ءتورت ت ۇلىك مالعا جايلى, جايىلىمدىق جەرى مول قاراعاندى وبلىسىندا «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە الىپ, اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانىڭ سانىن ارتتىرىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – اباي اۋدانىنا قاراستى دۋبوۆسكي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ الاباس قىستاعىنداعى «ەرجانوۆا ك.ر.» شارۋا قوجالىعى. شارۋاشىلىق باسشىسى التاي ابىشەۆ 2018 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە الىپ, وعان اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مەن مال ازىعىن ساتىپ الدى. قولداعى مالىنىڭ ساپاسى مەن سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن سىرتتان اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا اكەلگەن شارۋا ەلدەگى ەت ەكسپورتىنىڭ الەۋەتىنە ۇلەس قوسپاق.
– بىلتىر «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى 70 ملن تەڭگە نەسيە الدىم. وسى اقشاعا رەسەيدەن «انگۋس» تۇقىمدى 104 باس ءىرى قارا ساتىپ الدىق, قارجىمىز مال ازىعىنا دا جەتتى. جالپى, سيىرلارىمىز سۋىققا ءتوزىمدى, تەز سالماق جينايدى. ءبىزدىڭ ارقانىڭ كليماتىنا بەيىمدەۋدىڭ اسا قاجەتى جوق. ۋاقىتىندا ۆەتەرينارلىق ءىس-شارالارىن جاساپ, باقىلاپ وتىرساق بولعانى. قازىر بىزدە ون ادام جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا اسىل تۇقىمدى مال سانىن كوبەيتىپ, شارۋاشىلىعىمىزدى كەڭەيتە تۇسسەك, ەلىمىزدىڭ ەت ەكسپورتىنا ۇلەس قوسساق دەيمىز. اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. مال ازىعىن دايىندايتىن تەحنيكامىز جەتكىلىكتى. ءشوپتى ءوزىمىز شاۋىپ الامىز. جەمدى ساتىپ الىپ, ءتۇرلى راتسيوندارىن قوسىپ دايىندايتىن ارنايى تەحنيكامىز دا بار. جالپى, جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامعا قازىر بارلىق جاعداي جاسالعان. تەك ەڭبەك ەتۋ كەرەك, – دەدى ا.ابىشەۆ.
شەت اۋدانىنىڭ بۇعىلى-تاعىلى تاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان ءداريا اۋىلىنداعى «سالاۋات» قوجالىعىنىڭ باسشىسى جاقسىلىق سوپىجانوۆ تا بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ جەرگىلىكتى فيليالىنان «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە رەسىمدەپ, وعان اسىل تۇقىمدى سيىر مەن مال ازىعىن دايىندايتىن تەحنيكا ساتىپ الدى. مەملەكەت بەرەتىن سۋبسيديادان دا ۇلەسىن الىپ, ۇلكەن ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسكەن. اتاكاسىپتىڭ ارقاسىندا شارۋانىڭ اۋلەتى اۋقاتتى تۇرادى. ءتىپتى مال باعۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولداناتىن شارۋا جايىلىمدىق جەرىن ءتيىمدى يگەرۋ ءۇشىن «ەلەكتروندى جايىلىم» قوندىرعىسىن ورناتىپ قويعان.
– بىلتىر «گەرەفورد» دەگەن اسىل تۇقىمدى 69 باس سيىر ساتىپ الدىم. قوردىڭ ءبىز سياقتى شارۋالارعا كورسەتىپ وتىرعان قولداۋىنا رازىمىز, نەسيە شارتتارى كوڭىلىمىزدەن شىعادى. ەكى جىل جەڭىلدىك مەرزىمى بىزگە ءبىرشاما كومەك بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مالىمىزدى تولدەتىپ, شارۋاشىلىعىمىزدىڭ الەۋەتىن كوتەرىپ العانشا نەسيە تولەمەيمىز. قازىر بەس ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىن. جەم-ءشوپ دايىندايتىن تەحنيكامىز بار, جايىلىمدىق جەرىمىز بار. الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان تاعى نەسيە الىپ, مال اكەلۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدى ج.سوپىجانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, مال باعۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن دە قولدانا ءبىلۋ كەرەك. وسى ارقىلى جايىلىمدىق جەردى ۇنەمدەۋگە بولادى.
– مىسالى, مەن قازىر «ەلەكتروندى جايىلىمنىڭ» راحاتىن كورىپ وتىرمىن. ءوزىم سياقتى شارۋالارعا تۇسىندىرە كەتەيىن. جايىلىمدى قورشاپ قويامىز. بۇل ءۇشىن كوپ دۇنيە كەرەك ەمەس, ءار جەردەن قادا قاعىپ, توق جۇرەتىن سىم تارتسا جەتكىلىكتى. قورشاۋدان مال شىعا المايدى. باسىندا 50 گەكتار جەردى قورشاعانبىز, قازىر 200 گەكتارعا جەتكىزدىك. ىشتەن سىرتقا مال شىعا المايدى, سىرتتان يت-قۇس تا كىرە المايدى. باعاسى دا قىمبات ەمەس, – دەيدى ول.
قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى باعلان ارىستانبەكوۆ مال سانى بيىل بىلتىرعىدان 28 پايىزعا وسكەنىن ايتتى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى تاراپىنان بەرىلەتىن نەسيە ايتارلىقتاي سەپ بولدى دەيدى ول.
– اۋداننىڭ جوسپارى بويىنشا شەتەلدەن 1 300 باس ءىرى قارا اكەلۋىمىز كەرەك بولاتىن. 27 شارۋا قوجالىعى اسىل تۇقىمدى مال اكەلىپ ۇلگەردى, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 7-8 قوجالىق قوراسىن مالعا تولتىرماق. مالدىڭ ءبارى قازىر ءبىزدىڭ جەرگە بەيىمدەلۋدەن ءوتىپ جاتىر. اۋدان بويىنشا بيىل 5 600-دەن استام ەركەك تايىنشالاردى بورداقىلاۋ الاڭدارىنا تاپسىرۋ جوسپارلانعان, سونىڭ 2 مىڭنان استامى تاپسىرىلدى. ەكسپورتقا 220 توننا ەت شىعارامىز. شارۋالارعا بەرىلەتىن سۋبسيديا ماسەلەسى تولىق شەشىلگەن دەپ ايتا الامىن. سۋبسيديا قارجىسى تۇسە قالسا, الۋعا دايىن قوجالىقتار كەزەكتە تۇر. وسى تۇستا ايتا كەتەيىن, كوپتەگەن كاسىپكەر ازاماتتاردىڭ اگروسەكتورعا ەرەكشە ءمان بەرىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. جاڭادان شارۋا باستاعانداردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. جەر بار, جەر الۋدىڭ ءوز ءتارتىبى تاعى بار. ارنايى كونكۋرس بولادى, سوعان ازاماتتار قاتىسىپ, ىڭعايلى جەردى الادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى جەرگىلىكتى ىسكەر ازاماتتارعا ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. نەسيە شارتتارى ىڭعايلى, پايىزدىق ۇستەمەسى تومەن, شارۋالاردىڭ ەڭسە تىكتەپ الۋىنا مۇمكىندىك رەتىندە ەكى جىلعا دەيىنگى جەڭىلدىك مەرزىمى قاراستىرىلعان. اۋداندا مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى بارلىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. شارۋالاردىڭ ليزينگ ارقىلى تەحنيكالارىن جاڭارتۋعا دا جاعداي بار, – دەيدى ب.ارىستانبەكوۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ قاراعاندى فيليالىنىڭ ديرەكتورى اسقاربەك ماقسۇمحان «سىباعا» باعدارلاماسىمەن نەسيە الىپ جاتقان شارۋالارعا جاسالىپ جاتقان جاعدايلار مەن جەڭىلدىكتەر تۋرالى ايتىپ بەرگەن ەدى. بيىل جەرگىلىكتى فيليال 7,5 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپتى. «سىباعا» بويىنشا 50 شارۋاشىلىقتىڭ 3 500 باس مال ساتىپ الۋىنا 2,5 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپتى.
– وسى ايماقتاعى 44 شارۋاشىلىقتان 2800 ءىرى قارا ساتىپ الۋعا ءوتىنىش قابىلداعانبىز. 26 ءوتىنىش ماقۇلدانىپ, شارۋالار 1 710 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الدى. قالعاندارىنا دا نەسيە بەرىلەدى, جىل سوڭىنا دەيىن قورالارىنا مالدارىن كىرگىزىپ ۇلگەرۋگە ءتيىس دەپ وتىرمىز, – دەدى ول.
جالپى, «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى شارۋالارعا 70 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى نەسيە 15 جىلعا 14 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن بەرىلەتىنىن ايتا كەتەيىك. ونىڭ 10 پايىزىن ۇكىمەت سۋبسيديالايدى. نەسيە بەرىلگەننەن كەيىن 2 جىلعا دەيىنگى جەڭىلدىك مەرزىمى بار. كەپىلدىككە م ۇلىك قويۋ ماسەلەسى دە جەڭىل. قور باسشىلارى شارۋاشىلىقپەن اينالىسامىن دەگەن ازاماتتارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋگە ءازىرمىز دەپ وتىر. «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە الامىن دەۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپقا دا توقتالا كەتەيىك. شارۋالار العان نەسيەگە مال, تەحنيكا جانە مال ازىعىن ساتىپ الۋى ءتيىس. مال ۇستايتىن قوراجايى, تالاپقا ساي جايىلىمدىق جەرى بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ەركەك تايىنشالاردى وتكىزەتىن بورداقىلاۋ الاڭدارىمەن كەلىسىمشارت جاساسقانى ءجون. كەپىلگە قوياتىن مۇلكى بولماعان جاعدايدا, نەسيە ارقىلى ساتىپ الاتىن مال مەن م ۇلىكتى قويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
