الەم • 04 مامىر، 2020

ءابۋ-دابي مەن انكارا: قارىم-قاتىناس ۋشىعا ءتۇستى

127 رەت كورسەتىلدى

تۇركيا مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى تاعى دا تاجى­كەل­ەسىپ قالدى. تاعى دا دەيتىنىمىز، بۇعان دەيىن ەكى مەملەكەتتىڭ تاياۋ شى­عىسقا قاتىستى كوپ­تەگەن ماسەلەدە مۇددە­لەرى ساي كەلمەگەن-ءدى. بۇل جولعى داۋدىڭ باسى لي­ۆيا­داعى جاعدايدان باستالدى.

وتكەن اپتادا ءباا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مالىمدەمە جاساپ، تۇركيانى ليۆياداعى اسكەري ءىس-قيمىلدارعا ارالاسىپ، قارۋ-جاراق جەتكىزىپ وتىر دەپ ايىپتادى. سونداي-اق اراب امىرلىكتەرى حاليفا حافتار جەتەكشىلىك ەتەتىن ليۆيا ۇلت­تىق اسكەرىن قولدايتىنىن حابارلادى.

باسىنان ءسوز اسىرمايتىن انادولى مۇندايدا قاراپ قالا ما؟ تۇركيا سىرتقى ىستەر مي­نيسترى­لىگىنىڭ وكىلى حامي اكسوي ءباا-ءنىڭ ەكىجۇزدى ساياسات ۇس­تاناتىنىنا توقتالىپ، ءابۋ-دابي بيلىگىن انكاراعا مىسىق تىلەۋ بولۋىن توقتاتۋعا شاقىردى.

ح.اكسويدىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، اراب امىرلىكتەرى ليۆيا­داعى كوتەرىلىسشىلەردى قارۋ-جاراقپەن جانە جالدامالى اسكەرمەن قام­تاماسىز ەتىپ وتىرعان كورى­نەدى. سونىمەن قاتار ول ءباا-ءنى يەمەن، سيريا جانە سومالي تۇبەگىندەگى بەي­بىت­شىلىكتى، قاۋىپسىزدىكتى جانە تۇ­راق­تىلىقتى بۇزعان قارۋلى توپتار­عا قولداۋ كورسەتەدى دەپ سىنادى.

ەستەرىڭىزگە سالساق، ليۆيانى تالاي جىل بيلەپ-توستەگەن مۋا­مار كاددافي ولتىرىلگەننەن كە­يىن ەلدە جالپى ۇلتتىق كون­گرەسس قۇرىلىپ، بيلىكتىڭ نە­گىزگى تىرەگى سانالعان-دى. الاي­دا كونگرەستىڭ كوپتەگەن شەشىمى سايا­ساتكەرلەردىڭ دە، اسكە­ري­لەر­­دىڭ دە تاراپىنان سىنعا ۇشى­­رادى. اقىرى 2014 جىلى ليۆيا­دا تاعى ازاماتتىق سوعىس باستالدى.

قارۋلى قاقتىعىس جۇرگىزىپ جاتقان نەگىزگى تاراپ ەكەۋ. ءبىرىن­شىسى – ۇلتتىق كەلىسىم ۇكىمەتى 2015 جىلى بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ كومەگىمەن قۇرىلدى. ونى باسقاراتىن – پرەمەر-مينيستر فايەز ءال-سارراج. ەكىنشىسى – گەنەرال حاليفا حاف­­­تار جەتەك­شىلىك ەتەتىن ليۆيا ۇلتتىق اسكەرى.

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تالاي مارتە ليۆياداعى ازاماتتىق سوعىستى توقتاتۋعا شاقىرعان. ءتىپتى، 2019 جىلى بۇل ەلگە قارۋ-جاراق جەتكىزۋگە ەمبارگو جاريا­لادى. الايدا كەي مەملەكەتتەر اس­تىر­تىن كومەك كورسەتىپ وتىر­عان سىڭايلى. ماسەلەن، تۇر­كيا مەن قاتار تاراپى ۇلتتىق كەلى­سىم ۇكىمەتىن جاقتايدى. ال ساۋد ارابياسى، بىرىككەن اراب امىر­لىك­تەرى جانە مىسىر ليۆيا ۇلت­تىق اس­كەرىنە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.

تۇركيا مەن ءباا-ءنىڭ ءبىر-ءبىرىن سىنعا الۋىنىڭ استارىندا ءدال وسى بارريكادانىڭ ەكى شەتىن­دە بولۋى سەبەپ. ايتسە دە، ەكى ەلدىڭ مۇددەسى ءبىر جەردەن شىق­­پاۋى ءبىرىنشى رەت ەمەس. بۇ­­عان دەيىن سيرياداعى سوعىس كەزىن­دە، مىسىرداعى ب ۇلىكتە، جۋ­ر­­­­نال­يست جامال حاشوگگيدىڭ ولى­مىن­دە دە پىكىرلەرى ەكىگە جارىلدى.

سونداي-اق انادولى بيلىگى امىر­لىكتەردى يەمەندەگى قاقتى­عىسقا اتسالىسىپ، قاراپايىم تۇر­عىن­داردى ءولتىردى دەپ سى­ناعان. بۇدان بولەك، پالەستي­نا­نىڭ ىشكى ساياساتىنا ارالاسىپ، تۇر­كيادا 2016 جىلى بول­عان بۇ­لىكتى ۇيىمداستىرۋعا قار­جى­لاي قولداۋ كورسەتتى دەپ ەسەپتەيدى.

