ءاربىر ازامات كۇنىنە جارتى كيلو قوقىس تاستايدى

ساراپشىلار ەلىمىزدەگى رەسمي تۇر­دە قوقىس توگىلەتىن الاڭداردا 47 ملن توننا­داي قالدىق جاتقانىن ايتادى. «KazWaste قالدىقتاردى باسقارۋ قاۋىم­داستىعىنىڭ» دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ءبىز ايتقان 47 ملن توننا قوقىس جىلدىڭ باسىن­داعى ەسەپ بويىنشا انىقتالىپتى. دالىرەك ايتقاندا بيىلعى جىلدىڭ باسىندا ەلىمىزدەگى قوقىس پوليگوندارىندا 46,7 ملن توننا قوقىس بولعان. ەگەر سالىستىرار بولساق, ەلىمىز بيىل 19,1 ملن توننا استىق جيناعان ەدى. دەمەك بىزدەگى قوقىس كولەمى بيىلعى استىعىمىزدان 2,4 ەسە كوپ.

بىراق بۇل ەسەپكە تەك رەسمي قوقىس پولي­گوندارىنداعى قالدىقتار عانا كىرىپ وتىر. ال قوقىستى زاڭسىز توگەتىن­دەر مەن كوزدەن تاسادا قالعان قوقىس الاڭ­دارىنداعى قالدىقتىڭ ناقتى ەسەبى جوق. ماماندار جىل سايىن قازاقستاندا شامامەن 6 ملن توننا قاتتى تۇرمىستىق قال­دىق جينالاتىنىن ايتادى. ونىڭ تەك 11 پا­يىزدان استامى عانا قايتا وڭ­دەۋدەن وتەدى ەكەن. ياعني ءبىز قوقىس وڭدەۋ ماسەلەسىندە تىم تابىستى ەمەسپىز دەگەن ءسوز. ال «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋدى ماقسات ەتكەن ەلىمىز قوقىستى قايتا وڭ­دەۋدىڭ ۇلەسىن 2030 جىلى 40 پايىزعا, 2050 جىلى 50 پايىزعا جەتكىزۋدى كوزدەگەن ەدى. الايدا 2030 جىلعا دەيىن نەبارى 10 جىل عانا قالعانىن ەسكەرسەك, اتالعان 40 پايىزعا قول جەتكىزۋ وڭاي شارۋا بولمايتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى ەلىمىزدە قوقىستى قايتا وڭدەۋ ءىسى تىم باياۋ دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2017 جىلى ەلىمىزدە قوقىستىڭ 9 پايى­زى قايتا وڭدەۋدەن وتسە, 2018 جى­لى بۇل كورسەتكىش 11,51 پايىزعا جەت­كەن. الايدا بىلتىر قوقىستى قايتا وڭ­دەۋدە 2017 جىلعى كورسەتكىشكە جە­تە المادىق. 2017 جىلى قوقىستى قاي­تا وڭدەۋ بىردەن 6,4 پايىزعا ءوسىپ, 2016 جىلعى 2,6 پايىزدىق دەڭگەيدەن 9 پايىز­دىق كورسەتكىشكە قول جەتكەن بولاتىن. اري­نە قوقىس وڭدەۋ ىسىندە العا جىلجۋ بول­عانىمەن, كورسەتكىشتەر بىردە ارتىپ, بىردە كەمىپ وتىرعان جايى بار. سون­دىقتان الداعى ون جىلدا تۇرمىستىق قات­تى قالدىقتاردىڭ 40 پايىزىن وڭدەۋگە قول جەتكىزۋ وڭاي-وسپاق شارۋا بولمايىن­ دەپ تۇر. ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قو­قىس­تى قايتا وڭدەۋ كورسەتكىشىن جىل سا­يىن 2,9 پايىزعا ارتتىرىپ وتىرۋعا ءتيىسپىز. ونسىز 2030 جىلى ءوزىمىز مەجەلەگەن 40 پايىزعا جەتۋىمىز نەعايبىل. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىز اۋماعىنداعى قوقىستىڭ ناقتى ۇلەسىنە قاتىستى كەرەعار دەرەكتەر بار. ءسوز باسىندا ايتقان KazWaste قاۋىم­داستىعى 47 ملن توننا قوقىس جات­قانىن العا تارتسا, «اتامەكەن» كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن «DAMU RG زەرتتەۋ توبى» جشس-نىڭ 2018 جىلعى ەسەبىندە ەلىمىزدەگى قوقىس كولەمى 100 ملن تونناعا جاقىن دەپ كور­سەتىلگەن. ساراپشىلار 2015 جىلى ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قالدىقتاردى باس­قارۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قىز­مەتىن اتقارعان بەيبىت شاحانوۆتىڭ ءسوزىن ءۋاج رەتىندە العا تارتادى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن اتالعان دەپارتامەنتتى باس­قارعان اتقامىنەر ماسس-مەدياعا جا­سا­عان مالىمدەمەسىندە «قازىرگى تاڭدا قا­زاقستاندا جينالىپ قالعان تۇرمىستىق قات­تى قالدىقتاردىڭ جالپى كولەمى شامامەن 100 ملن تونناعا جاقىندايدى. سويتە تۇرا ءبىز جىل سايىن 5-6 ملن توننا قوقىس تاستايمىز. 2025 جىلعا قاراي بۇل مولشەر جىلىنا 8 ملن تونناعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن» دەگەن بولاتىن. اري­نە ء«تورت جىلدىڭ ىشىندە ءبىراز دۇنيە وزگەر­گەن شىعار» دەپ دەرەكتەردەگى قايشى­لىقتى جاقسىلىققا بالاۋعا بولادى. بى­راق قوقىس وڭدەۋدى تەك 2018 جىلى عانا ون پايىزدان اسىرعانىمىزدى ەسكەر­سەك, ەلىمىزدەگى قوقىستىڭ ناقتى كولە­مىن انىقتاۋ قيىن ەكەنىنە كوز جەتكىزە­مىز. شەنەۋنىك ايتقان 100 ملن مەن KazWaste العا تارتقان 47 ملن توننانىڭ ارا­سىندا باقانداي 53 ملن توننالىق ايىرماشىلىق بار. دەمەك نە اتقامىنەر قاتەلەستى, نە KazWaste-ءتىڭ دەرەكتەرى وتى­رىك. ەكىنىڭ – ءبىرى.

