– ءسىز 40 جىلدان اسا جوعارى ءبىلىم سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقاردىڭىز. ءوز تاجىريبەڭىزگە سۇيەنىپ, سونداي-اق ەكى كەزەڭنىڭ كۋاگەرى رەتىندە ايتىڭىزشى, بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بيىك ساتىسى سانالاتىن جوعارى ءبىلىمنىڭ بىزدەگى احۋالى قالاي؟
– جوعارى ءبىلىمنىڭ قازىرگى قاۋقارى جالپى نەمەسە سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا جاقسى, العا ىلگەرىلەۋ بار. جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردى بىرىڭعاي جوققا شىعارۋعا بولمايدى. وسى كۇنى ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, باسشىلىققا كەلىپ, ءار سالانى سۇيرەپ جۇرگەن جاندار – تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرگى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەندەر. مۇنىڭ ءوزى جوعارى ءبىلىمنىڭ بىلىكتى ماماندار دايارلايتىن دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتەدى. دەگەنمەن ءالى دە العا جىلجۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بارشىلىق.
بۇگىندە جوعارى ءبىلىم جۇيەسى كوپتەگەن جاڭارتۋدان ءوتتى. بولون پروتسەسى دەپ ايتىپ جۇرگەن جۇيە ستۋدەنتتەردى ىزدەنۋگە, وقىتۋشىلارمەن ءبىلىم الماسۋ جاعىنان تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا يتەرمەلەيدى. بىراق ءبىز وسىنداي حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ ءوزىن قازاقىلىققا يكەمدەپ تاستايمىز. ايتالىق, ستۋدەنتتەردىڭ «بارلىق ساباقتان ۇزدىك بولىپ تۇرمىن, ءسىزدىڭ ساباقتان عانا بالل كورسەتكىشىم تومەن بولىپ وتىر» دەپ باستالاتىن وتىنىشىنەن اسىپ كەتە المايمىز. تىرىسىپ جۇرگەنىن, تالابىن ەسكەرەمىز دە, ستۋدەنت ءبىلىمىن الدەقايدا جوعارى باعالاپ جىبەرەمىز. بۇل – ءبىر عانا مىسال. كەيبىر ءتارتىبى دە, ءبىلىمى دە ناشار ىزدەنۋشىلەردى وقۋدان شىعارۋدا دا وسىنداي قازاقىلىققا سالامىز. مۇنىڭ سوڭى نەگە الىپ بارادى؟ وسىنداي ستۋدەنتتەر ءىلىنىپ-سالىنىپ بەلدى, ۇلتتىق, مەملەكەتتىك جوو-نى ءبىتىرىپ, ديپلومىن الادى. ال كەيىن تۇيىندەمەسىن ءتۇرلى جاقسى مەكەمەلەرگە جىبەرەدى, جاقسى ۋنيۆەرسيتەت بەرگەن ديپلوم جۇمىسقا تۇرۋعا كومەكتەسكەنىمەن, ءارى قاراي الىپ كەتە المايدى, كەيبىرى ءتىپتى سىناقتان دا وتە المايدى. وسىدان جوعارى ءبىلىمنىڭ بەدەلى تومەندەي بەرەدى. قازىر گرانتقا ءبىر ادامنىڭ ورنىنا ەكى ادام دا تالاسپاي تۇر, ياعني تەستىلەۋ, كوميسسيا جوو-لارعا ەڭ تالانتتى تالاپكەرلەردى تاڭداپ بەرە الماي وتىر. سول سەبەپتى سالماق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە كوبىرەك تۇسەدى. ۇزدىكتەردى ىرىكتەۋ ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسۋدەن بىتىرۋگە دەيىن ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ وتىرۋى قاجەت. سوندا «جوعارى ءبىلىمدى» دەگەن ءسوزدىڭ دە سالماعى ارتادى.
