اراسىنان 60 كيلو سالماقتا ونەر كورسەتكەن پەرم قالاسىنىڭ وكىلى ۆاسيلي سولومين مەن 75 كيلو سالماقتا سىنعا تۇسكەن تاشكەنتتىڭ ىرگەسىندەگى اققورعان شاھارىنىڭ تۋماسى رۋفات رىسكيەۆتىڭ جۇلدىزدارى جاندى. استراحاندىك بوريس كۋزنەتسوۆ (57 كيلو) پەن سۆەردلوۆسكىلىك ولەگ كوروتاەۆ (81 كيلو) كۇمىس مەدالدى يەلەنسە, كۋيبىشەۆتىك ەۆگەني يۋدين (48 كيلو), دونەتسكىلىك ۆلاديسلاۆ زاسىپكو (51 كيلو), ەرەۆاندىق داۆيد توروسيان (54 كيلو) جانە كيەۆتىك اناتولي كليمانوۆ (71 كيلو) قولا جۇلدەنى ەنشىلەدى.
ەلگە ورالعاننان كەيىن الەمدىك دودادا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن جىگىتتەردىڭ بارلىعىنا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتەلىپ, ءتۇرلى سىي-سىياپات جاسالدى. «كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى» اتاعى بەرىلىپ, كەيبىرىنىڭ كەۋدەسىندە مەدالدار جارقىرادى. ارالارىندا كەزەكتەن تىس پاتەر الىپ, «تەمىر تۇلپاردى» تىزگىندەگەندەرى دە بار. ءبىر سوزبەن ايتساق, كەڭەس وداعىنىڭ سپورتتىق داڭقىن ارتتىرعان سول ساڭلاقتاردىڭ بارلىعى دا ۇلدە مەن بۇلدەگە وراندى.
ال ودان كەيىن شە؟.. اتاعى الىسقا جايىلعان ايتۋلى ازاماتتاردىڭ كەيىنگى تاعدىرى قالاي بولدى؟... ەڭ وكىنشتىسى, بىلعارى قولعاپتارىن شەگەگە ىلگەننەن كەيىن سول بوكسشىلاردىڭ كەيبىرى جاڭا ومىرگە بەيىمدەلە الماي, تاعدىردىڭ اششىسىن مولىنان تاتتى.
بوستاندىق ارالىندا الەم چەمپيونى اتانىپ قانا قويماي, جارىستىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسىنا تيەسىلى راديار راسسەل كۋبوگىن يەلەنگەن ۆاسيلي سولومين تىم قىزۋقاندى بولعان دەسەدى. ول دەمالىس ورىندارىندا, كوشەدە, تىپتەن جاتتىعۋ زالىندا ءجيى جانجال شىعارادى ەكەن. ءسوزى جاراسپاي قالسا, جۇدىرىعىن الا جۇگىرەتىن بولعان. سونداي ءبىر وقيعانىڭ سالدارىنان سولومين الەم چەمپيوناتىنان شەتتەتىلە جازدادى. ناقتىراق ايتساق, ءدال سول جارىس قارساڭىندا ول تۇندەلەتىپ ءوزىنىڭ تۋعان قالاسى – پەرمدەگى مەيرامحانالاردىڭ بىرىنە بارادى. سول جەردە ءبىر توپ مەيمانمەن توبەلەسىپ, بارلىعىن سوققىعا جىعادى. ءتارتىپ ساقشىلارى ونى دەرەۋ قاماۋعا الادى. بۇل ىسكە ونىڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى مەن جەرگىلىكتى سپورت باسشىلارى ارالاسقاننان كەيىن بارىپ قانا سولومين قاماۋدان بوساتىلادى. سونداي-اق 1977 جىلى گاللەدە وتكەن ەۋروپا چەمپيوناتى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلعان وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا ول كسرو قۇراماسى باپكەرلەرىنىڭ ءبىرىن بۇيىردەن ۇرىپ قۇلاتسا, ەكىنشىسىن بۇكىل زالدى شىر اينالدىرا قۋعان ەكەن.
