ماگيستراتۋرا: جاڭا تالاپ ءتيىمدى مە؟

ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىسى اسحات ايماعامبەتوۆ ۆيتسە-مينيستر كەزىندە ماگيستراتۋرانىڭ گرانتتارى كەلەسى جىلدان باستاپ ۇمىتكەرلەردىڭ بىرىڭعاي ەمتيحانداعى قورىتىندىسى بويىنشا بولىنەتىنىن جازعان ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا وسىعان دەيىن ماگيستراتۋرا گرانتتارى جوو-عا بەرىلىپ, ولار وزدەرى تاپسىرما دايىندايتىن جانە ۋنيۆەرسيتەتتەر ەمتيحان وتكىزىپ, ءتۇسۋ تۋرالى شەشىمدى دە وزدەرى قابىلدايتىن. ەندى GMAT فورماتى بويىنشا بىرىڭعاي ەمتيحان بولادى. ياعني ۇمىتكەرلەر ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى وتكىزەتىن كەشەندى تەستىلەۋدەن ءوتۋى كەرەك. «وسى تەستىلەۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى تۇرعىسىندا قورىتىندىسى سارالانىپ, جوعارى بالل جيناعان تالاپكەرلەر گرانت الادى, سايكەسىنشە ەرىكتى تۇردە ءوزى جوو تاڭدايتىن بولادى. وسىلايشا «گرانت ماگيسترانتتىڭ سوڭىنان ەرەدى» دەگەن قاعيدا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جوو باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋى ءتيىس جانە گرانتتاردىڭ ءسوزسىز اشىق جانە ءادىل تاراتىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەپ جازعان بولاتىن ا.ايماعامبەتوۆ.

جاڭا تالاپ – تىسقاققاندى تاڭداۋعا توسقاۋىل

جاڭا تالاپ بويىنشا وتكىزىلەتىن كە­شەندى تەستىلەۋدە تالاپكەرلەر ءبىر جاۋا­بى بار 50 سۇراقتىق اعىلشىن تىلىن­دەگى جانە 30 سۇراقتىق وقۋعا دايىن­دىعىن انىقتايتىن, سونداي-اق 50 تاپ­سىر­مادان تۇراتىن بىرنەشە جاۋابى بار ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ بە­يىنى بويىنشا تەست تاپسىرادى. نە­گىز­گى وزگەرىس ۇمىتكەرلەردىڭ شەت تىلى­نەن ءبىلىمىن دالەلدەۋىندە ەمەس, ول بۇ­رىن دا سولاي بولعان, باستىسى – ولار­دىڭ ءبىلىم الۋعا دايىندىعى بويىنشا اناليتيكالىق جانە سىني ويلاۋ تەس­تىن تاپسىرۋى تيىستىگىندە. بۇدان بو­لەك 2 سالالىق ءپان بويىنشا ءبىلى­مى تەكسەرىستەن وتپەك. بۇل تۇستا دا شي­كى­لىك بار. ماسەلەن, بۇرىن شىعار­ما­شىلىق ماماندىقتاردىڭ ۇمىتكەرلەرى ءوزىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارنايى ەمتيحاندا دالەلدەيتىن. ال سوڭعى وزگەرىس بويىنشا تەك تەستىلەۋمەن انىقتالماق.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قابىل­داۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلى ماگيستراتۋرا بويىنشا جالعىز ديزاين ماماندىعىندا عانا شى­عار­ماشىلىق ەمتيحان بار ەكەنىن جەتكىزدى. جۋرناليستيكا, ارحي­تەك­تۋرا, دەنە شىنىقتىرۋ سىن­­دى ماماندىقتارعا تاپسىر­ۋ­شى­لار سالاعا يكەمدىگىن بۇرىن­عى­داي كوزبە-كوز كورسەتە المايدى, تەك پاندىك سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋمەن انىقتالادى. بۇل قان­شالىقتى ۇزدىك تالاپكەردى ىرىك­تەۋگە سەپتەسەدى؟ ويتكەنى ما­گيس­­ت­راتۋرادا باكالاۆرياتتاعى ما­مان­دىعىنان بولەك سالانى تاڭ­دايتىندار دا بار.