– سوناۋ 1994 جىلى «قازاقتاردىڭ مۇراتى», بەرىدە «قازاق ويشىلدارىنىڭ قوعامدىق مۇراتتارى» سىندى قازاق-ورىس تىلدەرىندە مونوگرافيالارىڭىز جارىق كوردى. دوكتورلىق ديسسەرتاتسياڭىزدىڭ تاقىرىبى دا «قازاقتاردىڭ قوعامدىق مۇراتتارىنا تاريحي-فيلوسوفيالىق تالداۋ» بولىپتى. مۇرات تۋرالى ءجيى جازىپسىز. ال جالپى ءبىلىمنىڭ مۇراتى نەدە؟
– 1980-جىلدارى كەڭەستىك ەلدەردىڭ ازاماتتارى 15 رەسپۋبليكانىڭ ىشىندە ءبىر مەملەكەتتىڭ وبلىستارى سەكىلدى كىرىپ-شىعىپ جۇرە بەرەتىن. تاجىكستاننىڭ استاناسى دۋشانبەدە ءىرى كونفەرەنتسيا ءوتتى. سوندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «قازاق ويشىلدارىنىڭ مۇراتتارى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادىم. ءتۇرلى ەلدەن جينالعان دەلەگاتتاردىڭ الدىندا اباي, شوقان مەن ىبىرايدىڭ فيلوسوفيالىق ويلارى مەن قوعامدىق مۇراتى تۋرالى ءسوز قوزعادىم. باياندامامدى بىتىرگەننەن سوڭ سۇراققا كەزەك بەرىلدى. سول ساتتە ماسكەۋدەن كەلگەن ءبىر عالىم: ء«بىز ءاردايىم قازاق عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىنەن ءوزىڭىز الگىندە اتاپ وتكەن سول ءۇش تۇلعانىڭ ەسىمىن ەستيمىز. سوندا سىزدەردە باسقا ويشىلدار جوق پا؟ ۇشەۋىنە دەيىن دە, كەيىن دە ەشكىم بولمادى ما؟», دەپ سۇرادى. قال-قادەرىم جەتكەنشە ءتۇسىندىرىپ, بار ەكەنىن بارىمدى سالا جەتكىزىپ, اتالعان ءۇش تۇلعا تەك تاڭداۋلىلارى بولعانىن ايتىپ باقتىم. وسى وقيعادان كەيىن نامىستانىپ, اڭىزدارداعى, اۋىز ادەبيەتىمىزدەگى ويشىلداردى زەرتتەپ, كەيىنگى عىلىمي ەڭبەكتەرىمە ارقاۋ ەتتىم.
مۇرات دەگەن ءوزى ءبىر عاجاپ ءسوز, ماعىناسى اۋقىمدى, ويتكەنى ول تاريحتان تەرەڭ تامىر تارتا وتىرىپ, بولاشاقپەن بايلانىستىرادى. قازاقتا كوپتەگەن فولكلورلىق شىعارمالار «ماقسات-مۇراتىنا جەتىپتى» دەگەن سويلەممەن اياقتالادى. «مۇراتىڭا جەت» دەپ تە باتا بەرەدى. ال ءبىلىمنىڭ مۇراتى – كوبىمىز قايتالاي كەتەتىن ساپاسىنان دا بۇرىن قاجەتتىلىگىندە جاتىر. جينالعان ءىلىم قوعامنىڭ قاجەتىنە جاراۋى, پايداسىنا اسىپ, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءوز جەمىسىن بەرۋى كەرەك.
– قازىرگى ۋنيۆەرسيتەتتەر دەڭگەيىن تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا تۇرۋ كورسەتكىشىمەن ولشەيدى. كەيبىر جوو-لار ءوز ىشىندە جالعان ساراپتاما جۇرگىزىپ, بىتىرۋشىلەرى ءار جەردەن اكەلىپ بەرگەن «جۇمىس ىستەيتىنى تۋرالى» انىقتاما ارقىلى ەسەپ بەرەدى. جالپى جوو-لاردىڭ رەيتينگى قالاي جاسالۋى كەرەك؟
– رەيتينگ نەگىزىنەن سۇرانىستاعى ماماندىقتاردى ناتيجەلى دايىنداپ وتىرعانىنا قاراي جۇرگىزىلۋى كەرەك. ال جاي عانا جۇمىس ورنىنان الىناتىن انىقتامامەن ازىرلەنگەن ەسەپ ناقتى كورسەتكىشكە كەپىلدىك بەرە المايدى. سەبەبى تۇلەكتەر ءوزىنىڭ بىتىرگەن جوعارى وقۋ ورنىنا انىقتامانى باسشىلىعىندا تانىسى بار مەكەمەلەردەن ءمور باستىرىپ, انىقتاما الىپ بەرە سالادى. بۇعان مۇنداي قاعازدى قابىلداپ الۋعا ۋنيۆەرسيتەتتەر دە مۇددەلى, سول سەبەپتى ولارعا ماماننىڭ قايدان, قانداي جولمەن انىقتامانى الىپ كەلگەنى ماڭىزدى ەمەس. بار بولسا, بولعانى. ەڭ قيىنى, وسى جۇمىسقا باقىلاۋ جاسالمايدى. ياعني, رەيتينگ اشىق ءارى ادال قورىتىندى بەرۋى ءۇشىن انىقتاما تۇلەكتەردەن ەمەس, وندىرىستەن الىنۋى ءتيىس.
– ءاربىر ۇيدە ديپلومى ساندىقتا جاتقان ءبىر ادام بار. قوعام ىشىندە «جوعارى ءبىلىمدى بولۋ» جاپپاي ۇردىسكە اينالدى. دامىعان ەلدەردە مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 30 پايىزى عانا ۋنيۆەرسيتەت بىتىرەدى. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىمدى جانداردىڭ مولشەرى دە وسى شامالاس بولعانىن ۇلكەندەردەن ەستيمىز. ءبىز قازىر العا ىلگەرىلەۋدىڭ ورنىنا وسىدان 30-40 جىل بۇرىنعى جاعدايدان دا كەرى كەتىپ بارامىز با؟
– ۇكىمەت شىققان شىعىننىڭ, قورجىننان الىنعان قاراجاتتىڭ ەسەبىن الىپ وتىرۋى كەرەك. جىل سايىن 50 مىڭنان اسا ادامعا مەملەكەتتىك گرانت بەرىلەدى. دەمەك, ۇكىمەت 3-4 جىلدىڭ ىشىندە وسىنشا ادامعا جۇمىس ورنىن دايىنداپ قويۋى قاجەت. جاۋاپتى مينيسترلەر مەن جوعارىداعى باسشىلار گرانت سانىن جىل سايىن كوبەيتۋدى جۇمىسىنىڭ جەتىستىگى رەتىندە, وزىنە ۇپاي جيناۋعا پايدالانادى. بىراق بۇل جۇيە جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسسىزداردىڭ قاتارىن كوبەيتۋگە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن باعامداي بەرمەيمىز. ماسەلە – وسىندا.
– جوو-لاردى, ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى قىسقارتۋ تۋرالى ءسوز ءبىرازدان بەرى قوزعالىپ كەلەدى. بۇل جۇمىس ناتيجەلى بولۋ ءۇشىن قانداي جولمەن جۇرگىزگەن ءجون؟
– بۇل اڭگىمە سوڭعى 3-4 ءمينيستردىڭ قىزمەتىمەن قاتار ايتىلىپ كەلەدى. جالپى ادامنىڭ وتكەندەگى قاتەلىكتەرى بولاشاقتا قابىلدايتىن شەشىمدەرىنە ساباق بولۋى كەرەك جانە جيناعان تاجىريبەسىن پايدالانۋى ءتيىس. بۇگىنگى ادام ساناسىن جەتىلدىرۋ, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى پراكتيكالىق عىلىمنىڭ نەگىزگى مىندەتىنە اينالىپ وتىر. عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋى, تۇرمىستىق دەڭگەيدىڭ وزگەرۋى جۇمىسشى شارۋادان باسقا دا الەۋمەتتىك سالانىڭ وكىلدەرىنەن ەڭبەككە دەگەن ەڭبەكسۇيگىشتىك پەن تەمىردەي ءتارتىپتى, شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناس, جوعارى دەڭگەيدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. بۇگىنگى عىلىم الەۋمەتتىك ينستيتۋت سياقتى ءوندىرىس بىرلىگىن, عىلىمي باسقارۋ, عىلىمي تالاپ سىندى قۇرىلىمدارعا نەگىزدەلگەن.
