سۋرەتتى تۇسىرگەن ۆيكتور پرەدىبايلو
قاراشىعاناق جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قۇرىلعان «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كونسورتسيۋمى ءوڭىر ەكونوميكاسىن العا سۇيرەپ وتىرعان الىپ لوكوموتيۆ ەكەنى ءسوزسىز. الايدا ءدال وسىنىڭ كەيبىر قيىندىقتارى دا بار.
مامان تاپشى
– ادەتتە مۇناي-گاز كەن ورىندارىندا جالاقى جوعارى. سوندىقتان اۋداندا جەرگىلىكتى جۇمىستى ىستەيتىن مامان تابۋ وتە قيىن. مەن وسى قىزمەتكە كەلگەلى قانشا ازاماتتى قابىلدادىم, بىراق جۇمىس سۇراپ كەلگەن ادامدى كەزدەستىرگەن جوقپىن. شىنىندا دا بۇل ۇلكەن ماسەلە. الەۋمەتتىك سالادا مۇعالىم, دارىگەر, مەدبيكە جەتىسپەۋشىلىگى كۇردەلى ماسەلەگە اينالدى, – دەيدى ءبورلى اۋدانىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعانىنا 5 اي بولعان ميرجان ساتقانوۆ.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە 70-كە جۋىق مۇعالىم جەتىسپەيدى. ءبورلى اۋداندىق اۋرۋحاناسىنا جىل باسىنان بەرى 15 دارىگەر, 20 مەدبيكە كەلگەن, سونىڭ وزىندە اۋرۋحاناعا ءالى دە 27 دارىگەر جانە 30 مەدبيكە قاجەت. «مامانداردىڭ باسىم بولىگى بەلگىلى ءبىر تاجىريبە جيناعان سوڭ جالاقىسى جوعارى ينتەرتەچ, مەديكەر سەكىلدى جەكە مەكەمەلەرگە اۋىسىپ كەتەدى» دەيدى بىلەتىندەر.
ارينە, جەرگىلىكتى باسشىلىق تا قاراپ وتىرعان جوق. بۇل سالاعا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ, مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن باسپانا قاجەت. ء«بىز قازىر ماماندارعا تۇرعىن ۇيلەردى جالعا الۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا قىزمەتتىك جاتاقحانالار سالۋ جوسپارىمىزدا بار», دەيدى ميرجان مۇنايدار ۇلى.
بارىمىزگە بەلگىلى, قازاقستاندا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» اتتى كەرەمەت باعدارلاما بار. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى باعدارلاما اياسىن كەڭەيتۋدى تاپسىردى. ياعني اقساي سياقتى شاعىن قالالاردى اتالعان باعدارلاما اياسىنا ەنگىزۋ جۇمىستارى ويلاستىرىلۋدا.
بۇدان باسقا, جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەلى جاتقان جاس مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ قاجەتتىگى انىق. بۇل رەتتە ءبورلى اۋداندىق اۋرۋحاناسى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ, ۇگىتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر ەكەن. ياعني ءبورلى اۋداندىق اۋرۋحاناسى جانە قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ كومپانياسىنىڭ اراسىندا 5 جىلدىق شارتقا قول قويىلعان. شارت تالاپتارىنا سايكەس كەن ءوندىرۋشى كومپانيا اۋداندىق اۋرۋحاناعا قوسىمشا قۇرىلىس عيماراتىن سالادى, وپەراتسيالىق جانە رەانيماتسيالىق بولىمشەلەردى تولىق جابدىقتايدى, كومپيۋتەرلى توموگراف جابدىعىن ساتىپ الادى جانە مامانداردى شەتەلدە بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ كۋرسىنان وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
– ءبىز بىلتىر اۋىلعا قاجەتتى جاتتىقتىرۋشى مامان ىزدەپ, نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىنا ارنايى بارىپ قايتتىق. اۋداننىڭ تابيعي جاعدايى, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك الەۋەتى قىسقى سپورت تۇرلەرىن دامىتۋعا وتە قولايلى. وبلىس اۋماعىنداعى ەڭ ءىرى قوس دەنەشىنىقتىرۋ كەشەنى بىزدە ورنالاسقان. قازىر وبلىس بويىنشا ءار اۋىلدىق وكرۋگتە سپورت مامانىن ۇستاپ وتىرعان – ءبىزدىڭ اۋدان, – دەيدى ءبورلى اۋداندىق دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ءبولىمىنىڭ باسشىسى ارمات يسانوۆ.