وسىعان دەيىن ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە تالاپ­كەر­لەردىڭ ەڭبەك كىتاپشا­سىن­داعى جۇمىس وتىلىنە, قىزمەت ەتكەن سالاسىنا, سونداي-اق بولا­ش­اق ما­مان­دىعىنا قاتىستى ەڭبەك­تەرىنە باسىمدىق بەرىلەتىن. ال قازىر ولاي ەمەس. قازاق جۋر­ناليس­تيكاسىنىڭ زەرتتەۋشىسى, پرو­فەسسور نامازالى وماش سول سەبەپتى ماگيستراتۋراعا باكالاۆرياتتا بىتىرگەن ماماندىعى بويىنشا قابىلدانۋى ءتيىس دەپ ويلايدى. «4 جىل بويى جۋرناليستيكانى وقىعان ادامنىڭ ءسوزسىز سول سالادا بازالىق ءبىلىمى بار. سوندىقتان باكالاۆرياتتا شىعارماشىلىق ەمتيحان تاپسىرعان تۇلەكتى ماگيستراتۋرادا ونسىز-اق سالالىق ءپان بويىنشا قابىلداۋ دۇرىس», دەيدى پروفەسسور. بىراق بۇل جەردە ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعىن كورۋىمىز كەرەك. مىسالى, ءتورت جىل بويى ءتۋريزمدى تاۋىسقان مامان جاس­تايىنان جانىنا سەرىك ەتكەن سپورتتان سوڭعى ۋاقىتتا ءتىپتى ءجيى جۇلدەگەر بولاتىندى شىعاردى ءارى سول سالادا جۇمىس ىستەيدى دەلىك. سوندىقتان ماگيستراتۋرا­نى سپورت ماماندىعىندا وقى­عى­سى كەلەدى. وندا قالاي بولماق؟ ءىس جۇزىندەگى مايتالمان ماما­ندى قاعاز جۇزىندە قابىلەتىن دالە­ل­دەۋدەن ايىرامىز با؟ «مۇن­دايدا البەتتە بەلگىلى ءبىر شارت بولعانى دۇرىس. جۇمىسى, جەتىستىگى, ەڭبەگى ەسكەرىلۋى كەرەك», دەيدى ن.وماش. بىراق ول جاڭا تالاپتا ەسكەرۋسىز قالدى ەمەس پە؟

بۇل وزگەرىس نەگىزىنەن كوميسسيا قۇرامىنداعىلار بۇرا تارتىپ كەتۋى جونىندەگى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەردەن كەيىن دە قولعا الىنعانى انىق. ولاي بولسا, جاڭا تالاپ ۇزدىگىن انىقتاۋدا كۇمان تۋدىرماۋى ءتيىس قوي. اتال­عان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەگى ساۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتىنىڭ دەكا­نى سەرىكتاي كاكەن ۇلى بولا­­شاق ارحيتەكتورلاردى تاڭداۋ­دا تەستىلەۋ العاش ەنگىزىلىپ وتىر­عانىن, ونىڭ ءالى ب ۇلىڭعىر, تۇزە­تەتىن تۇستارى بارىن ايتادى. «ال­دى­مىزعا كەلگەن بالانىڭ يكەمىن, بىلىكتىلىگىن, دەڭگەيىن ءبىلىپ بارىپ قابىلدايتىنبىز. ال ەن­دى تەست ارقىلى ونىڭ نەگىزىن ءبىلۋ قيىن. سىزۋدان حابارى بار ما, عيماراتتىڭ جوسپارىن قان­شالىقتى سىزا الادى؟ 2 سالالىق پاندەگى تەستەن شىنىمەن, الدە كەزدەيسوق ءوتتى مە؟ مۇنى بىلمەي­مىز», دەيدى دەكان.