ۆاسيلي ءسولوميننىڭ سپورتتىق عۇمىرىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىستار از بولعان جوق. ول الەم چەمپيونى اتانعاننان كەيىن 1976 جىلى مونرەال وليمپياداسىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. 1974-78 جىلدار ارالىعىندا وتكەن كسرو چەمپيوناتتارىن ءتورت رەت ۇتىپ, 1979 جىلى كۇمىس جۇلدەنى ەنشىلەدى. ماسكەۋدەگى جارىستىڭ فينالىندا سولومين قازاقستاندىق ۆيكتور دەميانەنكودان ۇتىلدى. بۇرىندارى وداق دەڭگەيىندەگى جارىستاردا قارسىلاس شىداتپاي جۇرگەن ايگىلى بوكسشى ەكىنشى ورىندا قالىپ قويعانىنا قاتتى كۇيىندى. 1980 جىلى دەميانەنكو ەكىنشى مارتە توپ جارىپ, ماسكەۋ وليمپياداسىندا ونەر كورسەتۋ قۇرمەتىن يەلەندى. ال ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن جارىستىڭ جولداماسىنان قاعىلعان ۆاسيلي سودان كەيىن شارشى الاڭنان مۇلدە كورىنبەي كەتتى.
اتاقتى بوكسشى جاڭا ومىرگە بەيىمدەلە المادى. سپورتتىق مانسابىن اياقتاعان سوڭ ماسكەۋدەگى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋ مەكەمەسىنە جۇمىسقا ورنالاستى. ىشىمدىككە اۋەستەنگەن سپورتشى ول جەردە كوپ تۇراقتامادى. ودان كەيىن تەرىس جولعا ءتۇستى. 1985 جىلى پاتەر توناعانى ءۇشىن تۇرمەگە توعىتىلدى. سوتتىڭ ۇكىمى بويىنشا 10 جىلعا سوتتالىپ, بارلىق دۇنيە-مۇلكى تاركىلەندى. ءتورت جىل وتكەن سوڭ ءىسى قايتا قارالىپ, ۆاسيلي ۇيىنە ورالدى. بىراق بوستاندىققا ول مۇلدە باسقا ادام بولىپ شىقتى. بۇرىنعى جىگەرلى, جالىندى, ايبارلى, كۇش-قۋاتى بويىنا سىيماي تۇرعان جىگىتتىڭ قۇر سۇلدەرى عانا قالعان ەكەن. دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, ول ازەر ءجۇرىپ-تۇراتىنداي حالگە ءتۇستى. اقىرى 1997 جىلى 45 جاسقا قاراعان شاعىندا كسرو بوكسشىلارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى ۆاسيلي سولومين جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى.
جاراتۋشى يە ءدال سونداي تىم كەلتە عۇمىردى گاۆاناداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ولەگ كوروتاەۆتىڭ دا پەشەنەسىنە جازعان ەكەن. ول دا نەبارى 44 جىل ءومىر كەشتى. جارتىلاي اۋىر سالماقتا جۇدىرىقتاسقان سويقان سوققىلى جىگىتتى كوزى قاراقتى كورەرمەندەر ۇمىتا قويعان جوق. كوروتاەۆ – جوعارىداعى اتاقتان بولەك, كسرو بىرىنشىلىگىنىڭ ءۇش دۇركىن جەڭىمپازى اتانىپ, تاعى ەكى رەت جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلدى. ەۋروپا چەمپيوناتىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى.
رەسمي حالىقارالىق جارىستاردا كوروتاەۆ تەك يۋگوسلاۆيانىڭ ماقتانىشى, وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى ماتە پارلوۆتان عانا ۇتىلعان ەكەن. بىراق سول جەكپە-جەكتەردە «ولەگ جەڭىلدى» دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. سەبەبى ەۋروپا چەمپيوناتىندا ول قارسىلاسىن نوكداۋنعا جىبەرگەنىمەن, قاپيادا قاباعى جارىلىپ كەتتى. سالدارىنان تورەشىلەر پارلوۆتىڭ قولىن كوتەردى. دۇنيەجۇزىلىك دودادا دا ءدال جاڭاعىداي جاعداي اينا-قاتەسىز قايتالاندى. تاعى دا سول جارىلىپ كەتكەن قاباقتىڭ كەسىرىنەن قولدا تۇرعان جەڭىستەن ايرىلدى.
