قازاقستان • 03 قازان، 2019

«بالانىڭ ءبارى ازامات بولۋ ءۇشىن جارالعان»

25 رەتكورسەتىلدى

ء«سابيدىڭ ءبارى باقىتتى بولۋ ءۇشىن جارالعان» دەپ ءان قاناتىمەن تەربەگەندەي، دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدى جاراتقان انادان تۋعاندا الالامايدى. شىر ەتە تۇسكەن شاقالاق ءوزىنىڭ العاشقى ايعايىمەن-اق مىنا دۇنيەگە جاڭا ءبىر ازاماتتىڭ كەلگەنىن ايگىلەيدى. بىراق مىنا زاماندا تۋا سالىسىمەن قۇجاتتالىپ، قايدا، قاشان تۋعانى انىقتالماعان ءسابيدىڭ كەيىنگى ومىردە اتتاپ باسقان سايىن الدىنان قيىندىق شىعادى.

نۇر-سۇلتان قالاسىندا «تۋعان كەزدە ەشكىم دە ۇمىت قالدىرىلماۋى ءتيىس» اتتى ازاماتتىعى جوق ادامدار ماسەلەسى بويىنشا ەكىنشى وڭىرلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. نە ءۇشىن؟ سەبەبى قازىر ادامداردىڭ، كوشىپ-قونۋدىڭ، كۇنكورىستىڭ قامىمەن شەكارا اسىپ، وزگە مەملەكەتكە تابان تىرەۋى قالىپتى جاعدايعا اينالدى. بىرەۋ زاڭدى تۇردە ەڭبەك ميگرانتى بولىپ تىركەلەدى، ەكىنشىسى ىقتيارحاتپەن سول ەلدە تۇرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ال ەندى ءبىرى زاڭدى اينالىپ ءوتىپ، ماۋسىمدىق كەزەڭدەردە ناپاقاسىن كورشى ەلدەردەن تاۋىپ، كەيىننەن وتانىنا ورالادى. ءومىر بويى كوشىپ-قونىپ، قايىر تىلەۋدى ءومىر سالتىنا اينالدىرعاندار تاعى بار. ولار ءۇشىن شەكارا دەگەن شارتتى عانا دۇنيەدەي. سول ءارى-بەرى شەكارا اسىپ جۇرگەندە تۋعان بالاسىن راسىمدەۋدى دە دەر كەزىندە ەلەمەيدى. ال قۇجاتسىز ادام تياناعى جوق، قۇقىعى ءالسىز، قورعاۋدان تىس جان. سوندىقتان دا وسىنداي وزەكتى ماسەلەنى ءسوز ەتكەن كونفەرەنتسياعا ورتالىق ازيادان 80-نەن اسا دەلەگات قاتىستى.

كونفەرەنتسيانى بۇۇ بوس­قىن­­دار ىستەرى جونىندەگى جوعار­عى كوميسسارىنىڭ باسقارماسى (بۇۇ بجكب) مەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىن­دەگى ۋاكىل بىرلەسىپ، بۇۇ بالا­لار قورى (يۋنيسەف)، بۇۇ ازيا جانە تىنىق مۇحيتىنا ارنالعان ەكو­نوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كو­ميسسياسى (ەسكاتو) جانە ەۋرو­پالىق وداقپەن (ەو) تىعىز ىنتى­ماق­تاستىقتا، تۋدى تىركەۋ، ازاماتتىق الۋعا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ جانە ورتالىق ازياداعى بارلىق بالالاردى ازاماتتىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارنالدى. «قاي ەل دە بۇل ماسەلەنى بالالاردى قورعاۋداعى ومىرلىك ماڭىزى بار شارالاردى ازاماتتىق تۋرالى زاڭدارعا قوسۋدى، سونىمەن قاتار تۋدى تىركەۋ جۇيەسىنە تىركەۋدەن كەش ءوتۋ مۇمكىندىگىن ەنگىزۋ سياقتى قاراپايىم جانە ەكونوميكالىق ءتيىمدى ءىس-قيمىلدار كومەگىمەن شەشە الادى. بۇل وزگەرىستەر تۋىلعان بالالاردىڭ ازاماتتىعى بولۋىنا جانە حالىقتىڭ وسال توپتارىنىڭ وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرى مەن شىعۋ تەگىن راستاپ، تۋ تۋرالى كۋالىك الۋىنا كومەكتەسەدى»،  دەگەن بۇۇ بجكب ازيا جانە تىنىق مۇحيت وڭىرىنە ارنالعان وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى يندريكا راتۆاتتە ءسوزىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار تۇگەل ماقۇلدادى.

كەيبىر دەرەككوزدەرگە قاراعاندا الەمنىڭ 78 ەلىندە 3 ميلليوننان استام ازاماتتىعى جوق ادام قۇقىقتىق قورعاۋدان تىس ءومىر سۇرۋدە ەكەن. وسىنداي پروبلەمانىڭ سالدارىنان قايتىس بولعان جاندى جەر قوي­نى­نا بەرۋدە دە قيىندىق تۋىپ، ازا­مات­تىعى جوق ادامنىڭ ارتىندا قال­عان جاقىندارىنىڭ الدىندا سان ماسەلە تۋىندايتىن كورىنەدى. «تۋدى تىركەۋ جانە ازاماتتىق قۇ­­قىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءاربىر با­لا­نىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى. قۇ­جاتتىڭ نەمەسە ازاماتتىعى بولماۋى كەسىرىنەن بالانىڭ بىلىكتى مەديتسينالىق كومەككە، ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە، جۇمىسقا ورنالاسۋى­نا جانە قوعامنىڭ ساياسي ومىرىنە قاتىسۋىنا مۇمكىندىگى شەكتەلەدى. تۋ كەزىندە بالالاردى تىركەۋ ولاردىڭ زاڭ الدىندا تانىلۋىن، قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگى العاشقى قادام بولىپ تابىلادى»،  دەدى يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن.

