ادەبيەت • 17 ماۋسىم, 2020

بايگەتورىنىڭ كوز جاسى

1750 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلكەن ادەبيەتتە ۇساق شتريحتار بولمايدى. كەمەل ويدىڭ كەمەڭگەر ۇستاسى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «بايگەتورىسىن» وقىپ شىققاندا وسىنداي بايلامعا كەلدىك. ادام جانىنىڭ قاتپار-قاتپار سىرلارىنا ەركىن بويلايتىن قالامگەر جىلقىنىڭ جانىنا دا كورىپكەلدەي ۇڭىلەدى. ءبىر كەزدەردە بايگەنىڭ الدىن بەرمەگەن تورىنىڭ ءوزى بوپ «ويلانادى», «ەسكە تۇسىرەدى». الەمگە ايگىلى جازۋشىلاردىڭ ءبىرتالايىندا بار ۇلگىنى قازاق جازۋشىسى وزىنشە ورنەكتەپ, قازاقى تانىمعا بارىنشا جاقىنداتادى. قازاق بالاسىنا جانۋار اتاۋلىدان ەڭ جاقىنى جىلقى ەكەنى ايان. ادام مەن جىلقى اراسىنداعى تەرەڭ بايلانىستى سۋرەتتەيتىن بۇل شىعارمادا نەگىزگى كەيىپكەر – بايگەتورى.

بايگەتورىنىڭ كوز جاسى

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»

«بايگەتورى سەيىستى بىردەن تانىدى. سەيىس بىراق وسى اۋىلدىڭ بوتا-تايلاعىنا تالانىپ, جال-قۇيرىقتان اتىمەن ادا بوپ سۇڭكى كەتكەن بۇنى قاپەلىمدە تاني المادى». شىعارما ءدال وسىلاي بايگە اتىنىڭ ايانىشتى تاعدىرىن الدىن الا حابارلاۋمەن باستالادى. ەستى جانۋار ءوزىنىڭ بۇرىنعى يەسىن تانىعانىمەن, ابدەن سيقى كەتكەن بۇعان ول بۇرىلىپ تا قارامايدى. ءوز قولىمەن جەمدەگەن, تاڭ اسىرعان, قاماۋ تەرىن الىپ, تالاي-تالاي بايگەلەرگە قوسقان سەيىستىڭ قانشا جىلدان سوڭ كەزدەسكەندە تانىماي, قاننەن قاپەرسىز ءۇي ىشىنە كىرىپ كەتۋى بايگەتورىنىڭ كەۋدەسىندە قامالعان شەر-شەمەندى سىرتقا لىقسىتادى.

شىعارمادا جىلقىنىڭ ءيىس سەزۋى, ءدام سەزۋى, اينالاسىن تانۋى, ال­عاش انا قۇرساعىنان قاعاناعىن جا­رىپ شىققان ەڭ اياۋلى ساتىنەن باس­­تاپ جالعىز كوزدى كارى لاقساعا اينالعان شاعىنا دەيىنگى قىم-قيعاش تىرشىلىگى ونىڭ ءوز «پايىمىمەن» بەدەرلەنگەن. وقىرمان كارى جۇرەگى توقتاۋعا اينالعان بايگەتورىمەن بىرگە ونىڭ جان الەمىنە ساياحات جاساپ شىعادى. وڭ كوزىن اعىزىپ, تاعدىرىن تەرىس ارناعا بۇرىپ جىبەرگەن تاپال سارىعا اشۋلانادى. تاعدىرى ادام قولىنداعى بايعۇس جانۋاردىڭ جان الەمىن جىلىتىپ تۇرعان سەزىمدەر قانداي شىنايى! ول دا ءبىر كەزدەرى سۇيكىمدى بولدى. بايگەنىڭ الدىن بەرمەدى. كەۋدەسىن كەرە تىنىس الىپ, مارەدەن قۇيعىتىپ شاۋىپ وتەتىن. سوڭىنداعى قالىڭ نوپىردەن وق بويى وزىق كەلىپ جۇرگەندە سۇيسىنە قاراپ, مۇنىمەن بىرگە سۋرەتكە تۇسۋگە قۇشتار بولعان كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىمەن قاناتتانعان. بىراق كەيىن كەلە مۇ­نى­مەن قاتارلاسا شاۋىپ, سوسىن مۇنىڭ الدىندا كەلۋدى شىعارعان كوك ايعىر پايدا بولعاندا بايگەنىڭ سيرات كوپىردەن وتەر جالعىز اياق جول ەكەنىن, وندا باسى ارتىق سوقپاق بولمايتىنىن اڭعارعان. ۋ-دۋدى جاراتاتىن كوپشىلىكتىڭ دە تەك ەڭ الدىندا كەلگەن اتقا ىقىلاستى بولاتىنىن بايقاعان. سودان باستاپ مۇنىڭ كوزىنەن اقتالعان تارى مەن ءسۇت بۇلبۇل ۇشىپ, موينىنا ارپا سالىنعان دوربا ىلىنگەن.

شىعارماداعى جەكسۇرىن تاپال سارىنىڭ پسيحولوگياسى تولىق اشىل­عان. ول قوراش. ول كەكشىل. ونىڭ جان سەزىمى جەتىلمەگەن. مۇمكىن تاپالدىعىن ءوز بويىنا ءمىن كورەدى, مۇمكىن باسقالاي دا سەبەپتەرى بار شىعار, ايتەۋىر ول جىلقىنىڭ قادىرىن بىلمەيدى. باسقا ءبىر جاباعىنى باپتاۋعا اكەلگەن كۇنى بايگەتورىنى مازاق قىپ, ەكى ساۋ­سا­­عىنىڭ اراسىنان باس بارماعىن شىعارادى. كەشە عانا بايگەتورى ءۇشىن تارى ىزدەپ, ءسۇت اكەلىپ, قاتىندارعا ساندەپ جابۋ تىككىزىپ جۇرگەن كۇندەر ەستە جوق. ء«بىرىنشى بولساڭ عانا قۇر­مەتتەيمىن» دەيتىن سۇمپايى تىلەك, قوراشتا بولاتىن مۇگەدەك سانا-سەزىم جىلقىنى قورلاتقىزادى. بايگەگە قوسىپ, جانكۇيەر بوپ جۇرگەن تاپال سارى دىراۋ قامشىمەن وڭ جاق جانارىن اعىزىپ ءتۇسىرىپ, مۇنىڭ ءبۇتىن الەمىن جارتىكەش كەپكە تۇسىرەدى.

قالامگەر پسيحولوگيالىق پاراللەليزم ادىسىنە سۇيەنىپ جازعانى بەلگىلى. بۇل تەك جىلقىنىڭ تاعدىرى ەمەس. سانا-سەزىمى مۇگەدەك قوراش ادامدار تەك جىلقىلاردى عانا قورلامايدى. بايگەنىڭ الدىن بەرمەگەن تالاي تارلانبوزدىڭ تاعدىرى جارتىكەش كەپكە تۇسكەنىن كىم ساناي قويسىن. قىسقاسى, بايگەتورىنىڭ كوز جاسى مىنا الەمدە قياناتتىڭ مەرەيى ۇستەم ەكەنىنە دالەل.

 

سوڭعى جاڭالىقتار