ءباسپاسوز ماجىلىسىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قانىبەكوۆ, اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتابتىڭ جەتەكشىسى ايسۇلۋ دۋتباەۆا, شتاب مۇشەلەرى زارەتا فاتاليەۆا, ءاليا تەلەۋعالي قاتىسىپ, شتابتىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن باياندادى.
– اتالعان شتاب ءبىزدىڭ وبلىستا دا جاقسى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى جانىنان بىرنەشە ينستيتۋتتار قۇرىلعان. بىراق ءبىز اگەنتتىك موينىنداعى جۇكتى, ياعني جاۋاپكەرشىلىكتى اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتابىنا, ارنايى مونيتورينگتىك توپقا نەمەسە «ادالدىق الاڭى» كەڭسەسىنە جۇكتەمەيمىز. قازىر قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنىڭ ىشىندە قوعاممەن تىعىز بايلانىستا جۇرگەن وسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى دەپ ايتا الامىز. ءبىز ءوز جۇگىمىزدى ءوزىمىز كوتەرەمىز. قىلمىستى قۋدالاۋ شارالارىنا قاتىستىرمايمىز. ول مىندەتتەردى ءوزىمىز ورىندايمىز. بۇل جەردەگى ماقسات – قوعام مەن قۇقىققورعاۋ ورگانى بايلانىسىن ورناتۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ. پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىندا العاش بولىپ 1995 جىلى قازاقستاندا سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى زاڭ قابىلداندى. سول زاڭ 2015 جىلى جاڭارىپ, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت» دەگەن نورما ەنگىزىلدى. مادەنيەتتىڭ ءارتۇرىن بىلەسىزدەر. بىراق وسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالاي قالىپتاستىرامىز؟ پاراساتتىلىق ۇعىمى دەگەن نە؟ وسى سۇراقتارعا قوعاممەن بىرلەسە جاۋاپ ىزدەۋ ماقساتىندا وسىنداي ينستيتۋتتار قۇرىلدى. اگەنتتىك جانىنداعى بۇل ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىستارى ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى. مونيتورينگ دەگەن – قوعام مەن قورشاعان ورتادا بولىپ جاتقان قۇبىلىستار مەن ارەكەتتەرگە سىرتتاي باقىلاۋ جۇرگىزۋ. ارنايى مونيتورينگتىك توپتىڭ ءوزى بەلگىلى ءبىر مەكەمەگە بارىپ قانداي دا ءبىر قۇجاتتاردى تالاپ ەتە المايدى. ويتكەنى ول تەكسەرۋ جۇمىسىنا اينالادى. توپتىڭ مىندەتى – تەكسەرۋ ەمەس, باقىلاۋ جۇرگىزۋ. ول قالاي جۇرگىزىلەدى؟ باقىلاۋ ناقتى ءبىر مەكەمەدە بولىپ جاتقان ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى ايتىپ, قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ, مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىنا ورىن العان ماسەلەلەردى كوتەرۋ. قازىردىڭ وزىندە انتيكور ورتالىعى ازاماتتاردى قابىلدايتىن ورىنعا اينالدى. كۇن سايىن قانشاما ازاماتتار كەلەدى, كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلانادى. اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتابى ءۇشىن وسى ورتالىقتا قاي كەزدە بولسا دا جۇمىس ىستەۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە شتاب قۇرامىنا ەلىمىزگە جاناشىر ازاماتتاردى جينالدى. قوعام يگىلىگى ءۇشىن وسى جۇمىستاردى بىرلەسە جۇرگىزۋگە قۋانىشتىمىز, دەدى س.قانىبەكوۆ.
دەپارتامەنت باسشىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدە ءار مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن, ياعني يندەكسىن ەسەپتەيتىن Transparency International دەگەن حالىقارالىق ۇيىم بار ەكەنىن, سول ارقىلى الەم ەلدەرىنىڭ جەمقورلىق دەڭگەيى انىقتالاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق ۇيىم الەمدەگى 13 تالداۋ اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتتارىنا سۇيەنە وتىرىپ تالداۋ جاسايدى. سونىڭ 9-ى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيدى ەكەن. «حالىقارالىق ۇيىم وسى اگەنتتىكتەردەن جىل سايىن اقپارات جينايدى.
وتكەن جىلى الەۋمەتتىك جانە بيزنەس بلوكتار اراسىندا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان سىبايلاس جەمقورلىق يندەكسىندە 124-تەن 113-كە كوتەرىلىپ, 11 ساتىعا جوعارىلاعان. ال بۇل كورسەتكىشكە وسىنداي قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ قۇرىلۋىنىڭ جانە حالىقتىڭ, قوعامنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە اتسالىسۋى ارقاسىندا قول جەتىپ وتىر. مىنە, تالداۋ اگەنتتىگى وسىنى ەسەپكە الادى. ماسەلەن, «ادالدىق الاڭى» ينستيتۋتى نەدەن پايدا بولدى؟ بۇل ەڭ العاشىندا 2018 جىلى 5 قازاندا ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلدى. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى وڭ تاجىريبە بايقالدى, جوبا جەمىستى بولىپ, بۇكىل رەسپۋبليكادا جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. ارنايى مونيتورينگتىك توپتار دا ءدال سولاي. اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتابى دا تاپ وسى جولمەن قۇرىلىپ وتىر. وسىنداي جوبالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان سىبايلاس جەمقورلىق يندەكسىن نەعۇرلىم تومەندەتكەنى دۇرىس. ويتكەنى حالىقارالىق ينۆەستورلار مەن بيزنەس قاۋىمداستىق ءبىر مەملەكەتكە بارىپ ينۆەستيتسيا قۇيىپ, بيزنەسىن قۇرۋ ءۇشىن جوعارى اتاپ وتكەن حالىقارالىق تالداۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتتەرىن نازارعا الادى ەكەن. سول سەبەپتى, مەنىڭ ويىمشا, اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتابتىڭ جۇمىسى ولشەۋسىز, دەدى ول.
بريفينگ بارىسىندا شتاب مۇشەلەرى ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, جاڭا قۇرىلىمنىڭ جۇمىس جوسپارىمەن تانىستىردى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قىزمەتىنىڭ قوعامدا بەلسەندى جۇرگىزىلۋىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق شتاب ءوز جۇمىسىن بەلسەندى جۇرگىزبەك.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
