– ساتىپ الۋ جۇيەسى بۇگىندە كومپانيالاردىڭ اعىمداعى وپەراتسييالىق قىزمەتىنىڭ ەلەمەنتى عانا ەمەس. قازىرگى جاعدايدا ونىڭ ءرولى ەداۋىر ارتىپ كەلەدى پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, بۇل ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلادى, – دەگەن الىشەر پىرمەتوۆ باعدارلامانىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنە توقتالدى.
ول قوردىڭ يمپورتتى الماستىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جانە داعدارىس جاعدايىنداعى «وففتەيك-كەلىسىمشارتتار» مەحانيزمىنىڭ تيىمدىلىگىن شىعارۋعا جوسپارلانعان ونىمدەرگە ۇزاقمەرزىمدى تاپسىرىس بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇرال رەتىندە اتاپ ءوتتى. قور كومپانيالار توبىندا تۇراقتى سۇرانىسقا يە, بىراق ەلدە ءوندىرىسى جوق تاۋارلاردىڭ پۋلىن قۇرايدى.
توراعا ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدان باستاپ ساتىپ الۋ ستاندارتىندا ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «وففتەيك-كەلىسىمشارتتار» مەحانيزمى – بۇل وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ دامۋىن جوسپارلاعان يمپورتتى الماستىراتىن ونىمدەردى ساتىپ الۋ بويىنشا كومپانيالاردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن تاپسىرىس قۇرالى. سونىمەن قاتار ولار داعدارىس كەزىندە بيزنەستى دامىتۋدىڭ ەڭ جاقسى نۇسقاسىنا اينالعان كەلىسىمشارتتاردى ءبىر جىلدان استام مەرزىمگە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– باعدارلاما 3 نەگىزگى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلادى. بىرىنشىدەن, ءبىز تۇراقتى جانە تۇراقتى سۇرانىسقا يە, بىراق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وندىرىلمەيتىن تاۋارلار پۋلىن قالىپتاستىرامىز. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي تاۋارلاردىڭ تىزىمىنە جالپى كولەمى 200 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 1200-دەن استام تاۋار كىرەدى. بۇدان سوڭ ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا, يمپورتتى الماستىراتىن وندىرىستەر قۇرۋدى ۇسىناتىن جوبالارىن قاراستىرادى. ياعني بۇگىندە ءبىزدى بيزنەس ەمەس, ءبىز بيزنەستى ىزدەيمىز, – دەدى الىشەر پىرمەتوۆ.
باعدارلاما اياسىندا 71 كومپانيادان 110 جوبا قاراۋعا ۇسىنىلعان. ونىڭ ىشىندە ماشينا جاساۋ, حيميا جانە تەلەكوممۋنيكاتسيا سالالارىندا 37 جوبا ماقۇلدانىپ ۇلگەرگەن. جوبالارعا جوسپارلانعان ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 218 ملرد تەڭگە جانە شامامەن 2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ قاراستىرىلىپ وتىرعان كورىنەدى. ال قولداۋ كورسەتىلەتىن جوبالار ءۇشىن قوردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىمەن «وففتەيك-كەلىسىم-شارتتار» جاسالادى.
– بۇگىندە 22 ملرد تەڭگەگە 35 كەلىسىمشارت جاسالدى, ونىڭ 5-ۋىنە, ياعني بيىل 13,5 ملرد تەڭگەگە قول قويىلدى. ماسەلەن, قور ينۆەستيتسياسى 65 ملرد تەڭگە بولاتىن مەتانول زاۋىتىن سالۋ جوباسىن قولدادى, – دەپ ناقتىلاعان ول اتالعان مەحانيزمنىڭ ارقاسىندا قور ەلدەگى ءوندىرىستىڭ جاڭا تۇرلەرىن قۇرۋعا قولداۋ بولعانىن ايتتى. – ياعني ەگەر بۇرىن كومپانيالاردىڭ قاراجاتى شەتەلگە كەتكەن بولسا, بۇگىندە ولار ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا جانە قۇرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسادى دەپ ايتا الامىز. سونىمەن قاتار بۇل شارالار ىشكى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرادى.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىمەن, «قازاقستان حالىق بانكى» اق جانە «Bank RBK» اق-مەن بىرلەسىپ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ سەنىمدى تۇراقتى كەپىلى رەتىندە قابىلداۋى ءۇشىن كەلىسىم-شارتتىڭ ستاندارتتى ءتۇرى كەلىسىلدى. سونىمەن قاتار قازىرگى قيىن جاعدايدا وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا قابالدانعان قوسىمشا شارالار كەشەنىن باياندادى.
