قوعام • 04 قازان، 2019

جاڭا زاڭ پەداگوگ مارتەبەسىن قانشالىقتى كوتەرەدى؟

650 رەتكورسەتىلدى

قازاقستانداعى ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قازان ايىنىڭ العاشقى جەكسەنبىسىندە مۇعالىمدەر مەرەكەسىن اتاپ وتەدى. بارشا پەداگوگ قاۋىمدى اتاۋلى كۇنمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ، وسى ورايدا ۇستازدار ءۇشىن بيىلعى باستى جاڭالىق بولعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ءسوز ەتپەكپىز. بۇل زاڭ جوباسى قوعامدا قىزۋ ءارى ەڭ كوپ تالقىلانعان قۇجات رەتىندە ەستە قالاتىن شىعار. سەبەبى ءبىلىم سالاسىنا قاتىسى بولمايتىن وتباسى جوق. «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا، قادىرلى ورىن – مۇعالىمدەردىكى» دەپ ماعجان اقىن ايتقانداي، قوعامىمىز زامان قالاي قۇبىلسا دا ەرتەدەن كەلە جاتقان ۇستازعا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءوز دەڭگەيىندە ساقتالىپ قالۋىنا مۇددەلى. سونىمەن جاڭا قابىلدانار زاڭدا نە قارالعان؟ ۇستازداردىڭ قاي قالاۋى قولداۋ تاپپاي تۇر؟

الەمدە العاشقى ەمەس

پەداگوگتاردىڭ مارتەبەسى الەم ەلدەرىندە قۇقىقتىق جاعىنان الدەقاشان رەتتەلىپ قويعان. حالىقارالىق ۇيىمدار بۇل تۇرعىدان وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ناقتى قادام جاسادى. سونىڭ ءبىر دالەلى – UNESCO مەن حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى (ILO) وكىلدەرىنىڭ «مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى ۇسىنىمدار» قۇجا­تىنا قول قويۋى. بۇل قۇجات 1966 جىلى 5 قازاندا وتكەن پا­ريجدەگى ارنايى ۇكىمەتارالىق كونفەرەنتسيا­دا قابىلداندى. UNESCO-نىڭ باس ديرەكتورى كويتيرو ماتسۋرا قول قويعان قۇجاتتا «بۇل مۇعالىمدەردىڭ قۇقىق­تارى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن، ولاردى دايارلاۋ مەن ودان ءارى ءبىلىم بەرۋدىڭ، جالداۋ مەن جۇمىستىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىمەن، وقۋ مەن وقىتۋدىڭ جاعدايلارىمەن بىرگە بەلگىلەيدى. ۇسىنىم قابىلدانعاننان كەيىن وتكەن ۋاقىت ىشىندە ونى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ مۇددەسىندە مۇعالىمدەردىڭ جاعدايىن جاق­سارتۋعا باعىتتالعان جەتەكشى قا­عيداتتار كەشەنى رەتىندە قاراس­تىرا باستادى» دەلىنگەن.

وسى ۇسىنىمداعى قاعي­داتتار بالا تاربيەسىمەن جانە ءبىلىم بەرۋمەن اينالىسىپ وتىرعان بارلىق مەكەمەنىڭ پەداگوگتارىنا ارنالعانى ايتىلىپتى. ال كوزگە ەرەكشە تۇسكەنى: «مۇعالىمدەر جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمداردىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسا الاتىنىن مويىنداعان ءجون، سوندىقتان ولاردى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساياساتتى ازىرلەۋگە تارتۋ كەرەك»، دەگەن سويلەم بولدى.

تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تۇگەل تارقاتىلسا...

حالىقارالىق قۇجات­تاعى وسى ءبىر قۇقىق ەسكەرىلگەن­دەي، بىز­­دەگى جاڭا زاڭ جوباسىن ازىر­لەۋگە ءبىلىم بەرۋ سالاسى­نىڭ ما­­مان­­دارى اتسالىستى ءارى م­ۇعا­ل­ىم­­دەردىڭ وي-پىكىرى مەن ۇسى­نىس­­تارى ەسكەرىلدى. بىراق قول­داۋ تاپپاي جاتقانى دا بارشىلىق.