بىراق جوعارىدا ايتىلعانداي, جاقسى مامان شاعىن ەلدى مەكەندەرگە كەلمەيدى. بىرىنشىدەن, جالاقى از. ەكىنشىدەن, شاعىن قالالاردا باسپانا ماسەلەسى شەشىلمەيدى. ءدال وسى ماسەلەنى ءبورلى اۋدانى باسشىلارى كۇن تارتىبىنە قويىپ, شەشۋگە كۇش سالۋدا.
اقساي اجارلانا ما؟
اۋدان ورتالىعىندا بۇگىندە كوپقاباتتى 152 ءۇي بار. ونىڭ 100-ءى توبەسى مەن قاسبەتىن جوندەۋدى كۇتىپ تۇر. قالاداعى 210 ءليفتىنىڭ 133-ءىن اۋىستىرۋ قاجەت. «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا بيىل 4 ءۇي جوندەلىپ, 14 جەدەلساتى اۋىستىرىلادى ەكەن. بۇعان 165 ملن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. بۇل ارينە, تەڭىزگە تامعان تامشىداي عانا.
ءبورلى اۋدانىنىڭ اكىمى ميرجان ساتقانوۆتىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىنە قاتىسىپ, بايقاعانىمىز – مۇندا كەمشىلىكتى جاسىرىپ, جاۋىردى جابا توقۋ جوق ەكەن. اۋدان باسشىسى وڭىردەگى كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەردى اشىپ ايتىپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن دا ورتاعا سالدى.
ماسەلەن, اۋدان اۋماعىنداعى ينجەنەرلىك جەلىلەر دابىل قاعارلىق كۇيدە ەكەن. بۇگىندە بارلىق سۋ قۇبىرىنىڭ 51%-ى, كارىز جۇيەسىنىڭ 79%-ى, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ 80%-ى ابدەن توزىعى جەتكەن. ءسال جەل تۇرسا, جارىق سونەدى, تۇرعىندار شاعىمدانادى. «مىنانى ءتۇسىنۋ كەرەك: ەلەكتر جەلىلەرى قازىر جەكە بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قولىندا. ونى جاڭارتۋعا بيۋدجەتتەن قارجى بولە المايمىز. بىراق بۇل ماسەلەنى ءوز جايىنا قالدىرۋعا بولمايدى. كومپانيا باسشىلارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ, ماسەلەنى شەشۋگە تىرىسامىز», دەيدى اۋدان باسشىسى.
بيىل اقسايدا كوپقاباتتى ءۇي ماڭىن, اۋلالاردى اباتتاندىرۋعا, بالالار الاڭدارىن سالىپ, جولدار مەن تروتۋارلار سالۋعا 242 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپتى. 5 جانە 10 شاعىن اۋداندار ىشىندەگى 8 شاقىرىم جول جوندەلمەك. سوۆەت جانە ەلەكتروستانسا كوشەلەرىنىڭ جولىن جوندەۋگە 375 ملن تەڭگە بولىنگەن. بۋدەننىي كوشەسىن اباتتاندىرۋ ءۇشىن 220 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى باستالعان 14 كوشەنىڭ جوندەلۋى بيىل اياقتالماق. اقساي قالاسىنىڭ ىشىندەگى بارلىق 181 شاقىرىم جولدىڭ 121 شاقىرىمى اسفالتتالعان.
اقسايلىقتاردىڭ قالا باسشىلىعىنا ءجيى قوياتىن ەكى ماسەلەسى – قالا ىشىندەگى قوعامدىق كولىك قاتىناسى جانە قوقىس جيناۋ بولاتىن. جۇيەلى جۇمىس ناتيجەسىندە بۇل شارۋالار دا شەشىلىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. مىسالى, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار مارشرۋتتاردى سۋبسيديالاۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 67 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. جولاۋشىلار تاسىمالىن جۇزەگە اسىراتىن كومپانياعا اۆتوبۋستار اراسىنداعى ينتەرۆالدى قاتاڭ ساقتاۋ, تولىققاندى مارشرۋتقا ساي قىزمەت كورسەتۋ تالاپ ەتىلەدى. «بۇل ءۇشىن جەلىدە جۇرگەن بارلىق اۆتوبۋسقا GPS ترەكەر ورنالاستىرىلۋى ءتيىس. بۇل قالا تۇرعىندارىنا كەرەك اۆتوبۋستىڭ قاي جەردە كەلە جاتقانىن مونيتورينگىلەۋگە, كولىكتىڭ ۋاقىتىنا ساي ايالدامالارعا كەلۋىنە سەنىمدى بولۋىنا كومەگىن تيگىزەدى» دەيدى اۋدان باسشىسى.
