«ورتاعا نۇرلان كوپبەرگەنوۆ شاقىرىلادى!». جارىس ءوتىپ جاتقان پاۆلوداردىڭ «تراكتور» ستاديونىنداعى سپورت تورەشىسى ءارى كوممەنتاتورى وسىلاي دەپ حابارلادى. فۋتبول الاڭىنىڭ ورتاسىنا دەنە ءبىتىمى كەلىسكەن, جاس ءارى جىگەرلى قازاق جىگىتى شىعا كەلدى. ءتۇر-تۇلعاسى مەن جالىندى مىنەزى كورگەن جانعا بىردەن جىلى اسەر قالدىراتىنداي. تورەشىنىڭ ىسقىرىعى ەستىلگەن ساتتە نۇرلان سەنىمدى تۇردە كىر تاستارىنا قاراي بەتتەدى. ءزىل باتپان تاستاردىڭ ارقايسىسى 32 كيلوگرامم تارتادى. سپورتشى ءار قولىنا بىرەۋدەن الىپ كوتەرۋگە ءتيىس. ءبىر مەزەتتە تورەشىنىڭ ساڭقىلداعان داۋسى تاعى ەستىلدى: «ول بۇل سالماقتى ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە كەمىندە 42 رەت كوتەرۋى كەرەك. ايتپەسە رەكورد ەسەپتەلمەيدى». بۇل الەمدىك رەكورد ەدى. نۇرلان جىميىپ, تۇعىرعا جاقىندادى دا, اۋىر كىر تاستارىن قوس قولىنا ۇستاپ, جوعارى قاراي جەڭىل كوتەرە باستادى. كورەرمەندەر اتلەتتى قولداپ, داۋىستاپ ساناپ تۇر: 43, 44, 45! الىپ جىگىت ارقايسىسىنىڭ سالماعى 32 كيلو قوس كىر تاسىن ءبىر مينۋتقا جەتپەيتىن ۋاقىتتا 45 رەت كوتەردى. وسىلايشا, كەزەكتى الەمدىك رەكوردىن جاسادى. قازاق جىگىتىنىڭ ەنشىسىنە جاھاندىق رەكوردتى 16 مارتە جاڭالاۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەنى بۇل تۇستا تەك جاراتقانعا عانا ايان ەدى.
نۇرلان كوپبەرگەنوۆ 1962 جىلى پاۆلودار وبلىسى اقتوعاي اۋدانىنداعى مۇتكەنوۆ ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى ەرتىس اۋدانىمەن تىعىز بايلانىستى. اتالعان اۋدانداعى №3 ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, 1985 جىلى پاۆلودار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ەڭبەك جولىن ەرتىس اۋدانىنداعى امانگەلدى اتىنداعى مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ باستاپ, كەيىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە جاتتىقتىرۋشى, اۋداندىق «قايرات» سپورت قوعامىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ەتتى. كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىندە دە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان. وسى جىلدار بويى جوعارى دەڭگەيدەگى جارىستار مەن سپارتاكيادالارعا قاتىسا ءجۇرىپ, سپورتتىق رەكوردتاردى ۇنەمى جاڭارتۋمەن بولادى. كوپ ۇزاماي جاس سپورتشىنىڭ داڭقى قازاقستاندى قويىپ, تمد ەلدەرىنە تاراي باستايدى.
– مەنىڭ جۇلدىزدى ءداۋىرىم 30-دان اسقان شاعىمدا باستالدى دەسەم بولادى. بوزبالا كەزىمدە يسابەك يشاننىڭ ۇرپاعى جانداربەك قوجانىڭ باتاسىن الىپ, ىقىلاسىنا شومىلىپ ەدىم. قاسيەت يەسىنىڭ شاپاعاتى سەبەپكەر بولدى ما, ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي مەنى كىر تاسىن كوتەرۋدەن رەسەي ەلىنىڭ باس باپكەرى نيكولاي شاتوۆ ىزدەپ كەلدى. ونىڭ قولداۋىمەن رەسەي قالالارىنا شەرۋ تارتىپ, ونەرىمدى كورسەتە باستادىم. ءسويتىپ, 90-جىلداردىڭ سوڭى, 2000-جىلداردىڭ باسىندا ءتۇرلى قالالارداعى الەمدىك جارىستارعا قاتىسا ءجۇرىپ, 16 مارتە رەكورد جاڭارتىپپىن. اۋىر سالماق كوتەرۋدى 32 كيلودان باستاپ, 101 كيلوعا دەيىن جەتكىزدىم, – دەيدى داڭقتى رەكوردشى.