سونىڭ ءبىرسىپىراسىن ءبىلىم سالاسىندا 28 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا جۇمادىلداەۆا اي­تىپ بەردى. ماجىلىسمەن پەدا­گوگ مار­تەبەسى تۋرالى ماسەلە­نىڭ بيىل عانا ەمەس، ءبىلىم سالا­سىنا قاتىستى ۇكىمەت ساعات­تارى­نىڭ بارلىعىندا، بيۋدجەت ءبولىنىسى كەزىندە دە، ءساتى تۇس­كەن ءار ۋاقىتتا كوتەرىلىپ جۇر­گەنىن جەتكىزدى. دەسە دە ءالى شە­شىل­مەي كەلە جاتقان ماسە­لە­لەر بار. سونىڭ ءبىرى – اتال­عان زاڭ جوباسىندا پەداگوگ­تار في­زي­كالىق جاعىنان ار­تىق جۇ­مىس­تارعا جەگىلۋدەن قور­­عال­­عانىمەن، مۇعالىمنىڭ جۇمىس بارىسىنداعى تىم كوپ اكادەميالىق جۇمىستارىنان بوساتىلۋىنا ءمان بەرىلمەگەنى. مۇ­عالىم قىزمەتىنىڭ قىر-سى­رىن مەڭگەرگەن دەپۋتات ال­داعى زاڭ جوباسىمەن جۇمىس با­رى­سىندا وسى باعىتتا جانە جال­­پى مۇعالىمنىڭ بەدەلىن كوتەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇ­مىس توبىنىڭ مۇشەلەرى جانە ساراپشىلارمەن بىرىگىپ جۇ­­مىس جۇرگىزەتىنىن جەتكىزدى.

«بۇل قۇجات زاڭدى كۇشىنە ەن­گەندە بارلىق تۇيتكىلدىڭ ءتۇيى­نى تۇگەل تارقاتىلىپ كەتەدى دەگەن وي بولماۋى كەرەك. سەبەبى مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ كەشەندى جۇمىستى قاجەت ەتەدى. ەڭ الدىمەن پەداگوگتىڭ وزىنە تىكەلەي بايلانىستى. مەن جۇمىس تاجىريبەمدە اتا-انالار بالاسىن ىزدەپ ءجۇرىپ بەرەتىن، ۇستاز بولىپ جاراتىلعانداي، نەبىر كەرەمەت مۇعالىمدەردى بى­لەمىن. ويتكەنى ولار ءوز جۇ­مى­سىن جەتىك مەڭگەرگەن. م­ىنە، مۇنداي ماماندارعا مۇ­عا­لىم­نىڭ مارتەبەسىن رەسمي بەل­گى­لەيتىن قۇجاتتىڭ ءتىپتى قاجەتى دە جوق. ەگەر پەداگوگ كاسىبي، بىلىك­تىلىگى جوعارى، وزىنە سەنىم­دى، ماماندىعىن، بالالاردى جان-تانىمەن سۇيەتىن جان بول­سا، ونىڭ بەدەلدى بولۋىنا ەش كەدەرگى كەسە كولدەنەڭ تۇ­را المايدى. اتالعان زاڭ بار بول­عانى زاڭدى كۇشى بار قۇقىقتىق قۇجات قانا بولىپ قالا بەرەدى»، دەيدى. ن.جۇمادىلداەۆانىڭ ويىن­شا، ەكىنشىدەن كەشەندى جۇ­مىستى جۇرگىزۋدە پەداگوگقا دەگەن قوعامنىڭ وڭ كوزقاراسى اۋاداي قاجەت. كەڭ كولەمدەگى قوعامدىق كوزقاراستى اتا-انادان باستاپ بارلىق ازامات قالىپتاستىراتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى بالانىڭ بولمىسى بيىك بولۋى ءۇشىن مۇعالىم­نىڭ مارتەبەسى جوعارى بولۋى كەرەك ەكەنىن الدىمەن اتا-انا ءتۇسىنۋى ءتيىس. «ۇشىنشىدەن، وزگە سالا ما­ماندارى دا پەداگوگ مار­تەبە­سىن كوتەرەتىن كەشەندى جۇ­مىس­تان قالىس قالماۋى قاجەت. ماسە­لەن، سوڭعى جىلدارى دارى­گەر­­لەر تۋرالى، ولاردىڭ جان الى­سىپ-جان بەرىسكەن جۇ­مى­سى، ولىممەن ارپالىسقان ەڭ­بە­گى كورسەتىلەتىن فيلم­دەر كوپتەپ شىقتى. ال مۇعالىم­دەرگە ار­نال­­عان سونداي كينوتۋىندىنى بى­لە­سىز بە؟ جوق! كينو­گەرلەردى دە قوعامعا تاربيە­لە­گەن، ولارعا دا ءارىپ تانىتقان ۇستاز عوي؟»، دەپ سالماقتى ساۋال تاستادى دەپۋتات.