دەگەنمەن قالاي بولعاندا دا قازاق جە­رىندە شاشىلىپ جاتقان قوقىس از ەمەس ەكەنى انىق. وعان ءبىر عانا #Birge #TazaQazaqstan اكتسياسى كەزىندە 40 مىڭ توننا قوقىس جينالعانىنىڭ ءوزى ناقتى دالەل بولادى. بۇل قوقىستىڭ ارنايى پوليگونداردان ەمەس, دالادان, وزەن-كولدىڭ جاعالاۋى مەن ايدىندارىنان جينالعانىن نازاردا ۇستايتىن بولساق, قوقىس كولەمى بەيبىت شاحانوۆ ايتقان 100 ملن تونناعا جاقىنداپ قالادى-اۋ دەگەن كۇدىك پايدا بولادى. ونىڭ ۇستىنە KazWaste رەسمي تىركەلگەن پوليگوندارداعى قوقىس كولەمىن كورسەتتى. زاڭسىز قوقىس الاڭدارىنا قاتىستى دەرەك جوق. ال بىزدە ازاماتتار زاڭسىز قوقىس توگىپ جۇرگەن الاڭدار بارشىلىق. مىسالى, ءبىر عانا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بيىل زاڭسىز قوقىس توگىلىپ كەلگەن 884 الاڭ انىقتالىپتى. جەر كولەمى شاعىن وبلىستىڭ وزىندە جاعداي وسىنداي بولعاندا, ءىرى ايماقتار مەن ءوندىرىس ورىندارى مول وڭىرلەردەگى جاعدايدى بولجاي بەرۋگە بولادى. ءارى ءاربىر قازاقستاندىق جىلىنا ورتا ەسەپپەن 167 كيلودان ارتىق قوقىس تاستايتىنى بەلگىلى بولعانىمەن, كەيبىر وڭىرلەردە بۇل كورسەتكىش 400 كيلوعا دەيىن جەتەتىن كەزدەرى بولادى.