بىرىككەن اراب امىرلىك­تەرى ءوز كەزەگىندە تۇركيانى 2011 جىلى باستالعان «اراب كوكتەمىنە» ىق­پال ەتكەن مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتقىزادى. سونىمەن قاتار ەگيپەتتىڭ بۇرىنعى پرەزي­دەنتى مۇحامەد ءمۇرسيدى قولداعانىن دا كەشى­رە الماي ءجۇر. سيرياداعى سوعىس­تا دا تۇركيا مەن ءباا-ءنىڭ مۇد­دەسى ءبىر جەردەن شىققان جوق. ماسەلەن، انكارا بيلىگى باشار اساد ۇكىمەتىنە قارسى قوز­عا­لىستى قولداعان. ال اراب امىر­لىكتەرى ساۋد ارابياسىمەن بىرگە ب.اسادتى جاقتادى.

پارسى شىعاناعىنداعى داع­دارىستا دا تۇركيا مەن بىرىك­كەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ كوز­قاراستارى تۇيىسكەن جوق. ەستەرى­ڭىزدە بولسا، 2017 جىلى ساۋد ارا­بياسى، ءباا، باحرەين جانە مىسىر تاراپى قاتاردى تەررو­ريستەردى قارجىلاندىرادى دەپ ايىپتاپ، ەكىجاقتى كەلىسىم­دەردى بۇزىپ، بلوكادا جاريالاعان ەدى. سودان بەرى ءتورت مەملەكەت قۇرساۋىن ءالى العان جوق.

تۇركيا تاراپى سول كەزدە قاتاردى جاقتاپ، اتالعان مەملەكەتپەن ساياسي، ەكونوميكالىق جانە اسكەري بايلانىسىن نى­عايتا ءتۇستى. ماسەلەن، قازىرگى تاڭ­دا قاتاردا انادولىنىڭ اسكەري بازاسى ورنالاسقان.

بۇدان بولەك، 2016 جىل­عى ب ۇلىكتە بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرىمەن اراداعى ديپلو­ماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ بۇزىلۋىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزدى. اتاپ ايتار بولساق، انكارا بيلىگى مۇحامەد دالاندى ب ۇلىك­تى ۇيىمداستىرعاندار قاتارىنا قوسقان. قازىرگى تاڭدا م.دالان ءباا-دە جاسىرىنىپ ءجۇر.

Al Jazeera ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا، اراب امىرلىكتەرى سيرياداعى اتىستى توقتاتۋ كەلى­­سىمىن بۇزۋعا مۇددەلى. ەستەرى­ڭىزگە سال­ساق، «استانا پروتسەسى» ناتي­جە­سىن­دە تۇركيا، يران جانە رەسەي كەپىلگەر-مەملەكەت رەتىندە سي­ريا­داعى اتىستى توقتاتۋعا كەلىس­كەن. Al Jazeera ارناسىنىڭ مالى­مەتىنە ساي، ءباا سيريا ۇكى­مەتى وسى كەلىسىمدى بۇزسا، 3 مل­رد دوللار تولەۋگە ۋادە بەرگەن كورىنەدى.

قىسقاسى، تۇركيا مەن بىرىك­كەن اراب امىرلىكتەرى اراسىن­دا­­عى الاۋىزدىق ءالى تالايعا سو­زى­­­لات­ىن ءتۇرى بار. ەكى تاراپ­تىڭ مۇد­دەسى ساي كەلمەۋى تاياۋ شى­عىس­تاعى سوعىستان كوز اش­پاعان بىر­نەشە ەلدىڭ تاع­دى­رىنا قيىن ءتيىپ تۇر.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

باس قالا تاريحى قامتىلعان كورمە

رۋحانيات • بۇگىن، 13:36

260 ناۋقاس رەانيماتسيادا جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 11:50

شەكارادا شەكتەۋ بار

قازاقستان • بۇگىن، 11:13

سويلە، سۋرەت!

قازاقستان • بۇگىن، 07:17

الەم بىرىنشىلىگى بيىل وتەدى

كۇرەس • بۇگىن، 07:15

جاھانعا جۇرتىن تانىتقان

ەلباسى • بۇگىن، 07:10

تاعى دا ۋاقىتشا توقتاتىلدى

سپورت • بۇگىن، 07:07

تەكەلىدە تۋتۇعىر ورنادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:00

قالعىمايتىن قالا

وقيعا • بۇگىن، 06:58

الماتىدا ىندەت ءورشىپ تۇر

ايماقتار • بۇگىن، 06:50

قارقارالى قۋانىش قۇشاعىندا

ايماقتار • بۇگىن، 06:48

كۋبريننىڭ ۇيىندەگى كورمە

ونەر • بۇگىن، 06:46

ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ استاناسى

ءبىلىم • بۇگىن، 06:45

رەكوردتار كىتابىنا كۇيمەن كىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:40

يتاليادا ونەر كورسەتەدى

سپورت • بۇگىن، 06:40

الىپساتارلار قاتاڭ جازالانادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:30

تەلەفون ارقىلى سويلەستى

ەلباسى • بۇگىن، 06:20

ۇبت-2020 مارەسىنە جەتتى

ءبىلىم • بۇگىن، 06:15

ەلباسى اشقان اكادەميا

ونەر • بۇگىن، 06:12

ەلوردادا قۇرىلىس ەكپىندى

ايماقتار • بۇگىن، 06:12

باس قولباسشى

ەلباسى • بۇگىن، 06:05

استانا پروتسەسى

ساياسات • بۇگىن، 06:02

ۇقساس جاڭالىقتار