كوكشەتاۋدان شىعىپ زەرەندىگە بەت الساڭىز, قامشىلار جاق قاپتالدان تويعان قوزىداي تومپايىپ جاتقان, قىسى-جازى جاسىل ءوڭىن ءبىر بەرمەيتىن قوشقارباي تاۋى كورىنەر ەدى. تاۋ ەتەگىنەن باستالعان يت تۇمسىعى وتپەيتىن نۋ ورمان ۇشار باسىنا دەيىن قاپتالداسا قاۋمالاپ, ورلەي ءتۇسىپ ءدال وركەشىنە جەتكەندە سەلدىرەي سۇيىلادى. جالپاق جونداعى ءتامام ەلگە ىق-پانا بولسىن دەپ جاراتقان يەنىڭ ءوزى قوندىرعان ىسپەتتى. ىق ەكەنى راس. تاۋ باۋرايىندا وسكەن تاۋداي, مارقاسقا ۇلدارىنىڭ ەلگە پانا بولعاندىعىن ايعاقتايتىن اڭىز جەلىسى بىلايعى جۇرتتى سيقىرلى سازىمەن ەلىتىپ, باۋرايتىنى دا بار. ەرلىككە ۇندەيدى, ەلدىكتى مەڭزەيدى.
ەستە جوق ەسكى كەزەڭدە اتاۋى جوق تاۋ ەكەن. تاۋ ەتەگىن قالىڭ قاراۋىل جايلاعان. قوشقارباي ەسىمدى ءارى بالۋان, ءارى باتىر جىگىت بولىپتى. ساندىقتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى جالپاق جۇرت ەلگە سىيلى, حالىققا قادىرلى اقساقالدارىنىڭ جىلىن بەرىپ, ۇلكەن اس وتكىزىلەدى. الگى اسقا كىلەڭ سايدىڭ تاسىنداي جولداستارىن ەرتكەن قوشقارباي دا بارادى. اۋەلى الامان بايگە وتكىزىلدى دەيدى. اۋزىمەن قۇس تىستەگەن ءجۇز جۇيرىك جارىس جولىنا شىقسا كەرەك. تۇلپارلار ورالعانشا, كۇرەس وتكىزىلگەن. ەلىندە تالاي بالۋاننىڭ قابىرعاسىن قاۋساتقان قوشقارباي باتىر دا بەل بۋىپتى. تۇيە بالۋان اتاعىنا ۇمىتكەرلەر مۇنداي كوپ بولار ما؟ كىلەڭ بالتىرى بەسىكتەي, كەۋدەسى ەسىكتەي, سوم بىلەكتى مىقتىلار. ەڭ سوڭىندا تالاي جىل بويى بايگەسىن شاپپاي الىپ كەلگەن تۇيە بالۋان ءوز ەلىنىڭ جاستارى قوعاداي جاپىرىلىپ جەڭىلگەن سوڭ تاۋەكەل ەتسە كەرەك. نامىس قىسقاندا. الگى قارسى جاقتىڭ بالۋانىن ءتورت جىگىت شىنجىرلاپ اكەلىپتى دەيدى. جۋان مويىنعا قوسقاباتتاپ وراي بۋىندىرعان شىنجىرعا ءتورت بالۋان جىگىت ارەڭ يە بولعانداي. شاماسى بۇل دا قارسىلاستىڭ كۇنى بۇرىن زارەسىن ۇشىرۋى ءۇشىن, مىسىن باسۋ ءۇشىن جاسالاتىن ءادىس بولۋى ابدەن ىقتيمال. اس باسقارۋشى توبىلعى ساپتى قامشىسىن سىلتەگەن ساتتە ايقاس باستالادى. قوشقارباي باتىر ىشتەن شالعان. قاپىسىز. ەجەلگى تۇيە بالۋان شاڭ قاۋىپ قالىپتى. الدە كارىلىك, ايتپەسە, جاس پەرىنىڭ كۇشى كەمەل. وسى تويدا مەيماناسى اسقان قوشقارباي باتىر اس بەرىپ جاتقان ەلدىڭ ماقتانىشى زەرەن سۇلۋمەن تىلدەسەدى. كۇندىزگى بەلدەسۋدە قوشقاربايدىڭ سۇراپىل كۇشىن كورگەن, ەندى ءبىر ءسات اقىلىنا, پاراساتى مەن كىسىلىگىنە قۇلاعان زەرەن سۇلۋ جاس جۇرەكتىڭ قالاۋىن تاپقانداي. ەكى جاس ءتىل تابىسىپتى. عاشىقتاردىڭ جولىنا كولدەنەڭ تۇسكەن كەدەرگى از با؟ باسى بوس ەمەس ەكەن. قىز اكەسىمەن تەرەزەسى تەڭ, شىنجىر بالاق, شۇبار ءتوستىڭ ءبىرى بەسىك قۇدا بولىپ قويعان. ەندىگىسى نار تاۋەكەل دەپ الىپ قاشۋ.
اس تارقاپ, ەل ەنتىگى باسىلعان كەزدە قوشقارباي باتىر اۋزىمەن قۇس تىستەگەن قوس كۇرەڭمەن زەرەن سۇلۋدى الىپ قاشادى. وقىس وقيعادان ءتامام جۇرت ىلەزدە حاباردار بولادى. قىز اعاسى ايدابول باتىر دا قۇلاعدار بولدى.
نامىس ءولتىرىپ بارادى. بالۋان بولسا قايتەيىك, باتىر بولسا قايتەيىك, ءدال وسىلاي تىزە باتىرۋعا بولا ما؟! ايدابول باتىر تورعاي كوزدى اق ساۋىتىن كيگەن, بەس قارۋىن بويىنا اسىنعان. قوشقارباي باتىردىڭ بارار جەرى, پانالار ورتاسى بەلگىلى. ءىز سورابىنا تۇسكەن, ايدابول باتىر باستاعان قالىڭ توپ جاۋ قايدالاپ جونەپ بەردى دەيدى.