قوقىس دەمەكشى, ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ىشىندە قالدىقتاردىڭ ءتۇرلى ساناتتارعا بولىنەتىندىگى تاعى بار. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بىلتىر پوليگوندارعا 4,3 ملن توننا قوقىس تاستالعانىن انىقتاعان. ارينە بۇل جەردە دە KazWaste العا تارتقان 6 ملن توننا مەن  مينيسترلىك دەرەكتەرىندە قايشىلىق بار. بىراق, بىزگە بەلگىلىسى – بىلتىر جالپى قوقىستىڭ 2,8 ملن تونناسىن كوممۋنالدىق قالدىق قۇراعان. بۇل دەگەنىڭىز, ەلىمىزدە ارنايى ماماندانعان 601 مەكەمە جيناپ, تاسىپ اكەتەتىن كۇندەلىكتى قوقىس. وسىنشاما قوقىستىڭ 69,3 پايىزى پوليگوندارعا توگىلىپ, جيناقتالسا, 18,2 پايىزى سۇرىپ­تاۋدان ءوتىپ, قايتا وڭدەۋگە جى­بەرىلگەن. 12,5 پايىزى جويىلىپتى. وسى تۇستا كوممۋنالدىق قالدىقتى وڭدەۋدە ازدى-كوپتى جەتىستىگىمىز بار ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ويتكەنى ستاتيستيكا قوقىس وڭدەۋدە العا باسقانىمىزدى كورسەتىپ تۇر. ماسەلەن 2007 جىلى پوليگوندارعا 3,35 ملن توننا كوممۋنالدىق قوقىس تاستالسا, ونىڭ نەبارى 0,7 پايىزى عانا وڭدەلگەن. ارادان ون جىل وتكەن سوڭ, 2017 جىلى كوممۋنالدىق قالدىق كولەمى 2,98 ملن توننانى قۇراپ, وڭدەلگەن قوقىس كولەمى 14,8 پايىزعا جەتتى. بۇل دەگەنىڭىز كوممۋنالدىق قالدىقتى وڭدەۋ 21 ەسە وسكەنىن بىلدىرەدى. بىراق جالپى قوقىستى وڭدەۋ 2017 جىلى 9 پايىز عانا ەدى.

نەگىزى قوقىستى وڭدەپ, ودان پايدالى زات جاساپ شىعارۋ ءىسى الەمدە ءتاۋىر جولعا قويىلعان. قازاقستان دا بۇل باعىتتا شاما-شارقىنشا ارەكەت جاساپ كەلە جاتىر. قوقىستى سۇرىپتاۋعا دا ايرىقشا كوڭىل بولگەنبىز. ماسەلەن, 2016 جىلدان بەرى پوليگونداردا قۇرامىندا قورعاسىنى بار شامدار مەن اس­پاپتاردى, مەتالل سىنىقتارىن, پاي­دالانىلعان ماي مەن وزگە سۇيىقتىقتاردى, باتارەيالاردى, ەلەكتروندى قالدىقتاردى كومۋگە تىيىم سالىندى. بيىلعى قاڭتاردان باستاپ پلاستماسسانى, ماكۋلاتۋرا, كارتون مەن قاعاز قالدىعىن, اينەكتى كومۋگە رۇقسات بەرىلمەيتىن بولدى. 2021 جىلدان باستاپ قوقىس پوليگوندارىنا ازىق-ت ۇلىك جانە قۇرىلىس قالدىعىن كومۋگە بولمايدى. زاڭدا سولاي كورسەتىلگەن. بىراق ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىستا قالدىقتاردى سۇرىپتاپ, ارنايى كونتەينەرلەرگە ءبولىپ توگۋ داعدىسى ءالى قالىپتاسپاي جاتىر. ال مەملەكەت وسىناۋ داعدىنى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تەك 2016-2017 جىلدارى قۇ­رامىندا قورعاسىنى بار شامدار مەن باتارەيالارعا ارنالعان 2321 كونتەينەر, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتى سۇرىپتاپ جيناۋعا ارنالعان 8905 كونتەينەر, ەلەكتر جانە ەلەكتروندى جابدىقتارعا ارنالعان 289 كونتەينەر ساتىپ الىپ, بۇقارانىڭ پايدالانۋىنا ۇسىنعان-دى. تەك ءوزىمىز قوقىستى ميداي ارالاستىرىپ, ءبىر عانا جاشىككە لاقتىرا سالۋ ادەتىمىزدەن ارىلعان جوقپىز.