جيىنعا قاتىسقان ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا كاۆكاز ايماعىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى قارجىلىق داعدارىستى ەڭسەرۋ سىرتقى قارىز الۋمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. نەسيەلەر اقش دوللارىمەن بەرىلەتىن بولعاندىقتان, داعدارىس كەزەڭىن جەڭگەننەن كەيىن قارىز دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى ەكونوميكانى دوللارلاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ماكرووڭىرلەر اراسىنداعى كورپوراتسيانى دامىتۋعا وتە مۇددەلى. ء«بىز جاھاندانۋدىڭ ءوسۋى تۋرالى ەمەس, كاۆكاز ايماعىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى بايلانىس پەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە ەاەو ەلدەرى مەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىك كوپتەگەن سالالارداعى ساۋدا مەن ىنتىماقتاستىق كولەمىن ارتتىرۋى كەرەك. ساراپشىلار ءدال قازىر جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلۋ ستسەناريلەرىن جوسپارلاۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتىپ جاتىر. مەن ونىمەن كەلىسەمىن. قازاقستان جاعدايىندا ءبىز مۇناي باعاسىنىڭ قۇبىلمالىلىعىن جانە ونىڭ ەكونوميكاعا اسەرىن ءبىلىپ وتىرمىز. مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سەگمەنتتەرىندەگى كاسىپورىنداردى قولدايتىن قوسىمشا شارالاردى دايىنداپ جاتىر» دەدى قايرات كەلىمبەتوۆ حۆق جانە كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى قارجىگەرلەرى قاتىسقان ونلاين-كونفەرەنتسياسىندا.
ينفراقۇرىلىمدىق رەفورمالار جانە قارىز الۋ باعدارلامالارىن دامىتۋ ەل ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قازاقستان ءۇشىن كاپيتال نارىقتارىنا ورالۋ جانە ەكونوميكانى قايتا باستاۋ ماڭىزدى. «تۇراقتاندىرۋ جوبالارى تۋرالى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلامالارى تۋرالى دا ويلانعان ءجون. ءبىز حۆق-نىڭ ءرولىن ەكى باعىتتا كورەمىز. ءبىرىنشىسى, ايماقتىق ينتەگراتسيا, ەكىنشىسى, قارجىلىق جانە اقشا-نەسيەلىك اسپەكتىلەرىندەگى ينستيتۋتسيونالدىق الەۋەتتى نىعايتۋ», دەدى قايرات كەلىمبەتوۆ.
گرۋزيا ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى كوبا گۆەنەتادزە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەگى قاجەت ەكەندىگىمەن كەلىسەدى.
گرۋزيا بيلىگى ايماقتىق ينتەگراتسيا مەن ساۋدا ارنالارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «مەن كاۆكاز ايماعىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ينتەگراتسيانى ۇيلەستىرۋ تۋرالى سويلەسكەندە, مەن كولىك ەرەجەلەرىن جەڭىلدەتۋدى ايتامىن. ءوزىن-ءوزى وقشاۋلاۋ ەلدەردىڭ جابىق ەكونوميكاسىنا قانشالىقتى كەرى اسەر ەتكەنىن ءبارىمىز كوردىك» دەيدى گرۋزيا ۇلتتىق بانكىنىڭ باسشىسى.
سونىمەن بىرگە گرۋزيا بيلىگى مەن ۇلتتىق بانك وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن داعدارىسقا قارسى قۇجاتتار جيىنتىعىن قابىلداعانىن ايتىپ ءوتتى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا ەلدىڭ ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەرىن كوبەيتۋگە باسىمدىق بەرىلدى. «كەزىندە بۇل حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان سىنعا ۇشىرادى, بىراق بىراق كوروناكريزيس جاعدايىندا ونىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قاجەت ەكەنىن دالەلدەندى. ۇكىمەت پەن پارلامەنتپەن بىرگە ەكونوميكانىڭ جوعارى دوللارلانۋىنا بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ازايتۋ بويىنشا شارالار ازىرلەۋگە دايىندالىپ جاتىر.
«كاۆكاز ايماعىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى كاپيتالدىڭ جىلىستاپ كەتۋىن شەكتەي الماي وتىرعانى بەلگىلى. 2008 جىلعى داعدارىس كەزىندە سىرتقا جىلىستاپ كەتكەن كاپيتال قازىرگىدەن ەكى ەسە كوپ بولدى. ەگەر گرۋزيا تۋرالى ايتاتىن بولساق, قارجى مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە باسقا دا شۇعىل الەۋمەتتىك پروبلەمالارمەن بايلانىستى شۇعىل شىعىندارعا تەز ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي بۋفەرلىك رەزەرۆتەر قۇردى», - دەپ اتاپ ءوتتى كوبا گۆەنەتادزە.
ءوز كەزەگىندە حۆق وكىلدەرى كوروناكريزيس ايماق ەلدەرىنە ءارتۇرلى جولمەن اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, مۇناي-گاز سەكتورى دامىعان مەملەكەتتەر اسىرەسە قارجى بالانسىنا ۇشىرايدى جانە قارجى نارىقتارىنا قول جەتىمدىلىك پروبلەماسىنا تاپ بولادى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, كاۆكاز ايماعىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءبىرىنشى مىندەتى – قارجى اينالىمى. ءبىراز ەلدەر ءتۋريزمنىڭ مۇمكىندىگىنە سۇيەنەدى. ولاردىڭ قاتارىندا وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, گرۋزيا, ءازىربايجان جانە ارمەنيا بار. ء «بىز سوققىلارعا ۇزاق اسەر ەتىپ, بارلىق اۋماقتارعا ەنۋىنە جول بەرە المايمىز. سوندىقتان فيسكالدىق جانە اقشا قۇرالدارىن قولدانۋ قاجەت. ماسەلەن, حالىقتىڭ كوپ بولىگىن الەۋمەتتىك قولداۋ جانە شوب قولداۋىمەن بىرقاتار ماقساتتى شارالار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ: سالىق پرەفەرەنتسيالارى, نەسيەلىك دەمالىستار, كىرىستەردى قالىپتاستىرۋ جانە شىعىنداردى جابۋ. سونىمەن قاتار بانكتەرگە وتىمدىلىك بەرۋ ارقىلى قارجىعا قول جەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ قاجەت. قارجى قىزمەتتەرىنە قول جەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ساندىق جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, قارجىلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. الداعى ۋاقىتتا ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ سىزبالارىن ازىرلەۋ قاجەت», دەيدى وسى جيىنعا قاتىسقان ساراپشىلار.