كونتەنت – ءاردايىم ماڭىزدى ماسەلە

ماگيسترانت اتانعىسى كەلە­تىن ۇمىتكەر جاڭا تالاپ بويىن­شا GMAT فورماتىنداعى بىرىڭ­عاي ەمتيحاندى تاپسىرۋى ءتيىس. GMAT – (Graduate Manage­ment Admission Test, تىكەلەي تار­جى­مالاساق, باسقارۋ بويىنشا قورىتىندى ەمتيحان دەگەن ماعى­نانى بەرەدى – ا.ش.) نەگىزىنەن ەكونوميكا, بيزنەس, قارجى جانە اتى ايتىپ تۇرعانداي, مەنەدجمەنت مەكتەبىنە تۇسۋگە نيەتتى تالاپكەرلەردى ىرىكتەۋگە ارنالعان ستان­دارتتى تەست. نازارباەۆ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ وكىلدەرى GMAT تەستى­نىڭ ماتەماتيكالىق ءبولى­مى ەداۋىر كۇردەلى بولاتىنىن اي­­تادى. سوندىقتان بۇل تەستى­لەۋ­دى الگەبرا مەن گەومەتريا­نى جاق­سى بىلگەن جاعدايدا عانا تاپ­سىر­عان ءجون ەكەنىن ەسكەر­تەدى. ال گۋمانيتاريلەردىڭ ماتە­ما­تيكالىق ءبىلىمى مەكتەپ باعدار­لا­ماسىنان ءارى اسپايتىنىن ەسكەرسەك, وسى سالاعا تاپسىراتىندار ءۇشىن (الەۋمەتتانۋشىلار, سۋرەت­شىلەر, ەكولوگتار, جۋرناليستەر جانە ت.ب.) عىلىمنىڭ اۋىلى ءبىر­شا­ما الىس بولادى دەگەن كۇدىك بار. وسى ورايدا, مينيسترلىككە عى­­لىم­نىڭ ەكى ءىرى, ياعني جاراتى­لىستانۋ مەن گۋمانيتارلىق باعى­تىنا قاراي وزگە دە فورماتتى قوسا قاراستىرۋ قاجەت-اق.

جارايدى, حالىقارالىق ستان­دارت­تالعان تەست گرانتتى ءادىل ءارى اشىق بولۋگە سەپتىگىن تيگىزە­دى دەيىك, بىراق بۇل ءار سالاعا ءوز مىق­تىسىن تاڭداپ بەرۋگە قان­شا­لىقتى قاۋقارلى؟ الدە كەدەر­گى كەلتىرە مە؟ كوكەيدەگى وسى ساۋالعا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن ۇلت­تىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ مامان­دارىمەن بايلانىستىق. جاڭا فور­ماتتاعى بىرىڭعاي ەمتيحان­نىڭ وقۋ دايىندىعىن انىقتاۋ بو­يىنشا ۇلگىلىك سۇراقتار ورتا­لىق سايتىندا جاريالانىپتى. مىسالى, مىناداي:

ەكى دوستىڭ ۇيلەرىنىڭ اراسى – 10 مەتر. ال ولاردىڭ حات-جاشىكتەرى ۇيلەرىنىڭ ورتاسىندا جانە ءوز ۇيلەرىنەن 2 مەتر جەر­دە ورنالاسقان. ءار بالانىڭ ءوز ۇيى­نەن ءوز حات-جاشىگىنە دەيىنگى جول ءوز ۇيىنەن دوسىنىڭ ۇيىنە دەيىنگى جولدىڭ نەشە بولىگى ەكەنىن تابۋ كەرەك.

1. A) 4/10
2. B) 4/5
3. C) 1/3
4. D) 1/5
5. E) 3/5

تاعى ءبىر تاپسىرمادا راتسيونال (Q), يرراتسيونال (I) جانە ناقتى (R) ساندار ءۇشىن دۇرىس قاتىناستى انىقتاۋ قاجەت. ال ونىڭ جاۋاپ نۇسقالارى كەلەسىدەي: A) QÈR = I; B) I ⸦ R; C) I ⸦ Q; D) R ⸦ Q; E) Q ⸦ I.

فيزيكا-ماتەماتيكا با­عى­­تىن-

داعى ماماندىقتارعا تۇس­كىسى كەلەتىندەر ءۇشىن تۇسىنىكتى تاپ­سىر­مالار, ال ايتالىق, لينگۆيستيكا, مادەنيەتتانۋ, تۋريزمگە تۇسەتىن تالاپكەرلەردىڭ شارتتى ەسەپتى شەشۋى مەن يرراتسيو­نال ساندى ءبىلۋى نەمەسە ءتۇبىر استىن تابۋى ءوز سالاسى بويىنشا ماگيستراتۋراعا دايىندىعىن كورسەتە الا ما؟