كەزىندە دۇلەي كۇش يەسى ولەگ كوروتاەۆتىڭ ونەرىنە سۇيسىنبەگەن جانكۇيەر جوق-اۋ, ءسىرا! جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا كسرو-نىڭ ءبىر توپ بوكسشىسى اقش-قا ساپار شەگەدى. سوندا وتكەن سپاررينگتەر بارىسىندا ولەگ جەرگىلىكتى بوكسشىلاردى تەگىستەي سابايدى. ءتىپتى, كۇللى امەريكا جۇرتى ۇكىلى ءۇمىت ارتىپ وتىرعان جۇلدىزدىڭ ءبىرىن اۋىر نوكاۋتقا جىبەرەدى. وسى وقيعانىڭ كۋاسى بولعان ايگىلى باپكەر, ءبىر شوعىر الەم چەمپيوندارىن تاربيەلەگەن اندجەلو داندي: «ەگەر كوروتاەۆ كاسىپقوي رينگكە شىعۋعا تاۋەكەل ەتسە, 1 ميلليون دوللارلىق كەلىسىمشارتقا مەن ءداپ قازىر قول قويۋعا ءازىرمىن», دەپ جاھانعا جار سالادى.
1974 جىلى گاۆاناداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا ولەگ امەريكالىق لەون سپينكستى سابادى. ال اقش بوكسشىسى كەيىننەن وليمپيا ويىندارىندا توپ جارىپ, كاسىپقويلار اراسىندا اسا اۋىر سالماق دارەجەسىندە الەم چەمپيونى اتاندى. كەزىندە سپينكس داڭقى جەر جارعان مۇحاممەد ءاليدىڭ وزىنەن ايلاسىن اسىرعانىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. وسىنىڭ بارلىعىن ءوز كوزىمەن كورگەن كۋبانىڭ كوسەمى فيدەل كاسترو كسرو بوكسشىسىنىڭ ونەرىنە تامسانعانى سونشالىق, ءوزىنىڭ جەكە تاپانشاسىن قورابىنان سۋىرىپ الىپ وعان سىيعا تارتقان.
ءوزىنىڭ سپورتتىق عۇمىرىندا 196 رەت شارشى الاڭعا شىققان ولەگ كوروتاەۆ 187 مارتە جەڭىسكە جەتتى. 160 قارسىلاسىن نوكاۋتپەن ۇتتى. سونىڭ ارقاسىندا «ورىس تانكىسى» دەگەن لاقاپ اتتى يەمدەندى. جاسىراتىنى جوق, جەر جاھاننىڭ بىردە-ءبىر اۋەسقوي بوكسشىسى ءدال وسىنداي وراسان زور تابىسىمەن ماقتانا المايدى.
ولەگتىڭ مىنەزى دە تىك ەدى. ول ادىلەتسىزدىككە توزبەيتىن. الدىندا كىم تۇرسا دا ءوز ويىن اركەز بۇكپەسىز ايتاتىن. باسشى ما, باپكەر مە, باسقا ما... ەش قارامايتىن. سول مىنەزىنىڭ كەسىرىنەن كوروتاەۆ بىرقاتار ماڭىزدى جارىستان شەت قالدى. ءتۇرلى سىلتاۋدى جەلەۋ ەتكەن كسرو قۇراماسىنىڭ باپكەرلەرى دارىنى اسقان بوكسشىنىڭ باعىن بايلادى. تىپتەن, جەكە باپكەرى گەورگي دجەرويان ەكەۋىن سپورتتان شەتتەتۋگە دەيىن بارۋدان دا ەش ارلانعان جوق. سونىڭ سالدارىنان كوروتاەۆ 1976 جىلى مونرەالدا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىنان شەت قالدى.