 

مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ – ورتاق ءىس

راسىمەن دە، قازاقستاندا مۇعالىمنىڭ ەلەۋسىز ەڭبەگىن كور­سەتەتىن رەجيسسەرلىك جۇمىس­تار جوقتىڭ قاسى. ماسەلەن، ۇن­دىلەر تۇسىرگەن «جەردەگى جۇل­دىزدار» اتتى ديسلەكيا سيمپ­تومى بار بالانىڭ شىراعىن جاققان سۋرەت ءپانىنىڭ مۇعالىمى تۋرالى فيلم ءالى كۇنگە دەيىن كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. وسى ويعا ۇق­ساس سالماقتى ءسوزدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءشام­شا بەركىمباەۆا ايتىپ ەدى. «پەداگوگتىڭ قوعام الدىن­داعى بەدەلىن قۇجات قانا كوتەر­مەيدى. تاۋەلسىزدىك جىلدار­­­دان بەرى جازىلعان مۇعالىمنىڭ ەڭ­بەگى، وقۋشى ءومىرى، مەكتەپ تار­بيەسى تۋرالى ءبىر رومان نەمەسە قانداي دا ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ەڭبەك بار ما؟ بۇل رەتتە قالامگەر قاۋىم دا اتسالىسۋى كەرەك»، دەدى ارداگەر ۇستاز. البەتتە بۇل ءسوزدى تەك كينوگەرلەر مەن قالامگەرلەرگە قاتىستى دەپ قابىلداماۋ كەرەك، ونىڭ استارىندا جۋرناليستەر، اقىن-سازگەر، انشىلەر، بلوگەرلەر، جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنا اينالعىسى كەلەتىن كەز كەلگەن جانعا قاراتا ايتىلعان ەمەۋرىن جاسىرىن جاتىر دەۋگە بولادى. اقپاراتتىڭ الپاۋىت الاڭىنا اينالعان الەۋ­مەت­تىك جەلىلەردەگى ۋ-شۋ جەلدەي ەسىپ تۇرعان ۋاقىتتا ينتەر­نەت قولدانۋشىلارى دا مۇعا­لىم­دەر تۋرالى اقپاراتتى تارا­تۋدا وبەكتيۆتىلىككە، مادە­نيەت­تىلىككە سالعانى ابزال.

 

زەينەتكە ەرتە شىعا ما؟

كوپتەگەن مۇعالىم زەينەت جاسى تۋرالى ماسەلەگە الاڭ­دايدى. بۇل تاراپتاعى ۇسى­نىستى ەلىمىزدەگى پەداگوگ­تار تۇگەلىمەن قولداپ وتىر­عانى دا انىق بايقالادى. بىراق ءبى­لىم جانە عىلىم ءمينيسترى تامىز كەڭەسىنىڭ قورى­تىندى بري­فينگىندە زەينەت جاسىن قىس­قارتۋ تۋرالى مۇعالىم­دەر­­دىڭ ۇسىنىسىن جوعارىعا جەت­كىز­گەنىمەن، زاڭدى قارايتىن ءتيىس­تى ۆەدومستۆولاردان قولداۋ تاپ­پاي وتىرعانىن مالىمدەدى. «بىز­دە زەينەتكە شىعۋدىڭ زاڭدا بەكى­تىلگەن نورماسى بار. ەگەر پەداگوگتارعا زەينەتكەرلىككە ەرتەرەك شىعۋ قۇقىعىن بەرسەك، وندا دارىگەرلەر، شاحتەرلەر سەكىلدى باسقا دا سالانىڭ قىز­مەت­كەرلەرى كوتەرىلەدى. بۇل ماسەلە ءالى تالقىلانىپ جا­تىر. وڭ شەشىمىن تابادى دەپ ايتا المايمىز»، دەدى مينيستر. ال تاقىرىپتىڭ قالاي تال­قى­­لانىپ جاتقانىن سەنات دەپۋ­تاتى ءبىلىم سالاسىنداعى وزەك­تى ماسەلەلەردى كوتەرىپ جۇر­گەن مۇرات باقتيار ۇلى ءتۇ­سىن­دىردى. ونىڭ ويىنشا، بۇل تۇستا ماسەلەنىڭ ەكى جاعى بار، اربانى دا سىندىرمايتىن، وگىزدى دە ولتىرمەيتىن شە­شىم – زەينەتكەرلىككە شى­عۋ­دى مۇعالىمنىڭ وزىنە قال­دىرۋ. م.باقتيار ۇلى وسىدان ءبىراز بۇرىن 30 جىلدىق ۇزدىك­سىز پەداگوگيكا سالاسىندا ەڭبەك ءوتىلى بار ماماندار­دى زەينەتكە شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان. سول ۋاقىت­تا 18 جاسىندا وقۋعا تۇسكەن تالاپ­كەردىڭ جوو-داعى جۇرگەن جىل­دارى دا پەداگوگيكالىق ەڭ­بەك وتىلىنە ەسەپتەلەتىن، سون­دا مامان 30 جىلدان كەيىن 48-49 جاستا بولادى. «بۇل ۇسى­نىسىمىز كوپ تالقىلاندى. مىنە، ءدال وسى ويدى زاڭ جوباسى تۋرالى ءسوز قوزعالعالى بەرى پەداگوگتار قايتالاپ كەلەدى. بىراق مۇنىڭ ەكىنشى جاعى بار، 50 جاسقا جەتپەي زەينەتكە شىققان پەداگوگتىڭ زەي­نەت­اقى قورىندا قارجى از بولادى. سول سەبەپتى تاڭ­داۋ­دى پەداگوگتىڭ وزىنە قالدى­رايىق: ەگەر 49 جاستا زەينەتكە شىقسا، قورىنداعى قاراجاتىن زەينەتاقى ەتىپ بەرەيىك، 63 جاس­قا دەيىن ىستەگىسى كەلسە، زەي­نەت­­اقىنى دا سول ۋاقىتتا عانا قولىنا ۇستاتايىق. بۇل – جەكە ۇسىنىسىم، ءالى تالقىلانادى»، دەيدى سەناتور. سەبەبى قارجى مينيسترلىگى اتالعان ۇسىنىس­قا باي­لانىستى قاراجاتقا قا­تىس­تى زاڭدى جانە جۇيەلىك كە­دەر­گى­لەر بارىن العا تارتىپ­تى. دەپۋ­تات­تىڭ دەرەگىنشە، اۋدان، اۋىل­داردى ارالاپ، پەداگوگتارمەن كەزدەسكەندە ءبارى ەڭ ماڭىزدى ءۇش ۇسىنىس ايت­قان ەكەن. ولار قۇقىقتىق، ماتە­ريال­دىق جاعىنان قول­داۋ جانە زەينەتكەرلىك جاس تۋ­رالى زاڭدى كۇشى بار وز­گەرىس كەرەگىن جەتكىزگەن. قۇ­قىق­تىق قولداۋ دەگەنىمىز تۇسى­نىك­تى، ال ماتەريالدىق تۇر­عى­دا مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ تامىز كەڭە­سىن­دە مۇعالىمدەردىڭ جالاقى­سىن الداعى 4 جىلدا 2 ەسە كو­بەي­تۋ­دى تاپسىرعان-تىن. بۇل – كەلەسى جىلدان باستاپ پەداگوگتاردىڭ جالاقىسى 25%-عا كوبەيەدى دەگەن ءسوز. بۇدان بولەك، سىنىپ جەتەكشىلىگى مەن داپتەر تەك­سەر­گەنى ءۇشىن ەكى ەسە مول­شەردە; پەداگوگيكالىق شەبەر­لىگى ءۇشىن; تالىمگەرلىك ءۇشىن قوسىمشا اقى دا قاراستىرىلعان. ال ءۇشىنشىسى ءارى ەڭ كوپ كوتەرىلگەنى – زەينەتكەرلىك جاستى قىسقارتۋ تۋرالى ۇسىنىس بولعان ەكەن.