بۇل قۇبا قالماقتىڭ اۋىق-اۋىق كوكشەنىڭ باۋرايىنداعى قالىڭ ەلگە ازۋىن كورسەتىپ تۇرعان ۋاقىت ەكەن. ەكى عاشىق ەلگە بەت العاندا بەيقام جاتقان قازاقتىڭ اۋىلدارىن شاۋىپ, ولجاعا كەنەلىپ قايتىپ كەلە جاتقان قالماق توبىنا كەزدەسەدى. جاۋ قاراسى كورىنگەننەن قوشقارباي باتىر باستاعان توپ تۇتقىنداعى جان مەن مالدى ايىرىپ الماق بولىپ ءتوس ايىلدارىن قاتتىراق تارتىپ, توسكەيدى اتتانداعان قيقۋمەن تىتىرەنتىپ جىبەرگەن. ونسىز دا جيناقى, بەس قارۋى بويىندا كەلە جاتقان قۇبا قالماق ولجا مالدى تاستاي قاشۋعا كوزدەرى قيماي, تۇتقيىلدان تاپ بولعان شاعىن قولمەن شارپىسا كەتەدى. بۇل شاقتا ىلەزدە كۇن ەڭكەيىپ, توڭىرەكتى قويۋ قاراڭعىلىق باسقان. ءتۇن ىشىندە قايدان سوعىسسىن, ايقاستىڭ اقىرعى دەمى ەرتەڭ سوعىلماق. ءىز ىندەتكەن ايدابول باتىر دا ارقىراي جەتىپتى. ءمان-جايدى ۇعىنعان سوڭ كەشە عانا تۋىنداعان اشۋ-ىزا ساپ باسىلىپ, ەكەۋى قوسىلىپ قۇبا قالماققا قارسى سوعىسپاق. تاڭ بوزارىپ اتىسىمەن تۇلپارلارىنا ەر سالعان قوس باتىر باسقىنشى جاۋدى تۇرە قۋادى. ءاپ-ساتتە جۋساتىپ تاستايدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ كەيىن قالعان زەرەنگە قارايتىن دا شاما جوق. سوعىس باستالعاندا قوس كۇرەڭنىڭ ءبىرىن مىنگەن زەرەن سۇلۋ الدەكىمنىڭ سىلتەۋىمەن قوشقاربايدىڭ ەلىنە بەت العان. مالدان كۇدەر ۇزگەن قالماق قولىنىڭ ءبىرازى مالدى ولجالاماساق تا جاندى ولجالايىق دەپ, ارۋدىڭ سوڭىنان قۋىپ بەرسە كەرەك. جاراۋ ات جەتكىزبەگەن. ءسۇتپىسىرىم ۋاقىتتان سوڭ كول شەتىندە تىزگىن تارتقان. ون شاقتى قالماق وق بويى تاياپ قالدى دەيدى. قۇتىلۋدان كۇدەر ۇزگەن سوڭ زەرەن سۇلۋ اقباس تولقىندارى اسپانعا اتىپ, اشۋعا بۋلىققانداي كەيىپ تانىتىپ, بۋىرقانا تەڭسەلىپ جاتقان كۇمىس كولگە قويىپ كەتسە كەرەك. ارتىنان جەتكەن الامان تولقىن شايعان بوركىن عانا كورىپتى. كول بەتى قابارا قاراۋىتىپ جاتتى دەيدى.
قالماق جاعى جەڭىلىس تاپقان. قازاقتىڭ مەرەيى ۇستەم. اجارىنان اي ىققان زەرەن سۇلۋدىڭ قازاسى عانا جانعا باتادى. قوشقارباي مەن ايدابول باتىرلار بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا ەل قورعانى بولۋعا ءباتۋالاسادى.
كونەكوز قاريالار زەرەندى كولىنىڭ اتاۋىن زەرەن سۇلۋدىڭ وپات بولۋىمەن بايلانىستىرادى. ءاۋ باستاعى ءتۇبىرى «زەرەن ەندى», ياكي «زەرەندى» بولعان دەسەدى. كولگە زەرەن سۇلۋ ەنىپ كەتكەن. قوس باتىر الماعايىپ زاماندا سان مارتە جان الىپ, جان بەرىسكەن شايقاستارعا قاتىسقان, ەل قورعاعان, ەرلىكتىڭ انىق, ايقىن ۇلگىسىن كورسەتكەن. تۋعان جەردى سۇيسەڭ, مەنشە ءسۇي دەسكەن.
ال ەل قورعانى قوشقارباي باتىردىڭ ەسىمى كولدەن قوزىكوش جەردەگى تاۋعا بەرىلگەن. قازىر تاۋ ەتەگىن جايلاعان قوشقارباي اۋىلى بار. ال ايدابول باتىردىڭ اۋىلى زەرەندىدەن تۇپ-تۋرا وتىز شاقىرىم جەردە. كوزى تىرىسىندە كوكشەنىڭ باۋرايىنداعى قالىڭ ەلدىڭ جوقتاۋشىسى, قامقورشىسى بولعان, تۋعان توپىراقتىڭ توقىمدايىن باسقىنشى جاۋعا باستىرماعان قوس باتىردىڭ ەسىمى كەيىنگى ۇرپاققا ەلدىك پەن ەرلىكتى تۋ ەتۋ ازامات پارىزى ەكەندىگىن اڭعارتىپ تۇرعانداي.