 تۋدى تىركەمەۋ وزدىگىمەن بالالاردى ازاماتتىعى جوق تۇلعا ساناتىنا قوسپايدى، الايدا تىركەلمەگەن جانە تۋ تۋرالى كۋالىگى جوق بولعان جاعدايدا، ادامنىڭ مەملەكەتپەن زاڭدى بايلانىسى بار ەكەندىگىن دالەلدەۋ قيىنعا سوعادى، دەيدى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار. سون­دىقتان دا قازاقستاندىق ساراپشىلار تۋدىڭ تىركەلۋىن جانە بارلىق بالالاردىڭ ازاماتتىق الۋ قۇقىق­تارىن قامتاماسىز ەتۋدە تۋدى تىركەۋ دەرەكتەرىن تسيفر­لاندىرۋ جانە سينحرونداۋدى، ۇلتتىق زاڭناماعا سايكەس تۋدى تىركەۋگە قاجەتتى قۇجاتتار تىزبەسىنە قاتىستى جۇرگىزىلگەن جۇمىس­تاردى، ولاردىڭ حالىقارالىق نورما­لارعا سايكەستەندىرۋى جايىندا ايتىپ بەردى.

دەلەگاتتار بارلىق ادامنىڭ ازامات­تىعى بولۋى ءۇشىن جاھاندىق #Ibelong ازاماتتىقسىزدىقتى بولدىرماۋ ناۋقانىن وتكىزۋ مەرزى­مى­نىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قول جەت­كى­زىلگەن ناتيجەلەرگە شولۋ جۇرگىزە كەلە، ناۋقاندى 2024 جىلعا قا­راي اياقتاۋ بويىنشا جاڭا مىن­دەت­تە­مە­لەر قابىلدادى. بۇدان بولەك كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ورتا­لىق ازيا مەملەكەتتەرىندە الداعى ۋاقىتتا جۇرگىزىلەتىن ۇلتتىق حالىق ساناقتارىندا تىركەلمەگەن بالالار مەن ازاماتتىعى جوق تۇلعالار جاع­داي­ىنىڭ تولىق كورىنىسىن انىقتاۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادى.

 جيىندا سويلەگەن ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ازاماتتىعى جوق ادامدار ماسەلەسى بۇگىنگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندەگى ميلليونداعان ادامعا قاتىستى پروبلەما. بۇل ءوز كەزەگىندە ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىنان ايىرىلۋىنا اكەلىپ سوعادى، وسىنىڭ ناتيجەسىندە ولار سايا­سي جانە ەكونوميكالىق ومىردەن تىس قالىپ، سان ءتۇرلى كەمسىتۋشىلىك پەن قاتىگەزدىككە ۇشىرايدى. سوندىقتان بارلىق ادامنىڭ ازاماتتىعى بولۋ ءۇشىن بۇكىل الەمدە كۇش بىرىكتىرىپ ارەكەت ەتۋ اسىل مۇراتتىڭ ءبىرى بولماق. سول سەبەپتى ورتالىق ازيا وڭىرىندە شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەن ءاربىر ءسابيدىڭ تۋعان كەزىندە تىركەلۋى، تۋ تۋرالى كۋالىككە جانە ازاماتتىق الۋ قۇقىعىنا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق جانە پروتسەدۋرالىق تۇزەتۋلەر سالاسىنداعى وزىق تاجىريبەلەرمەن بولىسەتىن وڭىرلىك قۇرىلىم قۇرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.

 كونفەرەنتسياعا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ۋاكىلدىكتەردىڭ قىزمەت­كەرلەرى مەن قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان، تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستان ۇكىمەتتەرىنىڭ وكىلدەرى، سونىمەن قاتار ازاماتتىق ماسەلەسى بو­يىنشا ءىس-تاجىريبەلەرى بار ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارى، حالىقارالىق ۇيىم­دار مەن بۇۇ وكىلدەرى قا­تىس­تى. كونفەرەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ازيموۆا، ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ، بۇۇ بجكب ازيا جانە تىنىق مۇحيت وڭىرىنە ارنالعان وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى يندريكا راتۆاتتە، يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن قاتىستى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

Grand Slam جارىسىندا بەلدەسەدى

سپورت • بۇگىن، 08:30

مەكسيكالىقتىڭ قارسىلاسى اتانۋى مۇمكىن

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:29

وقىرمانمەن وي ءبولىستى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:17

قياناتقا قارسى تۇرعان گازەت

رۋحانيات • بۇگىن، 07:49

جەمقورلىق جەرگە قاراتادى

قوعام • بۇگىن، 07:48

«ءبىر سىناعان جاماندى...»

ايماقتار • بۇگىن، 07:46

ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەرلىگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:43

ەل يگىلىگىن ەسەلەگەن جان

رۋحانيات • بۇگىن، 07:32

ەڭ قىمبات ۇلتتىق برەندتەر

الەم • بۇگىن، 07:23

تەڭگەنىڭ تەگەۋرىنى

قارجى • بۇگىن، 07:21

سەنىم كاپيتالى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:18

قور الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:04

ۇقساس جاڭالىقتار