ايماقتار • 23 قاڭتار، 2020

ءتىرى مالدى ساتۋ - ءتيىمسىز

42 رەتكورسەتىلدى

«ەگەمەن» بۇدان بۇرىن ارىپتەسىمىز سۇڭعات ءالىپبايدىڭ «مال ەكسپورتىنا نەگە تيىم سالىندى؟» («ەق».،21.01.2020 ج.) اتتى ماقالاسىن باسىپ، وندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2019 جىلدىڭ قازان ايىندا شەتكە شىعارىلاتىن ءتىرى مال ەكسپورتىن شەكتەۋ جونىندەگى شەشىمىن وزگەرتىپ، مال ەكسپورتىنا تولىق تيىم سالىناتىنى تۋرالى مالىمدەمە جاساعانى تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. بۇل كۇردەلى شەشىم ەكەنى كورىنىپ تۇر. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى ەكسپورتتى ارتتىرۋ كەرەك دەگەن تالاپتى ۇنەمى العا ۇستاپ وتىرعاندا بۇل  العاشىندا اعىسقا قارسى جۇرگەن شەشىمدەي بولىپ كورىنەدى.  

الايدا، مينيسترلىك بۇل شەشىمگە باسقا امالى جوقتان بارىپ وتىر. ەلىمىزدەگى مال سانى ازايىپ بارادى. بىلتىر عانا ەلىمىزدەن 150 مىڭ تۇياق قارا مال جانە 250 مىڭ تۇياق قوي سىرتقا تىرىدەي شىعارىلعان. وسىلاردىڭ جارتىسىنان استامى انالىق مالدار بولىپ شىققان. سونىڭ نەگىزگى بولىگى وزبەكستان اۋماعىنا وتكىزىلەدى ەكەن. وزبەك اعايىنداردىڭ ىسكەرلەرى قازاقستاننان كوبىنەسە جەتىلمەگەن مالداردى ارزانعا الىپ، از ۋاقىتتا ولاردى سەمىرتىپ، دايىن ءونىم تۇرىندە رىنوكقا شىعارىپ وتىرعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. جەتىلمەگەن مالدى ارزانعا ساتۋ - قازاقستاندىق فەرمەرلەردىڭ مۇددەسىنە، جالپى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كەرەعار ماسەلە. شارۋا قانشاما ازاپپەن كۇتكەن، اسىراعان مالىنىڭ تولىق پايداسىن كورۋى كەرەك. جوعارىدا ايتىلعان ماقالادا ايتىلعانىنداي قازىر قازاقستاندىق ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارى شيكىزاتتىڭ ازدىعىنان ءوزىنىڭ 30-40 پايىزدىق قۋاتىندا عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءتىرى مالدى سىرتقا اكەتۋگە تيىم سالىنباسا ولاردىڭ شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتىپتى تومەندەي تۇسەدى. سايىپ كەلگەندە بۇل جۇمىس ورىندارىنىڭ ازايۋىنا، دايىن ونىمدەر كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا، مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمىنىڭ كەمۋىنە سوقتىرادى.

ءبىز وسى ماسەلەنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى احۋالىن زەرتتەگەن ەدىك. بىلتىر وبلىستا 15 مىڭ ءتىرى مال سىرتقا شىعارىلىپتى. سونىڭ ىشىندە ۆەتەرينارلىق انىقتاما بەرىلىپ، شەتەلگە كەتكەنى 3 تۇياق قانا. الايدا وبلىس اۋماعىنان شىعارىلعان مالدىڭ دەنى وڭتۇستىك وبلىستارعا كەتكەن. ال ول جاقتان نەگىزگى بولىگى وزبەكستان اۋماعىنا وتكىزىلگەنى دە  بەلگىلى بولىپ وتىر. ويتكەنى، بۇلار ازىرگە سويۋعا جارامايتىن جاس مالدار بولعان. ولاردى وزبەك اعايىندار جەتىلدىرىپ، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، دايىن ءونىم تۇرىندە ىشكى-سىرتقى رىنوكقا شىعارادى.

ءبىز مينيسترلىكتىڭ ەكسپورتقا ءتىرى مال شىعارماۋ جونىندەگى شەشىمىنە جەرگىلىكتى فەرمەرلەردىڭ قانداي پىكىردە ەكەنىن بىلدىك. سونىڭ ىشىندە «زاگرادوۆكا» جشس ديرەكتورى يۆان فەسەنكو مينيسترلىكتىڭ شەشىمىن تولىق قولدايتىنىن ايتتى. ونىڭ شارۋاشىلىعى مالدىڭ ەتتى تۇقىمىن وسىرەتىن ءىرى سەرىكتەستىك. يۆان فەوفانوۆيچ ء«تىرى مالدى ساتۋ بىزگە ءتيىمسىز، ءبىز ەت تۇرىندە وتكىزگەندى قالايمىز. قازىر ءبىز مالىمىزدى جەرگىلىكتى ەت كومبيناتىنا وتكىزۋدەمىز. سىرتقا دايىن ءونىم تۇرىندە شىققانى بىزگە دە، ەلگە دە پايدالى» دەدى ول.

ءبىزدىڭ ەكىنشى كەزدەسكەن ادامىمىز «پەتەرفەلد اگرو» جشس باس ديرەكتورى اسقار ماديەۆ. ونىڭ شارۋاشىلىعى دا 4572 گا جەرگە استىق ەگىپ، بىرنەشە مىڭ تۇياق مال وسىرەتىن ءىرى شارۋاشىلىق. سونىڭ ىشىندە جىلقى، قارا مالدان قازاقتىڭ «اقباس» تۇقىمىن جانە قوي وسىرەدى.  «مەن مينيسترلىكتىڭ شەشىمىن قولدايمىن. ءبىز وزىمىزدە تۋعان مالدى ءوزىمىز ءوسىرىپ، پايداسىن كورۋىمىز كەرەك. تىرىدەي ساتىپ جىبەرگەننىڭ پايداسى از، قۇدايعا شۇكىر، ءبىز مال سەمىرتۋدى اتا-بابامىزدان بەرى بىلەمىز»، دەدى اسقار امانجول ۇلى.

300-گە جۋىق قارا مال ءوسىرىپ، ەتىن وتكىزىپ، ءسۇتىن ساۋىپ وتىرعان «بولشايا مالىشكا» جشس-نىڭ ديرەكتورى ەرعالي عابدۋللين دە سونى ايتتى. ول دا مينيسترلىكتىڭ مالدى تىرىدەي سىرتقا ساتۋعا تيىم سالعانى دۇرىس دەپ ويلايتىنىن جەتكىزدى.

ءبىز پىكىرىن بىلگەن فەرمەرلەر اراسىندا تەك «مامبەتوۆ ي ك» جشس ديرەكتورى ەركەبۇلان مامبەتوۆ قانا بۇل شەشىمگە اسا ريزا ەمەستىگىن ايتتى. سويتسە، ول ءوسىرىپ وتىرعان وگىزشەلەرىن ساتىپ الىپ كەتەتىندەرگە ريزا ەكەن. ءوزىنىڭ سويىپ ساتاتىن الاڭى بولماي شىقتى.

مىنە، وسىلاي. سولتۇستىكقازاقستاندىق فەرمەرلەردىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىن دۇرىس سانايتىندىقتارىن جەتكىزدى.                                                      

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار