بالانىڭ الدىنداعى وقۋلىق – ءبىلىمنىڭ بۇلاعى. ال ول ءمولدىر, تازا, تۇنىق بولماي, قاتە, بۇرىس تۇسىنىك قالىپتاستىرسا, ساناعا كۇدىك ۇيالاتسا, قالاي بولماق؟ وقۋلىقتار ساپاسى جانە مەكتەپتەردى وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانعان وتىرىستا ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىسى ءبىر كۇن بۇرىن كىتاپتاردى الدىرتىپ قاراعانىن, قاتەلەردەن كوز سۇرىنەتىنىن العا تارتىپ, وقۋلىقتاردى ساراپتاۋ جانە «وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن سىنعا الدى. باس پەداگوگ بايقاعانداي, فيزيكا پانىنەن بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ شەشىمى دۇرىس نۇسقامەن سايكەس كەلمەيدى, ەندى ءبىر وقۋلىقتا ەكى بالانىڭ ءبىرىن اتىمەن, ەكىنشىسىن تەگىمەن جازىپتى. ال اعىلشىن تىلىندەگى سوزدەر قازاق نەمەسە ورىس تىلىنە (ورىس سىنىپتارىنا ارنالعان وقۋلىق) قاتە اۋدارىلعان. جارايدى, مۇعالىم ونىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ دۇرىسىن جاتتاتادى دەلىك, بىراق وقۋلىقتان قاتە كۇتپەيتىن بالا مۇعالىمگە سەنىمسىز بولىپ قالماي ما؟
ەڭ قىزىعى, كورسەتىلگەن قاتەلىكتەردى «وقۋلىق» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بەيبىتكۇل كارىموۆا ورەسكەل ولقىلىققا ەمەس, تەحنيكالىق اقاۋعا جاتقىزىپ اقتالدى. «وزدەرىڭىز كۋا بولعان قاتەلەر كوبىنە تەحنيكالىق جاعىنان كەتكەن. ال ەندى اعىلشىننان بۇرىس اۋدارىلعان سوزدەردى الدىمەن كورۋىمىز كەرەك. سونان سوڭ باسپالاردان كىتاپقا دۇرىس اۋدارمانىڭ قوسىمشاسىن بەرۋدى تالاپ ەتەمىز», دەيدى. ونسىز دا كىتاپ, جۇمىس داپتەرى, سوزدىك داپتەر, جازۋ داپتەرىن ارقالايتىن بالاعا ەندى مىنا قوسىمشا جۇك بولاتىنىن ايتپاعاندا, ميىن اشىتىپ جىبەرەتىنى ءسوزسىز. ورتالىق باسشىسىنىڭ ۋاجىنە مينيستر: «جىل سايىن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى تۋرالى ايتىلىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى حالىقتىڭ نارازىلىعى كوپ. ءبىز مۇنىمەن كەلىسۋىمىز كەرەك. شىنىندا دا, قاتەلەر مەن ماسەلەلەر بار. بىرەۋ ولاردى قاتە دەپ ەسەپتەيدى, ەندى ءبىرى تەحنيكالىق قاتەلىك دەپ اتايدى, بىراق قوعامدى بۇل قىزىقتىرمايدى. ءبىز وقۋلىقتاردى دايىندايمىز, سوندىقتان جۇمىستىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىنە ءمان بەرۋىمىز كەرەك», دەپ جاۋاپ بەردى. بىراق ماسەلە مۇنىمەن شەشىلە مە؟
ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋدى قولعا الدىق, ال ونداي ورتانىڭ وكىلدەرى قانداي دا ءبىر پروبلەمانى ورتاعا تاستاپ قانا قويماي, ونىڭ شەشۋ جولدارىن دا ۇسىنۋى ءتيىس. وسى ۇستانىمعا بەكىدى مە, جوق «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدىنىڭ» كەرى كەلگەنىن قالامادى ما, بۇل جولى مينيستر بار قاتەلىكتەر مەن ونىڭ سەبەبىن اشىپ كورسەتتى. ماسەلەنىڭ ابدەن قوردالانعانىن, وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جۇيەلى جۇمىستى قاجەت ەتەتىنىن جەتكىزدى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ويىنشا, ەڭ الدىمەن ساراپتاما جۇرگىزۋ پروتسەسىن جاقسارتۋ كەرەك. بۇل رەتتە ساراپشىلار تۇراقتى تۇردە وقۋلىقپەن جۇمىس ىستەي الاتىن ارنايى پلاتفورما اشۋدى ۇسىندى. راسىندا, وقۋلىقتار قانشاما ادامنىڭ قولىنان وتەدى, ەڭ سوڭىندا مايتالمان مامانداردان قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا ساراپتايدى. بىراق قاتە ولاردان دا ءوتىپ, باسپاعا كەتەدى. مينيستر مۇنىڭ ارتىندا نەنىڭ تۇرعانىن بىلەتىندەي, ساراپشىلار مەن پاندىك كوميسسيا قۇرامىنا ەنەتىن ساراپشىلاردى مالىمەتتەر بازاسىنان جاسىرىن ادىسپەن تاڭداپ الۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق مىقتى مۇعالىمنىڭ ءبارى بىردەي جاقسى ساراپشى بولا المايتىنىن ايتقان ا.