ەلدەگى تەحنيكا سالاسىنىڭ تۇرالاپ قالۋىنا نەگىزگى سەبەپ – 1996 جىلعى جوو-لاردى جاپپاي وڭتايلاندىرۋ نەگىزىندە 20-دان استام ءبىلىم وشاعى بىرىكتىرىلىپ, كەيبىرى جويىلىپ كەتتى. ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن تەحنيكالىق ينستيتۋت پەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋت بىرىكتى. مىسالى, سەمەيدەگى مال دارىگەرلىك ينستيتۋتى پەداگوگيكالىق ينتيتۋتپەن قوسىلدى. شىمكەنتتە كەڭەس وداعىنا بەلگىلى, مىقتى حيميكتەردى دايارلايتىن حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتى, جامبىلدا گيدرومەليوراتيۆتىك (كەڭەس وكىمەتى كەزىندە 2-3 ينستيتۋت قانا بولاتىن), پاۆلودارداعى يندۋستريا ينستيتۋتى, وسكەمەندەگى جول-قۇرىلىس ينستيتۋتى, اقمولا وبلىسىنداعى ينجەنەرلىك-قۇرىلىس ينستيتۋتى جانە ت.ب. تۇبەگەيلى جويىلدى. قازىر يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى نەگىزىندە ءىرى جوبالار ىسكە اساتىن بولسا, ءوز ىشىمىزدە ماماندار تابۋ قيىنعا تۇسەدى. سول سەبەپتى سىرتتان ماماندار الدىرۋعا ءماجبۇرمىز. تەحنيكالىق جوو-لار جويىلسا, قايتادان سول دەڭگەيگە جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. كەز كەلگەن ەلدىڭ ەكونوميكاسىن ۇستاپ تۇراتىن ءوندىرىس ورىندارى دەسەك, سالاداعى بىلىكتى ماماندار سانىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى وراسان. بۇل قىسقارتۋ كەزىندە تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە تيىسپەسىن دەگەن ءسوز ەمەس, بولاشاققا, قوعامعا, ومىرگە قاجەت مامانداردى ساپالى دايىندايتىن جوو-لاردىڭ قالعانى دۇرىس. نەگىزى قىسقارتۋ دەگەننەن گورى جۇيەلەۋ كەرەك دەگەندى قولدايمىن. سەبەبى ءبىر-ءبىرىن قايتالاپ, دۋبليكات جاساۋمەن اينالىسىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. مىسالى, نارىكباەۆ اتىنداعى كازگيۋ اۋەلدە قۇقىق سالاسىنىڭ ماماندارىن دايىندايتىن جوو بولىپ اشىلدى, سوعان ساي جۇمىس ىستەدى. قازىر قاراساڭىز, پسيحولوگيا, اۋدارما ءىسى, ەسەپ جانە اۋديت, ءتىپتى تۋريزم سالاسى بويىنشا دا مامانداردى دايارلاي بەرەدى. جۇيە كەرەك.
– ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى وقىتۋشىلار مەن پروفەسسورلاردىڭ الاتىن ايلىعى ماردىمسىز. كەيبىرى ءتىپتى بالاباقشا تاربيەشىسىنەن دە از جالاقى الادى. بۇل جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن تۇسىرۋگە اسەر ەتىپ تۇرعان بىردەن-ءبىر سەبەپ سەكىلدى. وسىدان كەلىپ ستۋدەنتتەردەن اقشا جيناۋ باستالادى. جوو-داعى جەمقورلىقتى قالاي جويۋعا بولادى؟
– ماماندىعىن سۇيگەن ادام ونى وزگەسىمەن الماستىرمايدى, البەتتە. دەگەنمەن لوگيكاعا سالساق, جوعارى ءبىلىم بەرەتىن ماماننىڭ جالاقىسى دا جوعارى بولۋ كەرەك. ال جالاقى از بولعان سوڭ ستۋدەنتتەردەن اقشا جينايدى دەۋ – قاتە پىكىر. اشكوز ادامعا ميلليون ايلىق تاعايىنداپ قويساڭ دا جەيدى. جالپى, جوو-لارداعى جەمقورلىق جوعارى ءبىلىمنىڭ جەگى قۇرتىنداي بولىپ وتىر. ءبىلىم ساپاسىنىڭ جاڭا بيىككە كوتەرىلە الماي وتىرعانىنا بىردەن-ءبىر سەبەپ وسى. ونى جويۋدا قاتاڭ تالاپ پەن ءتارتىپ كەرەك. ءارى بۇل پارانى العانعا دا, بەرگەنگە دە بىردەي قولدانىلۋى ءتيىس. ماسەلە سوندا عانا شەشىلەدى. مەن ستۋدەنتتەن اقشا السام, كاسىپكەر ەمەس, قىلمىسكەرمىن عوي. بەرەتىن ادام دا سونداي. دەمەك, ەكەۋى دە جازالانعانى ءجون. وسىنداي جاعدايعا جەتپەيىنشە, تىيىلمايدى. مامان جۇمىسقا كىرۋدىڭ الدىندا جالاقىسىنىڭ مولشەرىن بىلەدى, كۇنكورىسىنە جەتپەي مە, وندا بولاشاعىن باعامداپ بارىپ شەشىم قابىلداۋ قاجەت. بۇل ارينە وقىتۋشىلاردىڭ ايلىعىنا كوڭىلىم تولادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. بىراق جوو-داعى جەمقورلىق جالاقىعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. وقىتۋشىنىڭ كاسىبيلىگى مەن ادامدىق قاسيەتىنە بايلانىستى. اقشا الماق تۇگىلى ونىڭ جانارىنداعى تىلەنىپ تۇرعان كەيپىنىڭ ءوزى ار-نامىستىڭ تومەندىگىن كورسەتەدى. ال مۇنداي مامان تاربيە مەن ءبىلىم بەرە المايدى. سوندىقتان جەمقورلاردى تەك قۋ كەرەك. ستۋدەنتتەن اقشا المايتىن, ناتيجەلى جۇمىس ىستەيتىن, بەدەلدى ادال ەڭبەگىمەن جيعان مامانداردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ دە جوو-داعى جەمقورلىقتى جويۋعا كوپ كومەكتەسەدى.
– ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ نەمەسە جاڭالىققا ۇمتىلۋ كەزىندە «اتتەگەن-اي» دەگىزەتىن, بۇرىنعى ءبىر باعىتقا قايتا تۇسكىڭىز كەلەتىن كەز بولا ما؟
– بيىل مىڭداعان تۇلەك وقۋ ءبىتىرىپ, ديپلوم الدى. ءار ۋنيۆەرسيتەتتى ورتا ەسەپپەن 1 مىڭ ادام ءتامامدايدى دەسەك, 130-دان اسا جوو-دان 100 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىزدەۋگە شىقتى دەگەن ءسوز. وسىنشا تۇلەكتىڭ جارتىسى بۇعان دەيىنگى جۇمىسسىزدار «اسكەرىنىڭ» قاتارىنا قوسىلادى. كەلەسى جىلى تاعى كوبەيەدى. 1988 جىلى كيەۆتە وتكەن حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياعا قاتىستىم. سوندا ءبىزدى جەرگىلىكتى كەڭشارعا الىپ باردى. سول جەردە «كازاحستان» («قازاقستان») دەگەن جازۋى بار تراكتوردى كوردىم. ۋكراين تراكتورشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل تەحنيكاعا جەتەتىنى جوق. وسى ۋاقىتتا پاۆلودارداعى تراكتور زاۋىتى جابىلىپ جاتتى. ەڭ وكىنىشتىسى, جاستار تۇرماق, ءوندىرىس سالاسىندا جۇرگەن ورتا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءوزى كەزىندە سۇرانىسقا يە بولعان, ءىرى تراكتور زاۋىتىنىڭ بولعانىنان بەيحابار. بۇل زاۋىت كەزىندە 45 مىڭ جۇمىسشىنىڭ اۋزىن اسقا, قولىن ىسكە جارىتتى. قازىر جۇمىسسىز جۇرگەندەرگە ءبىر كەزدەرى ەلىمىزدە 45 مىڭ قىزمەتكەر ەڭبەك ەتكەن زاۋىت بولعانىن ايتسام, كۇيىنىپ كەتەر ەدى. دامىدىق دەيمىز, سونداي زاۋىتتار بار ما قازىر؟ جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ جايى ويىما ورالسا, ەسكى جۇيەگە قايتا تۇسكىم كەلىپ, كەرى شەگىنە المايتىنىمىزدى ءبىلىپ ءىشىم اشيدى.
– جوعارى ءبىلىمنىڭ بولاشاعىن قالاي ەلەستەتەسىز؟
– قاجەتتىلىك پەن مۇقتاجدىق تومەننەن باستالادى. سودان سوڭ جوعارىداعىنى قوزعايدى. قوعامنىڭ ءوز ىشىندە ءوندىرىس قارىشتاي دامىپ, ماماندى ىزدەي باستاسا, جوو-عا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك تە, سۇرانىس تا ارتادى. ەرتەڭگى مامان بولاتىن ادامدا ء«وندىرىس وركەندەسە, ءبىز بيىكتەيمىز» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقاندا ەل دامۋى العا جىلجي باستايدى. قاراپايىم مىسال, اۋىلداعىلار مال باعۋدان قاشادى. ونىڭ ءوزى تۇنىپ تۇرعان ءوندىرىس. تەحنيكا مەن تەحنولوگيا دامىعان ءححى عاسىردا مال شارۋاشىلىعى شيكىزاتپەن شەكتەلمەي, دايىن ءونىم شىعارۋعا دەيىن جەتكىزەتىن ماماندارعا سۇرانىستى كۇشەيتەدى جانە زاۋىتتار اشۋ ارقىلى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جول اشادى. وسىنداي مىسالدى ءار سالادان كەلتىرۋگە بولادى. ال جوعارى ءبىلىم سول سالانىڭ بارىنە مامان دايىندايدى. ۋنيۆەرسيتەتتەرگە سۇرانىس پەن تالاپ تومەننەن كەلەدى. سول سەبەپتى ءبارى – قاراپايىمنان كۇردەلىگە قاراي جۇرەتىن قالىپتى قۇبىلىس.
اڭگىمەلەسكەن
ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
