100 • 21 قاراشا، 2019

«ەگەمەندە» ەڭبەك ەتكەن جىلدارىڭىز نەسىمەن ەستە قالدى؟

162 رەتكورسەتىلدى

كەز كەلگەن ايتۋلى داتا توي­عا عانا ەمەس، ويعا جەتەلەپ، وتكەن كەزەڭ­­نىڭ «بارەكەلدىسى» مەن «اتتە­گەن-اي­لارىن» سا­راپتاۋعا مىقتى سەبەپ ءارى مۇم­كىندىك دەپ سانايمىن. وسى تۇرعىدان العاندا «ەگەمەننىڭ» عاسىر­لىق تاريحىنىڭ مەن ءۇشىن ەكى ۇلكەن تاعىلىمى بار.

بىرىنشىدەن، اعىمداعى بيلىك جۇيەسى قانداي بولسا، رەسمي باق تا سون­داي بول­عانى – اششى شىندىق. سون­­دىقتان دا وتكەن كەزەڭگە سىن كوزى­مەن قاراپ، گازەتتىڭ ءوز تۇسىن­دا بولشەۆيكتىك-كوم­مۋنيستىك جۇيە­نىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ، وزىنە جۇك­تەلگەن ءرولىن اتقار­عانىن ەسكەر­گەنىمىز ءجون.

سونىمەن بىرگە قاتىپ-سەمىپ قالعان جۇيەنىڭ تۇسىندا جوعارى جاقتىڭ تىيىمى مەن ساياسي تسەنزۋرانى شىعارماشىلىق ءادىس-تاسىل­دەرمەن وراعىتىپ ءوتىپ، گازەت جانە ونىڭ رەداكتسياسى ۇلتتىق ما­ڭىزعا يە يگى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا بولعانىن دا ايتۋعا ءتيىسپىز.

اسىرەسە ول رۋحاني ومىرگە كوپ قاتىستى. گازەت ونەر مەن ادەبيەت، عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسقانى راس. قانشاما تالانتتارعا، جاڭا ەسىمدەرگە جول اشىلدى! ءوز باسىم گازەتتە شەر­حان مۇرتازا سەكىلدى ۇلى رەداكتور تۇسىندا جۇمىس ىستەگەنىمدى ماقتانىش ەتەمىن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سوڭعى كۋرسىندا ءجۇرىپ، گازەتكە قىزمەتكە شاقىرىلدىم. كەڭەس وداعى ىدىراماي، كومپارتيا ۇستەمدىك ەتىپ تۇرعان شاقتىڭ وزىندە گازەتتە ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن قوعامدىق مۇددە اشىقتان-اشىق ايتىلا باستادى. سىرەسىپ قالعان كوممۋنيستىك ۇگىت-ناسي­حاتتىڭ كوبەسى سول تۇستا سوگىلە باستالعان-دى. گازەت قۇرىلتايشىسى – كومپارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىنە جاق­پايتىن سىني ماقالالار سول كەزدە جاريالانا باستادى. قىلىشى مەن قالامىنان قان تامعان پارتيالىق بيۋروكراتيادان كوز اشا الماي كەلگەن باسىلىمدا دەموكراتيا نىشاندارى پايدا بولا باستادى. ونىڭ ءبارى گازەتتىڭ بەدەلى مەن تارالىمىن كۇرت ارتتىردى.

ەكىنشى تاعىلىم گازەتتىڭ قازىرگى قوعامداعى ورنىنا قاتىستى. ءيا، باسىلىمدا وڭ وزگەرىستەردىڭ نىشانى بار، زاماناۋي فورمالار مەن ءادىس-تاسىلدەر ەنگىزىلىپ، گازەت باسەكەلى نارىقتىق ورتاعا بەيىمدەلۋگە بەت بۇرعانداي. بىراق، مەنىڭشە، ساياسي ەرىك-جىگەردى قاجەت ەتەتىن اسا ماڭىزدى ءبىر قادامعا بارماي، ول ۇمتىلىس تولىققاندى جەمىسىن بەرە المايدى. ونىڭ ءمانىسى مىنادا. قوعام قانداي بولسا، باق تا، سونىڭ ىشىندە، ءداستۇرلى تۇردە بيلىكتىڭ باس­تى ءۇنى رەتىندە قابىلداناتىن گازەت تە سونداي بولۋى شارت. ياعني، قوعامدا قانداي وي-پىكىر ورىن السا، ول مىندەتتى تۇردە گازەتتە ءوز كورىنىسىن تابۋى كەرەك. نارىقشالاساق، قوعام تاراپىنان قانداي سۇرانىس بار، گازەت تاراپىنان سونداي ۇسىنىس بولۋى قاجەت! جابىق تاقىرىپ نە تىيىم سالىنعان تۇلعالار بولماۋى ءتيىس. ايتپەسە، وقىرمان سەنىمىنە يە بولۋى قيىن. كەز كەلگەن وقيعا ءبىر عانا رەسمي پوزيتسيا تۇرعىسىنان ەمەس، بالاما، ونىڭ ىشىندە تاۋەلسىز ساراپشىلار پىكىرى تۇرعىسىنان تالدانسا، ونداي اقپاراتقا، ونداي باسىلىمعا وقىرماننىڭ كوزقاراسى دا، ءىلتيپاتى دا باسقاشا بولماق. مەنىڭشە، وسى وزگەرىسكە قوعام دا، جۋرناليستىك قاۋىم دا، وقىرمان دا دايىن. ەندىگى جەردە بيلىك قوعامدىق ساناداعى وسى مەتامورفوزانى ەسكەرىپ، شىنايى ءسوز بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرۋى ءتيىس. سول كەزدە «بيلىكشىل» جانە «انتيبيلىكشىل» بوپ قاق بولىنگەن قوعام دا بارشاعا ورتاق مەملەكەتتىك، ۇلتتىق، وركەنيەتتىك قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە اشىق پىكىر الىسىپ، سول مۇددەلەر توڭىرەگىندە ودان سايىن ۇيىسا تۇسەر ەدى. عاسىرلىق تاريحى بار گازەتتىڭ ءبىر ميسسياسى وسى دەپ سانايمىن.

 

ءامىرجان قوسانوۆ،

 ساياساتكەر، 1989-1990 جج. «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» ءتىلشىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • بۇگىن، 10:41

شاعامان باتىر

تاريح • بۇگىن، 07:28

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:18

وڭىردەگى ونەگەلى ءىس

قوعام • بۇگىن، 07:17

ءىرى ەسەپپەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 07:00

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:56

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • بۇگىن، 06:53

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 06:51

ءىزى ايقىن، ءىسى مىعىم

قوعام • بۇگىن، 06:49

ۇقساس جاڭالىقتار