ايماعامبەتوۆ كوميسسيا قۇرامىنا ىرىكتەلگەن پەداگوگتاردى جانە وقۋلىقتاردىڭ اۆتورلارىن ارنايى كۋرستان وتكىزۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. بۇدان بولەك باسپالارعا قاتىستى جۇمىستارعا ناقتى قادامدار جاساۋ جونىندە دە ايتىلدى. «ەلەكتروندى پلاتفورما ارقىلى باسپالارعا ايتىلعان ەسكەرتۋلەردىڭ ناتيجەسى باقىلانىپ, ءار ەسكەرتۋگە ناقتى جاۋاپ بەرىلۋى ءتيىس. وقۋلىقتاردا قاتە جىبەرىلگەن جاعدايدا باسپا ءوز قاراجاتىنا وقۋلىقتاردى الماستىرادى. ال قاتەلەردى جوندەمەگەن جاعدايدا باسپاعا بەلگىلى ءبىر سانكتسيالار قولدانىلادى», دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, اتا-انالاردىڭ قارسىلىعىن تۋعىزاتىن وقۋلىقتاردىڭ باعاسى مەن كولەمىن مينيسترلىك باقىلاۋدا ۇستايدى. سونىمەن قاتار وقۋلىقتاردىڭ رەتسەنزياسىمەن جاسىرىن جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ساراپشىلار جۇمىس بارىسىندا وقۋلىقتىڭ اۆتورى كىم ەكەنىن بىلمەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ساراپشىنى قۇراستىرۋشى تاراپىنان كورسەتىلەتىن قىسىمنان بوساتادى.
بۇل رەتتە سىن تاعىلعان باسپا وكىلدەرىنىڭ دە ايتارى بار. «جازۋشى» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ەسەنعالي راۋشان وقۋلىق باعاسىنىڭ قىمبات بولاتىن سەبەبى, پوليگرافياعا قاجەتتى جابدىقتاردىڭ رەسەيدەن اكەلىنەتىنىندە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «پوليگرافيالىق ماشينالاردىڭ جابدىقتارى, بوياۋلارىن شىعاراتىن كاسىپورىن, وكىنىشكە قاراي قازاقستاندا جوق. ءبىز ونى كوبىنە رەسەيدەن اكەلەمىز. ال كورشى ەلدەگى ەكونوميكالىق احۋال قازىر اسا جاقسى ەمەس. وسىنىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە وقۋلىق قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنا اسەر ەتەدى», دەيدى باسپا باسشىسى. ال قاتەلىكتەر حاقىندا «ارمان-پۆ» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى قىمبات امانتۇرلىقىزى باسپالارعا بەرىلەتىن ۋاقىتتىڭ دا وقۋلىق ساپاسىنا تيگىزەتىن ءوز ىقپالى بارىن ايتتى. «بارلىق باسپالاردىڭ باسىندا بار, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە بىزگە وقۋلىق باسۋعا تۋرا كەلەدى. نازارباەۆ مەكتەبىندە ۇيىمداستىرىلعان شەتەلدىك باسپا وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە لوندوننان كەلگەن مامان ءار وقۋلىققا 18 اي بەرىلەتىنىن ايتىپ ەدى. سوندا قىزىعا قارادىق. بىلاي قاراساڭىز, بىزگە دە سونداي ۋاقىت بەرىلەتىن سياقتى, الايدا ءىشىنارا وزگەرىستەر ءجيى ورىن الادى. وعان قوسا وقىتۋ باعدارلامالارى تولىق تۇراقتالماعان. مىسالى, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ باعدارلاماسى زامان اعىمىنا قاراي قۇبىلىپ وتىرادى. جاڭارتىلعان باعدارلاماعا ساي ءبىر تاقىرىپ بارلىق پاندە وقىتىلادى, بىراق ونى گەندىك ينجەنەريانى قازاق تىلىنە ەنگىزگەندە تۋعان داۋ سەكىلدى, قوعام قابىلداماي جاتادى. سونداي ساتتەردە قاتەلىك كوپ كەتەدى. ويتكەنى اسىقتىرعاندا كوررەكتورلار مەن رەداكتورلار ءجىتى وقىپ ۇلگەرە الماي قالادى. وسىدان كەلىپ وقۋلىقتىڭ كولەمى دە ۇلعايادى, سەبەبى كوپ نارسەنى سىيعىزۋ كەرەك», دەيدى ق.امانتۇرلىقىزى. ول جوعارى ۆەدومستۆو تاراپىنان 2020 جىلعا دەيىن باعدارلامالار تولىق بەكىتىلەتىنىن العا تارتىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن كەيىن ساپا العا شىعاتىنىنا سەنەدى.