ماگيستراتۋراعا بەكىتىلگەن ءتۇسۋ تالابى باسىم بولىگىنە بىر­دەي بولعانىمەن, كەيىن وقيتىن, جەتىلدىرەتىن سالاسى سان قيلى. جاس عالىمدار اليانسىنىڭ جە­تەك­شىسى, دوكتورانت ءاسيا ەر­مۇحام­بەتوۆا بىزدەگى كوپ تاڭداۋ­لى تەستىلەۋلەردىڭ باستى پروبلە­ماسى – ونىڭ مازمۇنىندا ەكەنىن ايتادى. «ۇبت-داعى ءانشىنىڭ كوستيۋ­مى, پالەنشەنىڭ ءيتى دەگەن سىندى سۇراقتار – سونىڭ دالەلى. كونتەنت ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن شىعار. باكالاۆرياتقا قابىلدايتىن وسى ءبىر تەستىلەۋدىڭ اينالاسىن­دا, اسىرەسە سۇراقتارىنا قاتىس­تى 10 جىل كولەمىندە ءتۇرلى شۋ كوتەرىلگەنىن ەسكەرسەك, ماگيست­را­تۋراعا ەنگىزىلگەن جاڭا فور­ماتتاعى تاپسىرمالارعا قاتىستى دا تالاي تۇسىنىسپەۋشىلىك پەن قاتەلىكتەر كەزدەسەتىنىنە كۇمان جوق», دەيدى ءاسيا. سەبەبى ادەتتە جاڭا تاجىريبە بىزگە بەيىم­دەل­مەس­تەن بۇرىن ەنگىزىلەدى ەمەس پە؟

بارلىق تالاپكەرگە بەرىلە­تىن جو­عارىداعى ماتەماتيكالىق تاپ­­­سىر­مالاردىڭ جاي-جاپسا­رىن بىلمەككە بەل بۋىپ, ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ مامانى ايناش وسپانوۆامەن سوي­لەس­تىك. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل تاپ­سىر­­مالار 6 سىنىپقا دەيىنگى ما­تە­ماتيكادان الىنعان. سون­دىقتان ونى بارلىعى ءبىلۋى ءتيىس. «بىلتىر اعىلشىن تىلىندەگى وقۋ بولىمىنە 21 ماماندىق بو­يىنشا تالاپكەرلەر وسى جاڭا فور­ماتتا ەمتيحان تاپسىردى. سون­­دا ولاردىڭ 70 پايىزى ءوتتى. مەك­تەپتەگى ءبىلىم بارلىعىنا بىر­دەي بەرىلدى. سوندىقتان ونى بارى­نە ءبىلۋ مىندەتتى», دەيدى ورتا­لىق وكىلى. تاپسىرما­لار­عا قاراساڭ, لوگيكالىق دەگەندى ماتەماتيكالىق سوزىمەن الماس­تىرىپ العان با دەرسىڭ. راس, بيزنەس مەكتەبىنە قابىلداۋدا الى­ناتىن GMAT تەستىنىڭ تۇپ­نۇس­قاس­ىندا تۋرا وسىنداي ماتەما­تي­كا­لىق تاپسىرمالار بار, بىراق ول بەيىندى ءبىلىم ورداسىنا وقۋ­عا قابىلداۋدى ماقسات ەتەدى. ال ءبىز ونى بىرىڭعاي ەمتيحانعا ەن­گىزدىك. ماسەلە وسىندا بولىپ تۇر. لوگيكانى ىسكە قوسساق, بۇ­دان قاراپايىم سۇراق تۋادى: ما­گيست­راتۋراعا تۇسەتىن ادام كە­مىندە 22 جاستا بولادى. ال 6 سىنىپتى ول شامامەن 12 جاسىندا وقىدى. سوندا 10 جىل بۇرىنعى ءبىلىم ەسىندە بار ما؟ جاقسى, ەسكە ءتۇسىرۋى ءتيىس دەسەك تە, 6 سىنىپتاعى بى­لىممەن مامانداندىرىلعان مەك­تەپ,­ كوللەدج, ءتىپتى باكالاۆريات تا ەمەس, ماگيستراتۋراعا قا­بىل­داۋ قانشالىقتى قيسىندى؟ سۇ­راق كوپ, جاۋاپ جوق.