قانداي دا مىقتىنىڭ سپورتتىق ءداۋىرىنىڭ ايتەۋىر ءبىر اياقتالاتىن كەزى بولادى. وليمپياداعا بارا الماعاننان كەيىن «ورىس تانكىسى» بىلعارى قولعابىن شەگەگە ءىلدى. كوزدەگەن مۇراتىنا جەتە الماعان بوكسشى اينالاسىنداعى ادامدارعا رەنجىپ كەتتى. ودان كەيىن مۇلدە باسقا ءومىر باستالدى. مەيرامحانا, بي كەشتەرى, قىز-قىرقىن, قاپتاعان جورا-جولداس, اينالا تولعان كۇماندى ادامدار...
بىردە ول ماسكەۋدەگى «سكازكا» مەيرامحاناسىندا بازبىرەۋلەرمەن سوزگە كەلىپ قالادى. جانجالدىڭ اقىرى توبەلەسكە ۇلاسىپ, قارسى جاقتان اتىپ شىققان ءبىر ەسەرسوق قولىنداعى گرافينمەن ولەگتىڭ باسىنان ۇرۋعا ارەكەتتەنەدى. اتاقتى بوكسشى ونى ءبىر عانا سوققىمەن سۇلاتىپ سالادى. ەس-ءتۇسسىز قۇلاعان بەيباق اۋرۋحانادا ەكى اي بويى ەمدەلىپ, ازەر دەگەندە ەسىن جيادى. سويتسە, كوروتاەۆتان تاياق جەگەن جىگىت كسرو-نىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى نيكولاي ششەلوكوۆتىڭ ۇلى ەكەن.
جاناشىر جانداردىڭ اراشا ءتۇسۋىنىڭ ارقاسىندا ولەگ ول كەزدە جاۋاپكەرشىلىكتەن وڭاي قۇتىلادى. بىراق ءبىر بارماعىن ىشىنە بۇگىپ قالعان مينيستر كوروتاەۆتىڭ قىر-سوڭىنان قالماي, تەمىر تورعا توعىتۋدىڭ ايتەۋىر ءبىر رەتىن تابادى. 1977 جىلى بەس جىلعا سوتتالعان بوكسشى سونىڭ ۇشەۋىن وتەپ, بوستاندىققا شىعادى. بىراق تۇرمە ونىڭ ءومىرىن كۇرت وزگەرتەدى. قاپاستا قىلمىس الەمىنىڭ سەركەلەرىمەن تانىسىپ, ولارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتادى. 1985 جىلى ولەگ تاعى دا بەس جىلعا سوتتالادى.
بوستاندىققا شىققاننان كەيىن ولەگ ويلانا-تولعانا كەلە داۋلەتى تاسىعان اقش-قا قونىس اۋدارۋدى ءجون كورەدى. بۇل – 1992 جىل ەدى. كەڭەس وداعى كەلمەسكە كەتكەن. اپاي-توپاي زامان. ول جاقتا كەيىپكەرىمىزدىڭ ەكى جىل ۋاقىت بويى نەمەن اينالىسقانى بەلگىسىز. ايتەۋىر, الىستاعى امەريكادا دا كوروتاەۆتىڭ تىنىش جۇرمەگەنى انىق. كەيبىر دەرەك كوزدەرىنە سەنسەك, «اتاقتى بوكسشى «ورىس مافياسىمەن» تىعىز بايلانىستا بولعان» دەسەدى.
ال ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز, 1994 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا ولەگ كوروتاەۆ نيۋ-يورك قالاسىنداعى برايتون-بيچ كوشەسىندە ورنالاسقان «اربات» مەيرامحاناسىنان شىعادى. ءبىر مەزەتتە ارتىنان اڭدىپ كەلگەن كيللەر ونى ءدال شۇيدەسىنەن اتادى. «ورىس تانكىسى» سول جەردە تىلگە كەلمەي جان ءتاسىلىم ەتكەن.