Unicef قورىنداعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى تاتيانا ادەريحينا مەكتەپ ماسەلەسىندە ءار ەلدىڭ وزىندىك ساياساتى بولاتىنىن, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ جولىندا كۇردەلى قادامدى باستان وتكىزىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, مەكتەپ باعدارلاماسىنا قاتىستى مەملەكەتتىك ساياسات ونداعى جۇيەگە ءسوزسىز اسەر ەتەدى. ء«ار ەل ءوزىنىڭ وتاندىق ءادىسى مەن تاجىريبەسىن قالىپتاستىرىپ المايىنشا, وسىنداي ولقىلىقتار ورىن الا بەرەدى. ياعني قاي جول, قاي جۇيە, قانداي ءادىس, قايسى باعدارلاما دۇرىس ەكەنىن ساراپتاۋ, ءاردايىم وزگەرىپ وتىراتىن زاماننىڭ تالابىنا ساي بالالاردى وقىتاتىن وقۋلىقتى ازىرلەۋ ءبىر كۇننىڭ نەمەسە ءبىر جىلدىڭ شارۋاسى ەمەس. ويتكەنى بازالىق ءبىلىم بەرەتىن وقۋلىق بارلىق تانىم-تۇسىنىك پەن ءىلىم-عىلىمعا نەگىز بولادى. وسى ورايدا مەن قازاقستانعا بۇل دەڭگەيدەن لايىقتى ناتيجەمەن شىققان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قولدانۋدى ۇسىنامىن», دەيدى حالىقارالىق ساراپشى. ول ءبىلىم جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان مەملەكەتتەردەگى مەكتەپتەردە بالالارعا بازالىق بىلىمنەن بولەك قوسىمشا دەرەك كوزدەر كوبىرەك بەرىلەتىنىن ايتادى. سوندا بالالار ءوز بەتىنشە ىزدەنىپ, ءبىلىم كوكجيەگى كەڭەيە تۇسەدى. بۇل – يننوۆاتسيا مەن عىلىمنىڭ باستاۋى. سەبەبى جاڭالىق اشۋ ءھام تۇپكىلىكتى زەرتتەۋ شىن مانىندە كوپ ادام ويلايتىنداي قىزىعۋشىلىقتان ەمەس, كۇماندانۋدان باستالادى.
قوعام – قوزعاۋشى كۇش. ال ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قاتىسى بولمايتىن قوعامنىڭ مۇشەسى جوق. قوعامدا تالقىعا تۇسكەن كوپ ماسەلە شەشىمىن تابادى. بىراق قوعام ونىڭ ءتۇيىنى تولىق تارقاتىلعانشا تابانداپ تۇرىپ العاندا عانا رەتكە كەلەدى. بۇل – قوعامدىق ينستيتۋتتار زەرتتەۋشىلەرىنىڭ تۇجىرىمى. ال ونى قوعامنىڭ كەز كەلگەن مۇشەسى ومىرلىك تاجىريبەدەن انىق كورىپ-اق ءجۇر. Okulyk-edu.kz سايتىندا قوعامدىق باقىلاۋ رەتىندە «ساراپشى بولعىڭىز كەلە مە؟» ايدارى ىسكە قوسىلعان. بۇل ارقىلى قوعام مۇشەلەرى اتىنان مۇعالىمدەر مەن اتا-انالار وزدەرىنىڭ وي-پىكىرلەرىن قالدىرا الادى. الايدا قاتەنىڭ ءبارى كوزگە كىتاپ باسىلعاندا كورىنەدى, سوندا ساراپشى بولۋعا ءاتۇستى قارايمىز با, الدە ونداعى جازىلعان ەسكەرتپەلەر مەن كەمشىلىكتەر ەسكەرىلمەي مە؟ ماسەلە – قۇرىلىمدىق ديالوگتىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلماي وتىرعانىندا سەكىلدى.
ءسوز سوڭىندا وقۋلىقتارعا قاتىستى ويدى ماڭىزدى اقپاراتپەن تولىقتىرعىمىز كەلەدى. 1 قىركۇيەكتەن باستاپ مينيسترلىكتىڭ سايتىندا EPUB فورماتىنداعى 1-10 سىنىپتارعا ارنالعان وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارى ورنالاستىرىلادى. بۇل ءبىلىم الۋشىلارعا ەلەكتروندى قۇرىلعىلار ارقىلى وقۋلىقتاردى قولدانۋعا جانە وقۋشى سومكەسىنىڭ سالماعىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