قايىر قىلساڭ، ءبۇتىن قىل

ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسى تامىز ايىن­دا الدىمەن ۇكىمەتتە قارا­ل­ىپ، قازىر پارلامەنت ءماجىلىسى­نىڭ قاراۋىندا جاتىر. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىزگە بەر­گەن رەسمي اقپاراتىندا: «وسى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدە پە­دا­گو­گيكالىق قوعامنىڭ ويى تىڭ­دالدى، ناتيجەسىندە 18 مىڭنان استام ءارتۇرلى ۇسى­نىس كەلىپ ءتۇستى. زاڭ جوبا­سىن­دا­عى باستى ماسەلە: پەداگوگ­تىڭ قۇقىقتارىن كەڭەيتۋ، وقۋ جۇكتەمەسىن ازايتۋ، ماتە­ريال­دىق/ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋلار، جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شارالارى. پەداگوگقا ءتان ەمەس فۋنكتسيالارعا تارتۋعا، شامادان تىس ەسەپ بەرۋگە، نەگىزسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ ارقىلى جۇكتەمەنى ازايتۋ بويىنشا جەكە نورمالار جاڭا زاڭ جوباسىندا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ىلەسپە زاڭدا كوزدەلدى»، دەلىنگەن. بىراق زاڭ جوباسىنداعى پەداگوگتىڭ كاسىبي قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ شارتتارى قاراستىرىلعان كاسىپتىك مىندەتتەرىنە جاتپايتىن جۇمىس تۇرلەرىنە تارتۋ تۋرالى 2-تارماقتا: «مىنالار­عا: 1) پەداگوگتى ونىڭ كاسىبي مىن­دەتتەرىنە بايلانىستى ەمەس جۇمىس تۇرلەرىنە تارتۋ­عا; 2) پەداگوگتان قازاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ زاڭناما­سىن­دا كوزدەلمەگەن ەسەپتىلىكتى نە اقپاراتتى ۇسىنۋدى تالاپ ەتۋگە; 3) پەداگوگتىڭ كاسىبي قىز­مەتىنە قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ زاڭدارىندا كوزدەل­مەگەن تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە; 4) پە­داگوگقا تاۋارلار مەن كور­سەتىل­ەتىن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ بويىنشا مىندەتتى جۇك­تەۋگە جول بەرىلمەيدى»، دەپ كور­سەتىلگەن. پەداگوگتار وسىن­داعى «جول بەرىلمەيدى» دەگەندى «تىيىم سالىنادى» سوزىمەن الماستىرۋدى ۇسىندى، سەبەبى ەكى ءسوزدىڭ سالماعىندا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار. قازاقتا «قايىر قىلساڭ، ءبۇتىن قىل» دەگەن ءسوز بار، مۇعالىمدەردىڭ مىن­د­ەتىنە جاتپايتىن جۇمىس­تارعا تارتىلماۋىن قالاساق، جول بەرىلمەۋىن ەمەس، تۇبەگەيلى تىيىم سالىنۋىن قاراستىرعان ءجون-اق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلدىك نىشاندار تاريحى

قازاقستان • بۇگىن، 18:14

اتىراۋ: ءۇي قاماققا قامالعان قىز

ايماقتار • بۇگىن، 18:00

بيىل اۋىلعا تابيعي گاز جەتەدى

ايماقتار • بۇگىن، 14:29

ۇقساس جاڭالىقتار