ال اقسايداعى قوقىس ماسەلەسى بىلتىر جاز بەن كۇزدە مۇلدەم ۋشىقتى. قالا بيلىگى جەرگىلىكتى كومپانيالار مەن كاسىپكەرلەرگە ۇندەۋ جولداپ, اسار جاريالادى. ءسويتىپ, كوپشىلىكتىڭ كۇشىمەن قالا ءىشى تۇرمىستىق قالدىقتان تازارىپ, حالىق تازا اۋا جۇتتى. ءدال قازىر قالا قوقىسىن تازارتاتىن «دەم سەرۆيس» جشس قالىپتى جۇمىسقا كىرىسكەن.
– دەگەنمەن, قالا تازالىعى ءبىر مەكەمەنىڭ عانا موينىنا جۇكتەيتىن شارۋا ەمەس. ءار ادام وزىنەن باستاپ, قوقىسىن ارنايى ورىنعا تاستاسا, قالا تازالىعىنا ارقايسىمىز قامقور بولساق, – دەگەن ءوتىنىشىن ايتتى اۋدان اكىمى.
اباتتاندىرۋ اۋىلدان باستالسىن
باتىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىز بويىنشا كوگىلدىر وتىنمەن بارىنشا قامتىلعان ءوڭىر سانالادى. سوڭعى جىلدارى ەلدى مەكەندەرگە اۋىز سۋ جەلىلەرى دە قارقىندى تارتىلا باستادى. ال گاز بەن سۋ ءار ۇيگە كەلىپ تۇرسا, اۋىل مەن قالانىڭ ايىرماسى ازايادى دەگەن ءسوز. ەندىگى ماسەلە – ەلدىمەكەندەردى ءبىر-بىرىنە جالعايتىن جانە اۋىلىشىلىك جولدار سالۋ.
جول – باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ باس اۋرۋى ەكەنى راس. وڭىردەگى بارلىق اۆتوكولىك جولدارىنىڭ 315-ءى عانا قاناعاتتانارلىق كۇيدە.
– «اۋىل – ەل بەسىگى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءبورلى اۋىلىنىڭ سادوۆايا كوشەسىن كۇردەلى جوندەۋ ءۇشىن 355 ملن تەڭگە قاراجات كۇتىپ وتىرمىز. سونداي-اق قىزىلتال اۋىلىنىڭ 17 كوشەسى, پريۋرال اۋىلىنىڭ 3 كوشەسى, پۋگاچەۆ اۋىلىنىڭ كىرەبەرىس جولى جوندەلەدى. وسى جىلى اۋدان دەڭگەيىندە ماڭىزى بار 14 شاقىرىم جول سالىنادى, – دەيدى اۋدان باسشىسى.
تۇرعىنداردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ءۇشىن اقبۇلاق, ۋسپەنوۆكا, كيروۆ, وبلاۆكا اۋىلدارىنا تارتىلاتىن سۋ قۇبىرىنىڭ جوباسى جاسالۋدا. سونىمەن قاتار بۋماكول جانە جارسۋات اۋىلدارىنىڭ فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەرىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن جوبالىق قۇجات دايىندالىپ, ساراپتامادان وتكىزىلدى. «الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ناقتىلانۋىندا, بۇل ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپسا بيىل ىسكە اسىرىلادى», دەيدى ميرجان ساتقانوۆ.
P.S.: كورىپ وتىرعانداي, قازىنالى وڭىردە سۇيسىنەتىن ءىس تە كوپ, كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەر دە بار. دەگەنمەن اۋدان باسشىلارى ەكونوميكانىڭ شيكىزات سەكتورىنان باسقا سالالارىن دا كەشەندى دامىتۋعا كۇش سالۋدا. اسىرەسە اگروبيزنەستى دامىتۋ باستى نازاردا. توپىراعى قۇنارلى, ءشوبى شۇرايلى ءبورلى وڭىرىندە ءدال بۇگىن جالپى سوماسى 8 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قۇيىلىپ, بىرقاتار ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر ەكەن. جاقىندا ارالتال اۋىلىندا 1200 جەر تەلىمى, اقساي قالاسىندا 126 پاتەرلىك قوس ءۇي كەزەكتە تۇرعاندارعا بەرىلمەك. وسىنىڭ ءبارى اۋداننىڭ العا قاراي نىق كەتىپ بارا جاتقانىن كورسەتكەندەي.
باتىس قازاقستان وبلىسى