ول ەڭ اۋەلى 1996 جىلدىڭ 17 قاراشاسىندا مينسكىدە وتكەن جارىستارعا, ال 1997 جىلدىڭ ساۋىرىندە قازانداعى الەم كۋبوگىنە, ودان سوڭ باباەۆوعاداعى دوداعا قاتىسادى. 32 كيلوگرامدىق كىر تاسىن قوس قولداپ ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە 48-دەن استام رەت كوتەرەدى. بۇل ناتيجە – الەمدىك رەكورد ەدى. بۇعان دەيىنگى الەمدىك رەكورد ۆياچەسلاۆ حورونەكوعا تيەسىلى بولاتىن (34 رەت). الەمگە ايگىلى كىر تاسىن كوتەرۋشى, تاعى ءبىر رەكوردشى ۆيكتور كالمىك ءدال وسىنداي سالماقتى 36 رەت كوتەرگەن. نۇرلان قازبەك ۇلىنىڭ رەكوردتارى ولاردىڭ ناتيجەسىنەن ەسەلەپ اسىپ ءتۇسىپ جاتتى. بۇعان قوسا 1997 جىلى مامىر ايىندا ليپەتسك قالاسىندا وتكىزىلگەن بۇكىلرەسەيلىك فەستيۆالدا سالماعى 100 كيلوگرامدىق زىلتەمىردى قىرىق سەكۋندتا 16 رەت كوتەرىپ, ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. سول جىلدىڭ قاراشا ايىندا رەسەيدىڭ باباەۆو قالاسىندا وتكەن الەمدىك چەمپيوناتتا ءاربىرى 36 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مينۋتتا 39 رەت سەرپە كوتەرىپ, تاعى دا الەمدىك رەكورد جاسادى. ال 2002 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا سەمەي قالاسىندا وتكەن جارىستا ءاربىرى 40 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مينۋتتا 29 رەت سەرپە كوتەرىپ, كەزەكتى رەكورد جاسايدى.
ەڭ ۇلكەن رەكوردتارى تۋرالى ايتار بولسا, 1999 جىلى قاراتاۋ قالاسىندا وتكەن كەزەكتى چەمپيوناتتا سالماعى 61 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن 5 رەت سەرپە كوتەرسە, 2006 جىلى رەسەيدىڭ زاۆودوۋكوۆسك قالاسىندا 62 كيلوگرامدىق قوس كىر تاسىن 8 رەت كوتەرىپ, كەزەكتى رەكوردتى جاڭالادى. ال 2007 جىلى 62 كيلوگرامدىق كىر تاسىن 10 رەت كوتەرىپ, تاعى ءبىر رەكوردتىق كورسەتكىش تىركەدى. ولاردىڭ الدىندا 1998 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا استانا قالاسىنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە ءاربىرى 52 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مينۋتتا 14 رەت كوتەرگەن. استانا قالاسىندا وتكەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ كۇندەرىندە ن.كوپبەرگەنوۆ ءوزىنىڭ بارلىق بۇرىنعى الەمدىك رەكوردتارىن جاڭارتىپ, التىن مەدالعا يە بولادى. وكىنىشكە قاراي, اتلەتتىڭ بۇل جەتىستىكتەرى سول تۇستا سپورت شەنەۋنىكتەرى تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ تاپپاي قالعان. وتاندىق سپورت سالاسىنىڭ باسىندا وتىرعانداردان ەشبىر مەيىرىم كورمەگەن ازامات ءبىر جىلدارى سپورتتان قول ۇزگىسى كەلگەن. سول تۇستا ۇلكەن اعاسى تولەش تاسقىمباەۆ: «باۋىرىم, بۇل ساعان ءتاڭىردىڭ بەرگەن دارىنى, مۇنى قاشان توقتاتۋ كەرەكتىگىن تەك سول شەشەدى. توقتاما, رەكوردتار ورناتا بەر. ۇلى دالاداعى سەن سياقتى ادامدار ءبىزدىڭ حالىقتا ءجۇز جىلدا ءبىر تۋادى», دەپ توقتاتادى.
زامانداستارىنىڭ ايتۋىنشا, الىپ كۇش يەسىنىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇپياسى – ونىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن ەڭبەكقورلىعىندا. سپورت ارقىلى تالاي ەلمەن دوستىق كوپىرىن ورناتقان. رەسەيدىڭ يالۋتوروۆسك قالاسىنداعى قازاق ۇلتى ازاماتتارىمەن كەزدەسكەندە ولاردىڭ نۇرلانعا ەسىمى جازىلعان ارنايى كىر تاستارىن سىيلاۋى – سپورتشىنىڭ زور بەدەلىنە ايعاعى. بۇگىندە نۇرلان اعانىڭ ۇيىندە ءار جىلداردان سىيلىق رەتىندە جينالىپ قالعان كىر تاستارىنىڭ جالپى سالماعى ءبىر جارىم توننادان اسادى. سپورتشى زەينەتكەرلىك جاستا بولسا دا, ولاردى كۇندەلىكتى جاتتىعۋىندا ۇزبەي پايدالانادى ەكەن.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز نۇرلان كوپبەرگەنوۆ – اۋىلدان شىعىپ, الەمدىك شىڭداردى باعىندىرعان قازاقتىڭ ناعىز ءباھادۇرى. كۇش اتاسى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ جولىن لايىقتى جالعاستىرعان اعامىزدىڭ رۋحى مەن ەرەن كۇشى جاس سپورتشىلار ءۇشىن قاشاندا ماقتانىش بولىپ قالا بەرەتىنى انىق.
پاۆلودار وبلىسى