اتاپ ايتقاندا, تاۋار وندىرۋشىلەر تەندەرگە ءوتىنىمدى جانە كەلىسىم شارتتاردى ەنگىزۋدەن بوساتىلدى, ساتىپ الۋ مەرزىمى 41 كۇننەن 31 كۇنگە قىسقارتىلدى جانە باعا ۇسىنىستارىن سۇراتۋ كەزىندە 20 كۇننەن 16 كۇنگە دەيىن بەرەدى. تەندەر بويىنشا قۇجاتتار كولەمى 12 كۇننەن 9 كۇنگە دەيىن, باعا ۇسىنىستارىن سۇراتۋ 6 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي تالاپتارىنا بايلانىستى ايىپپۇل سانكتسيالارى مەن بيزنەسپەن شارتتىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداماعانى ءۇشىن سەنىمسىز جەتكىزۋشىلەر تىزىمىنە ەنگىزۋ توقتاتىلدى.
ساتىپ الۋ ستاندارتىندا قازاقستاندىق ماتەريالدار مەن جابدىقتاردى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى جاساۋ كەزىندە قولدانۋعا مىندەتتەلدى. وسى نورمالاردى بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل سانكتسيالارى قاراستىرىلعان.
ءا.پىرمەتوۆ اتاپ وتكەندەي, قور كومپانيالارىنا 500 ملن تەڭگەگە دەيىن ساتىپ الۋ كەزىندە جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جونىندەگى مەموراندۋمدار, كەلىسىمدەر جاساۋدى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا قىزمەتكەرلەردىڭ قىسقارۋىنا جول بەرمەۋ بويىنشا بيزنەس مىندەتتەمەلەرى بار 800-گە جۋىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. ساتىپ الۋ جەڭىمپازدارى 163 كومپانيا جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەر قابىلدادى.
– قور ءۇشىنشى جىل وتاندىق بيزنەسمەندەر ءۇشىن ساتىپ الۋ شارتتارىن جاقسارتىپ جاتىر. بۇگىندە, ەل ءۇشىن داعدارىستى ساتتە بيزنەس جاۋاپتى قادام جاساۋعا ءتيىس ۋاقىت كەلدى. ياعني بۇرىنعىداي كەلىسىم-شارتتىق شارتتاردى ورىنداۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جۇمىس ورىندارىن دا ساقتاۋ», – دەپ اتاپ ءوتتى ءا.پىرمەتوۆ.
كومپانيالاردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ بارلىق ورىنباسارلارىنا قازاقستاندىق قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە KPI ورناتىلدى. ونىڭ ىشىندە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالالارى بويىنشا وتاندىق تاۋار شىعارۋشىلاردى قولداۋ دا بار. اعىمداعى جىلدا ولاردىڭ ۇلەسى 2019 جىلى 75%-دان 94%-عا دەيىن ءوستى.
ءسوز سوڭىندا ءا.پىرمەتوۆ كومپانيا توبىنىڭ ساتىپ الۋ جوسپارى 2020 جىلى 2,8 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, 78%-عا نەمەسە 2,2 ترلن تەڭگەگە ورىندالعانىن اتاپ ءوتتى. وتكىزىلگەن ساتىپ الۋ قورىتىندىسى بويىنشا ۇنەم 98 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
ايتا كەتكەن ءجون, توتەننەن كەلگەن ىندەت وتاندىق ەكونوميكا باعىتىندا جاڭاشىل قادامدار جاساۋىمىزعا تۇرتكى بولعانى انىق. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعداي جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ قۇرالى رەتىندە ساتىپ الۋدى ساۋاتتى پايدالانۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى.
